Adhyaya 22

Verse 1

शिवशर्मोवाच । ध्रुवाख्यानमिदं रम्यं महापातकनाशनम् । महाश्चर्यकरं पुण्यं श्रुत्वा तृप्तोस्मि भो गणौ

Śivaśarman dijo: «Este grato relato de Dhruva destruye los grandes pecados. Es santo y maravilloso; al escucharlo, oh asamblea, quedo plenamente satisfecho»

Verse 2

अगस्त्य उवाच । इत्थं यावद्द्विजो ब्रूते विमानं वायुवेगगम् । तावत्प्राप महर्लोकं स्वर्लोकात्परमाद्भुतम्

Agastya dijo: Mientras el brāhmaṇa hablaba así, aquel vimāna, veloz como el viento, llegó de inmediato a Maharloka, un mundo aún más maravilloso que Svargaloka.

Verse 3

द्विजोऽथ लोकं संवीक्ष्य सर्वतो महसा वृतम् । तौ गणौ प्रत्युवाचेदं कोयं लोको मनोहरः

Entonces el brāhmaṇa, al contemplar aquel mundo envuelto por todas partes en resplandor, se dirigió a los dos asistentes divinos: «¿Qué reino deleitoso es éste?»

Verse 4

तावूचतुस्ततो विप्रं निशामय महामते । अयं स हि महर्लोकः स्वर्लोकात्परमाद्भुतः

Entonces aquellos dos dijeron al brāhmaṇa: «Escucha, oh sabio: éste es en verdad Maharloka, más maravilloso aún que Svargaloka»

Verse 5

कल्पायुषो वसंत्यत्र तपसा धूतकल्मषाः । विष्णुस्मरण संक्षीण समस्तक्लेशसंचयाः

Allí moran quienes viven por un kalpa: sus pecados han sido lavados por la austeridad, y por el recuerdo de Viṣṇu se ha consumido toda acumulación de aflicciones.

Verse 6

निर्व्याजप्रणिधानेन दृष्ट्वा तेजोमयं जगत् । महायोगसमायुक्ता वसंत्यत्र सुरोत्तमाः

Aquí moran los más excelsos entre los dioses, unidos al gran yoga; y, mediante una contemplación sin engaño, contemplan el universo como hecho de pura luz.

Verse 7

इत्थं कथां कथयतोर्भगवद्गणयोः प्रिये । क्षणार्धेन विमानं तज्जनलोकं निनायतान्

Oh amada, mientras aquellos dos servidores divinos del Señor hablaban así, el vimāna los condujo a Janaloka en apenas medio instante.

Verse 8

निवसंत्यमला यत्र मानसा बह्मणः सुताः । सनंदनाद्या योगींद्राः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

En ese reino moran los inmaculados hijos nacidos de la mente de Brahmā—Sanandana y los demás—señores de los yoguis, todos firmes en la perfecta continencia.

Verse 9

अन्ये तु योगिनो ये वै ह्यस्खलद्ब्रह्मचारिणः । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तास्ते वसंत्यतिनिर्मलाः

Y también otros yoguis moran allí, sin vacilar en el voto de brahmacarya; libres de toda pareja de opuestos, sumamente puros.

Verse 10

जनलोकात्तपोलोकस्तेषां लोचनगोचरः । कृतस्तेन विमानेन मनोवेगेन गच्छता

Desde Janaloka, Tapoloka entró en el alcance de su vista, pues aquel vimāna avanzaba con la velocidad del pensamiento.

Verse 11

वैराजा यत्र ते देवा वसेयुर्दाहवर्जिताः । वासुदेवे मनो येषां वासुदेवार्पितक्रियाः

Allí moran los dioses Vairāja, libres del ardor del sufrimiento: aquellos cuya mente reposa en Vāsudeva y cuyas obras todas son ofrecidas a Vāsudeva.

Verse 12

तपसा तोष्य गोविंदमभिलाषविवर्जिताः । तपोलोकमिमं प्राप्य वसंति विजितेंद्रियाः

Quienes, libres de deseo egoísta, complacen a Govinda mediante la ascesis y han vencido sus sentidos—al alcanzar este Tapoloka, allí moran.

Verse 13

शिलोंछ वृत्तया ये वै दंतोलूखलिकाश्च ये । अश्मकुट्टाश्च मुनयः शीर्णपर्णाशिनश्च ये

Allí se hallan los que viven de recoger granos caídos; los que muelen con los dientes como si fueran mortero; los sabios que machacan con piedras; y los que subsisten de hojas marchitas.

Verse 14

ग्रीष्मे पंचाग्नितपसो वर्षासु स्थंडिलेशयाः । हेमंतशिशिरार्धे ये क्षपंति सलिले क्षपाः

En verano practican la austeridad de los cinco fuegos; en la estación de lluvias se tienden sobre el suelo desnudo; y en la mitad del tiempo frío pasan las noches de pie en el agua.

Verse 15

कुशाग्रनीरविप्रूषस्तृषिता यतयोऽपिबन् । वाताशिनोतिक्षुधिताः पादाग्रांगुष्ठ भूस्पृशः

Los ascetas, sedientos, no beben ni las gotas de agua en la punta de la hierba kuśa; aunque consumidos por el hambre, viven sólo de aire; y se mantienen en pie tocando la tierra apenas con la punta de los dedos del pie.

Verse 16

ऊर्ध्वदोषो रविदृशस्त्वेकांघ्रि स्थाणु निश्चलाः । ये वै दिवा निरुच्छ्वासा मासोच्छ्वासाश्च ये पुनः

Unos mantienen sus impurezas dirigidas hacia lo alto, fijan la mirada en el Sol y permanecen inmóviles como un pilar, sobre un solo pie; otros contienen el aliento durante todo el día, y otros más respiran sólo una vez al mes.

Verse 17

मासोपवासव्रतिनश्चातुर्मास्य व्रताश्च ये । ऋत्वंततोयपाना ये षण्मासोपवासकाः

Unos observan ayunos de un mes; otros guardan el voto de Cāturmāsya; otros beben agua sólo al término de cada estación; y otros emprenden ayunos que duran seis meses.

Verse 18

ये च वर्षनिमेषा वै वर्षधारांबु तर्षकाः । ये च स्थाणूपमां प्राप्ता मृगकंडूति सौख्यदाः

Unos mantienen los ojos abiertos durante las lluvias, sedientos en medio de los chorros que caen; y otros se han vuelto como pilares inmóviles, hallando su único ‘consuelo’ en rascarse como los ciervos.

Verse 19

जटाटवी कोटरांतः कृतनीडांडजाश्च ये । प्ररूढवामलूरांगाः स्नायुनद्धास्थिसंचयाः

Unos llevan las greñas enmarañadas como un bosque, con huecos dentro, donde las aves han hecho nidos y puesto huevos; sus cuerpos están deformes y consumidos, meros armazones de huesos atados por tendones.

Verse 20

लताप्रतानैः परितो वेष्टितावयवाश्च ये । सस्यानि च प्ररूढानि यदंगेषु चिरस्थिति

Unos tienen los miembros envueltos por todas partes por enredaderas que se extienden; y hasta hierbas y plantas han brotado sobre sus cuerpos, por su larga permanencia inmóvil.

Verse 21

इत्यादि सुतपः क्लिष्टवर्ष्माणो ये तपोधनाः । ब्रह्मायुषस्तपोलोके ते वसंत्यकुतोभयाः

Así, y de muchas otras maneras, aquellos ascetas—cuyos cuerpos están gastados por nobles austeridades y que son ricos en tapas—habitan en Tapoloka, longevos como Brahmā y sin temor de ninguna parte.

Verse 22

यावदित्थं स पुण्यात्मा शृणोति गणयोर्मुखात् । तावन्नेत्रातिथीभूतः सत्यलोको महोज्ज्वलः

Mientras aquel hombre virtuoso escuchaba las palabras pronunciadas por los dos Gaṇas, durante ese mismo lapso el resplandeciente Satyaloka se presentó ante sus ojos como huésped de su mirada.

Verse 23

त्वरावंतौ गणौ तत्र विमानादवरुह्य तौ । स्रष्टारं सर्वलोकानां तेन सार्धं प्रणेमतुः

Entonces aquellos dos Gaṇas de rápido movimiento descendieron allí del carro celestial, y junto con él se postraron ante el Creador de todos los mundos.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । गणावसौ द्विजो धीमान्वेदवेदांगपारगः । स्मृत्युक्ताचारचंचुश्च प्रतीपः पापकर्मसु

Brahmā dijo: «Este brāhmaṇa es sabio, consumado en los Vedas y sus Vedāṅgas; es diligente en la conducta prescrita por las Smṛtis y se opone firmemente a los actos pecaminosos».

Verse 25

अयि द्विज महाप्राज्ञ जाने त्वां शिवशर्मक । साधूकृतं त्वया वत्स सुतीर्थप्राणमोक्षणात्

«Oh brāhmaṇa de gran sabiduría, Śivaśarman: te conozco. Querido hijo, has obrado bien, pues entregaste tu vida en un santo vado (su-tīrtha)».

Verse 26

सत्वरं गत्वरं सर्वं यच्चैतद्भवतेक्षितम् । दैनंदिनप्रलयतः सृजामि च पुनः पुनः

Todo cuanto ves pasa y perece con presteza. Desde la disolución cotidiana lo vuelvo a crear, una y otra vez.

Verse 27

आ वैराजं प्रतिपदमुपसंहरते हरः । का कथा मशकाभानां नृणां मरणधर्मिणाम्

Hasta el Virāja mismo, Hara lo reabsorbe todo paso a paso. ¿Qué decir entonces de los hombres—frágiles como mosquitos—cuya naturaleza es la muerte?

Verse 28

चतुर्षु भूतग्रामेषु ह्येक एव गुणो नृणाम् । तस्मिन्वै भारते वर्षे कर्मभूमौ महीयसि

Entre las cuatro asambleas de seres, sólo los humanos poseen esta excelencia distintiva—especialmente en Bhārata-varṣa, la gran tierra, campo del karma.

Verse 29

चपलानि विनिर्जित्येंद्रियाणि मनसा सह । विहाय वैरिणं लोभं विष्वग्गुणगणस्य च

Habiendo vencido los sentidos inquietos junto con la mente, y habiendo arrojado al enemigo—la codicia, fuente de innumerables tendencias mundanas—,

Verse 30

धर्मवंशहरं काममर्थसंचयहारिणम् । जरापलितकर्तारं विनिष्कृत्य विचारतः

—y habiendo, por clara discernición, expulsado el deseo que destruye el dharma y el linaje, que arrebata la riqueza acumulada y que trae vejez y canas—,

Verse 31

जित्वा क्रोधरिपुं धैर्यात्तपसो यशसः श्रियः । शरीरस्यापि हर्तारं नेतारं तामसीं गतिम्

—Habiendo vencido, con firmeza, al enemigo: la ira, ladrona de la ascesis, de la fama y de la prosperidad; destructora del cuerpo mismo y conductora hacia un destino tamásico (oscuro)—

Verse 32

सदा मदं परित्यज्य प्रमादैकपदप्रदम् । प्रमादैकशरण्यं च संपदां विनिवर्तकम्

Abandona siempre el orgullo y la embriaguez, pues la negligencia es la única puerta de la caída; es el único refugio de la ruina y la fuerza que hace volver la prosperidad a la pérdida.

Verse 33

सर्वत्र लघुता हेतुमहंकारं विहाय च । दूषणारोपणे यत्नं कुर्वाणं सज्जनेष्वपि

Desechando el ego—causa de mezquindad en todo lugar—no te empeñes en atribuir faltas, ni siquiera entre los virtuosos.

Verse 34

हित्वा मोहं महाद्रोहरोपणं मतिघातिनम् । अत्यंतमंधीकरणमंधतामिस्रदर्शकम्

Abandona la ilusión, que siembra gran traición, mata el discernimiento, embota por completo la mente y hace ver sólo la oscuridad de la ignorancia ciega.

Verse 35

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तं परिक्षुण्णं महाजनैः । धर्मसोपानमारुह्य यदिहायांति हेलया

Aun tras subir la escalera del dharma—enseñada en la Śruti, la Smṛti y los Purāṇas, y hollada por los grandes—algunos aquí se apartan por mera negligencia.

Verse 36

कर्मभूमिं समीहंते सर्वे स्वर्गौकसो द्विज । यत्तत्रार्जितभोक्तारः पदेषूच्चावचेष्वमी

Oh, dos veces nacido, todos los moradores del cielo anhelan la tierra del obrar; pues allí los seres ganan y después disfrutan los frutos, ya en estados elevados o en estados bajos.

Verse 37

नार्यावर्तसुमो देशो न काशी सदृशी पुरी । न विश्वेश समं लिंगं क्वापि बह्मांडमंडले

Ninguna tierra es tan excelente como Āryāvarta; ninguna ciudad iguala a Kāśī; y en ningún lugar del círculo del universo hay un liṅga comparable al de Viśveśa.

Verse 38

संति स्वर्गा बहुविधाः सुखेतर विवर्जिता । सुकृतैकफलाः सर्वे युक्ताः सर्वसमृद्धिभिः

Hay muchos tipos de cielos, libres de toda mezcla de dolor; todos son el único fruto del mérito y están colmados de toda prosperidad.

Verse 39

स्वर्लोकादधिकं रम्यं नहि ब्रह्मांडगोलके । सर्वे यतंते स्वर्गाय तपोदानव्रतादिभिः

En toda la esfera del universo no hay nada más deleitable que Svarga; por eso todos se esfuerzan por el cielo mediante austeridades, caridad, votos y demás.

Verse 40

स्वर्लोकादपिरम्याणि पातालानीति नारदः । प्राह स्वर्गसदां मध्ये पातालेभ्यः समागतः

Nārada—habiendo subido desde los Pātālas—declaró en medio de la asamblea celestial: «Los mundos subterráneos son aún más deleitables que Svarga».

Verse 41

आह्लादकारिणः शुभ्रा मणयो यत्र सुप्रभाः । नागांगाभरणप्रोताः पातालं केन तत्समम्

Allí resplandecen gemas blancas, deleitosas al corazón, de fulgor excelso, ensartadas como ornamentos sobre los cuerpos de los Nāgas: ¿qué Pātāla podría igualar tal maravilla?

Verse 42

दैत्यदानवकन्याभिरितश्चेतश्च शोभिते । पाताले कस्य न प्रीतिर्विमुक्तस्यापि जायते

En Pātāla, embellecido por doquier por las doncellas de los Daityas y los Dānavas, ¿quién no sentiría gozo? Aun el desapegado ve nacer allí una dulce complacencia.

Verse 43

दिवार्करश्मयस्तत्र प्रभां तन्वंति नातपम् । शशिनश्च न शीताय निशि द्योताय केवलम्

Allí, los rayos del sol derraman sólo resplandor, no ardor; y la luna no es para el frío, sino únicamente para alumbrar la noche.

Verse 44

यत्र न ज्ञायते कालो गतोपि दनुजादिभिः । वनानि नद्यो रम्याणि सदंभांसि सरांसि च

Allí, aunque pasen las edades para los Dānavas y otros, el tiempo no se percibe; y hay bosques y ríos deleitosos, y lagos de aguas siempre abundantes.

Verse 45

कलाः पुंस्को किलालापाः सुचैलानि शुचीनि च । भूषणान्यतिरम्याणि गंधाद्यमनुलेपनम्

Allí hay artes y conversaciones encantadoras; finas vestiduras, puras y resplandecientes; ornamentos sobremanera deleitosos; y ungüentos fragantes y otros perfumes para ungir el cuerpo.

Verse 46

वीणावेणुमृदंगादि निस्वनाः श्रुतिहारिणः । हाटकेशं महालिंगं यत्र वै सर्वकामदम्

Allí resuenan, cautivadores al oído, los sones de la vīṇā, la flauta, el mṛdaṅga y otros instrumentos; y allí está el gran Liṅga llamado Hāṭakeśa, que en verdad concede todos los deseos y fines anhelados.

Verse 47

एतान्यन्यानि रम्याणि भोग्योग्यानि दानवैः । दैत्योरगैश्च भुज्यंते पातालांतरगोचरैः

Estos y muchos otros deleites, aptos para el goce, son disfrutados por los Dānavas, y por los Daityas y los Nāgas que habitan y se mueven en las diversas regiones de Pātāla.

Verse 48

पातालेभ्योपि वै रम्यं द्विज वर्षमिलावृतम् । रत्नसानुं समाश्रित्य परितः परिसंस्थितम्

Aún más encantadora que los Pātālas es la tierra llamada Ilāvṛta-varṣa, oh dos veces nacido; asentada sobre laderas como de joyas y rodeada por todas partes.

Verse 49

सदा सुकृतिनो यत्र सर्वभोगभुजो द्विज । नवयौवनसंपन्ना नित्यं यत्र मृगीदृशः

Allí, oh dos veces nacido, los virtuosos disfrutan siempre de todo deleite; y allí, las mujeres de ojos de gacela están perpetuamente dotadas de juventud siempre nueva.

Verse 50

भोगभूमिरियं प्रोक्ता श्रेयो विनिमयार्जिता । भुज्यते त्वद्विधैर्लोकैस्तीर्थाभित्यक्त देहकैः

Esta es declarada ‘tierra de disfrute’, obtenida como si se la ganara a cambio de un bien espiritual más alto; la experimentan seres como tú, que han abandonado el cuerpo en un sagrado tīrtha.

Verse 51

अक्लीबभाषिभिश्चापि पुत्रक्षेत्राद्यहीनकैः । परोपकारसंक्षीणसुखायुर्धनसंचयैः

También lo disfrutan quienes hablan sin cobardía, quienes no carecen de hijos, tierras y demás, y aquellos cuyos tesoros de dicha, vida y riqueza han crecido por el servicio al prójimo.

Verse 52

संति द्वीपा ह्यनेका वै पारावारांतरस्थिताः । जंबूद्वीपसमो द्वीपो न क्वापि जगतीतले

En verdad existen muchas islas (continentes), situadas en la vasta extensión entre las lejanas orillas del océano cósmico; pero en la faz del mundo no hay isla alguna igual a Jambūdvīpa.

Verse 53

तत्रापि नववर्षाणि भारतं तत्र चोत्तमम् । कर्मभूमिरियं प्रोक्ता देवानामपिदुर्लभा

Aun allí (en Jambūdvīpa) hay nueve regiones; entre ellas Bhārata es la suprema. Esta tierra es proclamada karma-bhūmi, el campo de la acción, difícil de alcanzar incluso para los dioses.

Verse 54

अष्टौ किंपुरुषादीनि देवभोग्यानि तानि तु । तेषु स्वर्गात्समागत्य रमंते त्रिदिवौकसः

Las otras ocho regiones —comenzando por Kiṃpuruṣa— son en verdad lugares de deleite para los dioses; llegando allí desde el cielo, los moradores de los tres mundos se recrean en ellas.

Verse 55

योजनानां सहस्राणि नवविस्तारतस्त्विदम् । भारतं प्रथमं वर्षं मेरोर्दक्षिणतः स्थितम्

Este Bhārata-varṣa se extiende a lo ancho por nueve mil yojanas; es la primera de las regiones, situada al sur del monte Meru.

Verse 56

तत्रापि हिमविंध्याद्रेरंतरं पुण्यदं परम् । गंगायमुनयोर्मध्ये ह्यंतर्वेदी भुवः पराः

Dentro de ella, la franja entre el Himālaya y los montes Vindhya es supremamente dadora de mérito sagrado. Y entre el Gaṅgā y el Yamunā se halla la Antarvedī, un ámbito excelso sobre la tierra.

Verse 57

कुरुक्षेत्रं हि सर्वेषां क्षेत्राणामधिकं ततः । ततोपि नैमिषारण्यं स्वर्गसाधनमुत्तमम्

Kurukṣetra es, en verdad, superior a todos los campos sagrados; y aun más allá de él, Naimiṣāraṇya es el medio más excelente para alcanzar el cielo.

Verse 58

नैमिषारण्यतोपीह सर्वस्मिन्क्षितिमंडले । सर्वेभ्योपि हि तीर्थेभ्यस्तीर्थराजो विशिष्यते

Y aun más allá de Naimiṣāraṇya, aquí, en todo el círculo de la tierra, el ‘Rey de los Tīrthas’ se distingue como preeminente sobre todos los vados sagrados.

Verse 60

यागाः सर्वे मया पूर्वं तुलया विधृता द्विज । तच्च तीर्थवरं रम्यं कामिकं कामपूरणात

Todos los sacrificios fueron una vez pesados por mí en una balanza, oh brāhmaṇa; y aquel hermoso, excelentísimo tīrtha resultó ser ‘Kāmika’, porque cumple los deseos.

Verse 61

दृष्ट्वा प्रकृष्टयागेभ्यः पुष्टेभ्यो दक्षिणादिभिः । प्रयागमिति तन्नाम कृतं हरिहरादिभिः

Al ver que superaba incluso a los más excelsos sacrificios, enriquecidos con dádivas y dakṣiṇā, Hari, Hara y los demás le dieron el nombre de ‘Prayāga’.

Verse 62

नाममात्रस्मृतेर्यस्य प्रयागस्य त्रिकालतः । स्मर्तुः शरीरे नो जातु पापं वसति कुत्रचित्

Quien recuerda a Prayāga aunque sea sólo por su nombre—en los tres tiempos (mañana, mediodía y tarde)—jamás permite que el pecado habite en parte alguna del cuerpo del que recuerda.

Verse 63

संति तीर्थान्यनेकानि पापत्राणकराणि च । न शक्तान्यधिकं दातुं कृतैनः परिशुद्धितः

Ciertamente existen muchos tīrthas, protectores contra el pecado; pero no pueden otorgar una purificación mayor que la completa limpieza de los pecados ya cometidos.

Verse 64

जन्मांतरेष्वसंख्येषु यः कृतः पापसंचयः । दुष्प्रणोद्यो हि नितरां व्रतैर्दानैस्तपोजपैः

La acumulación de pecados reunida en incontables nacimientos anteriores es sumamente difícil de expulsar; en verdad, cuesta mucho removerla aun con votos, dádivas, austeridades y recitación de mantras.

Verse 65

स तीर्थराजगमनोद्यतस्य शुभजन्मनः । अंगेषु वेपतेऽत्यंतं द्रुमो वातहतो यथा

Cuando ese hombre de nacimiento auspicioso se dispone a ir al Rey de los Tīrthas, sus miembros tiemblan intensamente, como un árbol sacudido por el viento.

Verse 66

ततः क्रांतार्धमार्गस्य प्रयाग दृढचेतसः । पुंसः शरीरान्निर्यातुमपेक्षेत पदांतरम्

Entonces, oh Prayāga, cuando ese hombre de mente firme ha recorrido la mitad del camino, su pecado busca salir de su cuerpo, aguardando tan sólo el siguiente paso.

Verse 67

भाग्यान्नेत्रातिथीभूते तीर्थराजे महात्मनः । पलायते द्रुततरं तमः सूर्योदये यथा

Por buena fortuna, cuando el Rey de los Tīrthas se vuelve huésped de los ojos de aquel magnánimo, la oscuridad huye con mayor presteza, como la noche al nacer el sol.

Verse 68

सप्तधातुमयी भूततनौ पापानि यानि वै । केशेषु तानि तिष्ठंति वपनाद्यांति तान्यपि

Cualesquiera pecados que haya en el ser encarnado, hecho de los siete constituyentes del cuerpo, se asientan en el cabello; y con el rapado, aun esos se van.

Verse 69

स्वर्गदोमोक्षदश्चैव सर्वकामफलप्रदः । प्रयागस्तन्महत्क्षेत्रं तीर्थराज इति स्मृतः

Otorgando el cielo y también la liberación, concediendo el fruto de todos los deseos justos: Prayāga, ese gran campo sagrado, es recordado como el Rey de los Tīrthas.

Verse 70

पुण्यराशिं च विपुलं पुण्यान्भोगान्यथेप्सितान् । स्वर्गं प्राप्नोति तत्पुण्यान्निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

De ese mérito se obtiene un vasto cúmulo de virtud y los goces rectos deseados, y se alcanza el cielo; pero quien está libre de deseo, por ese mismo mérito, puede alcanzar la liberación.

Verse 71

स्नायाद्योभिलषन्मोक्षं कामानन्यान्विहाय च । सोपि मोक्षमवाप्नोति कामदात्तीर्थराजतः

Quienquiera que se bañe aquí, anhelando la liberación y dejando de lado otros deseos, él también alcanza la liberación del Rey de los Tīrthas, dador de dones.

Verse 72

तीर्थराजं परित्यज्य योऽन्यस्मात्काममिच्छति । भारताख्ये महावर्षे स कामं नाप्नुयात्स्फुटम्

Abandonando al Rey de los Tīrthas, si alguien busca en otra parte el cumplimiento del deseo, en esta gran tierra llamada Bhārata no alcanzará con claridad aquello que anhela.

Verse 73

सत्यलोके प्रयागे च नांतरं वेद्म्यहं द्विज । तत्र ये शुभकर्माणस्ते मल्लोकनिवासिनः

Oh brāhmana, no percibo diferencia entre Satyaloka y Prayāga. Quienes allí realizan obras auspiciosas se vuelven moradores de mi propio reino divino.

Verse 74

तीर्थाभिलाषिभिर्मर्त्यैस्सेव्यं तीर्थांतरं नहि । अन्यत्र भूमिवलये तीर्थराजात्प्रया गतः

Para los mortales que anhelan la peregrinación, no hay otro vado sagrado que deba buscarse en todo el círculo de la tierra, aparte de Prayāga, el rey de los tīrthas.

Verse 75

यथांतरं द्विजश्रेष्ठ भूपेत्वितरसेवके । दृष्टांतमात्रं कथितं प्रयागेतर तीर्थयोः

Oh el mejor de los brāhmanas, así como hay una inmensa diferencia entre un rey y quien sirve a otro, del mismo modo—solo a modo de ejemplo—se expresa la diferencia entre Prayāga y los demás tīrthas.

Verse 76

यथाकथंचित्तीर्थेऽस्मिन्प्राणत्यागं करोति यः । तस्यात्मघातदोषो न प्राप्नुयादीप्सितान्यपि

Quien, de cualquier modo, abandona la vida en este tīrtha no incurre en la falta de quitarse la vida; antes bien, alcanza incluso los fines que desea.

Verse 77

यस्य भाग्यवतश्चात्र तिष्ठंत्यस्थीन्यपि द्विज । न तस्य दुःखलेशोपि क्वापि जन्मनि जायते

Oh brāhmana, aunque aquí permanezcan sólo los huesos de un afortunado, ni el más leve rastro de sufrimiento nace para él en ninguna existencia.

Verse 78

ब्रह्महत्यादि पापानां प्रायश्चित्तं चिकीर्षुणा । प्रयागं विधिवत्सेव्यं द्विजवाक्यान्न संशयः

Quien desea realizar expiación por pecados como la brahmahatyā debe acudir a Prayāga conforme al rito debido; ésta es la enseñanza segura de los brāhmanas sabios.

Verse 79

किं बहूक्तेन विप्रेंद्र महोदयमभीप्सुना । सेव्यं सितासितं तीर्थं प्रकृष्टं जगतीतले

¿Qué más decir, oh señor de los brāhmanas? Quien anhela gran prosperidad debe acudir al excelente Sitāsita Tīrtha, supremo sobre la faz de la tierra.

Verse 80

प्रयागतोपि तीर्थेशात्सर्वेषु भुवनेष्वपि । अनायासेन वै मुक्तिः काश्यां देहावसानतः

Aun más allá de Prayāga, señor de los tīrthas, y en verdad en todos los mundos, la liberación se obtiene con suma facilidad cuando la vida concluye en Kāśī.

Verse 81

प्रयागादपि वै रम्यमविमुक्तं न संशयः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्स्वयं समधितिष्ठति

Aún más deleitable que Prayāga es Avimukta, sin duda alguna, pues allí Viśveśvara mismo mora en persona.

Verse 82

अविमुक्तान्महाक्षेत्राद्विश्वेश समधिष्ठितात् । न च किंचित्क्वचिद्रम्यमिह ब्रह्मांडगोलके

Más allá de Avimukta, el gran campo sagrado presidido por Viśveśa, no hay en toda esta esfera del cosmos lugar alguno más excelente.

Verse 83

अविमुक्तमिदं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडमध्यगम् । ब्रह्मांडमध्ये न भवेत्पंचक्रोशप्रमाणतः

Este campo sagrado de Avimukta se halla incluso en el mismo centro del brahmāṇḍa. Dentro del brahmāṇḍa no existe nada que iguale su medida: cinco krośas de extensión.

Verse 84

यथायथा हि वर्धेत जलमेकार्णवस्य च । तथातथोन्नयेदीशस्तत्क्षेत्रं प्रलयादपि

Así como las aguas del único océano cósmico se elevan cada vez más, así el Señor eleva también esa región sagrada, incluso durante el pralaya.

Verse 85

क्षेत्रमेतत्त्रिशूलाग्रे शूलिनस्तिष्ठति द्विज । अंतरिक्षेन भूमिष्ठं नेक्षंते मूढबुद्धयः

Oh brāhmana, esta región sagrada permanece en la punta del Tridente del Portador del Tridente, Śiva. Aunque asentada en la tierra, los de mente extraviada no la perciben, pues participa también de la naturaleza del espacio intermedio.

Verse 86

सदा कृतयुगं चात्र महापर्वसदाऽत्र वै । न ग्रहाऽस्तोदयकृतो दोषो विश्वेश्वराश्रमे

Aquí es siempre el Kṛtayuga; aquí, en verdad, es siempre una gran ocasión sagrada. En la morada de Viśveśvara no surge falta alguna por el ocaso o el orto de los planetas.

Verse 87

सदा सौम्यायनं तत्र सदा तत्र महोदयः । सदैव मंगलं तत्र यत्र विश्वेश्वरस्थितिः

Allí está siempre el curso auspicioso (saumyāyana); allí, en todo tiempo, hay gran elevación y prosperidad. Allí hay bendición perpetua, donde mora Viśveśvara.

Verse 88

यथाभूमितले विप्र पुर्यः संति सहस्रशः । तथा काशी न मंतव्या क्वापि लोकोत्तरात्वियम्

Oh brāhmaṇa, aunque haya miles de ciudades sobre la tierra, Kāśī no debe ser tenida por una más entre ellas; pues esta ciudad es verdaderamente más allá de los mundos (lokottarā).

Verse 89

मया सृष्टानि विप्रेंद्र भुवनानि चतुर्दश । अस्याः पुर्या विनिर्माता स्वयं विश्वेश्वरः प्रभुः

Oh el más excelso de los brāhmaṇas, yo creé los catorce mundos; pero el artífice de esta ciudad es el propio Señor Viśveśvara.

Verse 90

पुरा यमस्तपस्तप्त्वा बहुकालं सुदुष्करम् । त्रैलोक्याधिकृतिं प्राप्तस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

En tiempos antiguos, Yama practicó severas austeridades (tapas) durante largo tiempo, muy difíciles. Al obtener la autoridad sobre los tres mundos, partió, dejando a un lado la ciudad de Vārāṇasī.

Verse 91

चराचरस्य सर्वस्य यानि कर्माणि तानि वै । गोचरे चित्रगुप्तस्य काशीवासिकृतादृते

Todas las acciones de toda la creación, móvil e inmóvil, entran en el registro de Citragupta, excepto las realizadas por quien habita en Kāśī.

Verse 92

प्रवेशो यमदूतानां न कदाचिद्द्विजोत्तम । मध्ये काशीपुरी क्वापि रक्षिणस्तत्र तद्गणाः

Oh, el mejor de los brāhmanes: los mensajeros de Yama jamás entran, en ningún tiempo, al corazón de la ciudad de Kāśī; allí las huestes de Śiva permanecen como guardianes.

Verse 93

स्वयं नियंता विश्वेशस्तत्र काश्यां तनुत्यजाम् । तत्रापि कृतपापानां नियंता कालभैरवः

En Kāśī, Viśveśa (el Señor Śiva) mismo es el supremo regulador de quienes dejan el cuerpo allí. Y aun allí, para los que cometen pecados, Kālabhairava es el severo gobernador.

Verse 94

तत्र पापं न कर्तव्यं दारुणा रुद्रयातना । अहो रुद्रपिशाचत्वं नरकेभ्योपि दुःसहम्

Por ello, en ese lugar no debe cometerse pecado, pues el castigo de Rudra es terrible. En verdad, volverse un “Rudra-piśāca” es más insoportable aún que los infiernos.

Verse 95

पापमेव हि कर्तव्यं मतिरस्ति यदीदृशी । सुखेनान्यत्र कर्तव्यं मही ह्यस्ति महीयसी

Si la mente está de veras inclinada a cometer pecado, que ese pecado se haga en otra parte, con facilidad, pues la tierra es vasta en verdad. (Mas no en Kāśī.)

Verse 96

अपि कामातुरो जंतुरेकां रक्षति मातरम् । अपि पापकृता काशी रक्ष्या मोक्षार्थिनैकिका

Aun una criatura atormentada por el deseo protege a su única madre. Del mismo modo, aunque se cometan pecados, Kāśī sola debe ser resguardada por quien anhela la liberación (mokṣa).

Verse 97

परापवादशीलेन परदाराभिलाषिणा । तेन काशी न संसेव्या क्व काशी निरयः क्व सः

Quien se complace en calumniar a los demás y codicia la esposa ajena no debe morar ni acogerse a Kāśī. ¿Qué tiene que ver Kāśī con el infierno, y qué tiene que ver tal hombre con Kāśī?

Verse 98

अभिलष्यंति ये नित्यं धनं चात्र प्रतिग्रहैः । परस्वं कपटैर्वापि काशी सेव्या न तैर्नरैः

Quienes aquí codician sin cesar la riqueza mediante la aceptación de dádivas, o quienes buscan lo ajeno por engaños: por tales hombres no debe ser frecuentada Kāśī.

Verse 99

परपीडाकरं कर्म काश्यां नित्यं विवर्जयेत् । तदेव चेत्किमत्र स्यात्काशीवासो दुरात्मनाम्

En Kāśī debe evitarse siempre toda acción que cause daño a otros. Si aquí mismo se comete ese daño, ¿qué provecho podría traer la morada en Kāśī a los de mente perversa?

Verse 100

त्यक्त्वा वैश्वेश्वरीं भक्तिं येऽन्यदेवपरायणाः । सर्वथा तैर्न वस्तव्या राजधानी पिनाकिनः

Quienes abandonan la devoción a Vaiśveśvara y se entregan a otras deidades no deben, de ningún modo, residir en la ciudad capital de Pinākin (Śiva).

Verse 110

न योगेन विना ज्ञानं योगस्तत्त्वार्थशीलनम् । गुरूपदिष्टमार्गेण सदाभ्यासवशेन च

No hay conocimiento verdadero sin yoga. El yoga es la contemplación disciplinada del sentido de la realidad, recorrida por la senda enseñada por el guru y sostenida por la práctica constante.

Verse 114

उक्तेति विररामाजः शृण्वतोर्गणयोस्तयोः । सोपि प्रमुदितश्चाभूच्छिवशर्मा महामनाः

Dicho “Así sea”, el venerable guardó silencio mientras los dos servidores escuchaban. Y el magnánimo Śivaśarmā también se colmó de gozo.