Adhyaya 8

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

Mārkaṇḍeya dijo: Cuando el mundo pereció y de nuevo todo quedó cubierto por las aguas, me hallé en medio del gran océano, nadando por el diluvio con mis brazos.

Verse 2

दिव्ये वर्षशते पूर्णे श्रान्तोऽहं नृपसत्तम । ध्यातुं समारभं देवं महदर्णवतारणम्

Cuando se cumplieron cien años divinos, estaba exhausto, oh el mejor de los reyes; entonces comencé a meditar en el Señor, el Salvador que hace cruzar el gran océano.

Verse 3

ध्यायमानस्ततः काले अपश्यं पक्षिणं परम् । हारकुन्देन्दुसंकाशं बकं गोक्षीरपाण्डुरम्

Mientras meditaba entonces, contemplé un ave maravillosa: una grulla, resplandeciente como guirnalda, jazmín y luna, pálida y blanca como la leche de vaca.

Verse 4

ततोऽहं विस्मयाविष्टस्तं बकं समुदीक्ष्य वै । अस्मिन्महार्णवे घोरे कुतोऽयं पक्षिसंभवः

Entonces, sobrecogido de asombro al mirar a aquella grulla, pensé: «En este terrible gran océano, ¿de dónde podría haber surgido un ave?»

Verse 5

तरन्बाहुभिरश्रान्तस्तं बकं प्रत्यभाषिषि । पाक्षरूपं समास्थाय कस्त्वमेकार्णवीकृते

Y yo, nadando sin descanso con mis brazos, me dirigí a aquella grulla: «Tomando forma de ave, ¿quién eres tú en este mundo reducido a un solo océano?»

Verse 6

भ्रमसे दिव्ययोगात्मन्मोहयन्निव मां प्रभो । एतत्कथय मे सर्वं योऽसि सोऽसि नमोऽस्तु ते

«Te desplazas, oh Señor del yoga divino, como si me confundieras. Cuéntame todo esto: seas quien seas, tú eres; a ti mi salutación.»

Verse 7

सोऽब्रवीन्मां महादेवो ब्रह्माहं विष्णुरेव च । जगत्सर्वं मया वत्स संहृतं किं न बुध्यसे

Entonces Mahādeva me habló: «Yo soy Brahmā, y también soy Viṣṇu. Hijo querido, he replegado todo el universo; ¿acaso no lo comprendes?»

Verse 8

। अध्याय

Capítulo (marca de manuscrito/edición).

Verse 9

पक्षिरूपं समास्थाय अतोऽत्राहं समागतः । किमर्थमातुरो भूत्वा भ्रमसीत्थं महार्णवे

Asumiendo forma de ave, por eso he venido aquí. ¿Por qué, afligido, vagabundeas así en el gran océano?

Verse 10

शीघ्रं प्रविश मत्पक्षौ येन विश्रमसे द्विज । एवमुक्तस्ततस्तेन देवेनाहं नरेश्वर

«Entra pronto en mis alas, oh dos veces nacido, para que descanses». Así interpelado por aquel ser divino, oh rey de los hombres, hice entonces lo que se me indicó.

Verse 11

ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः

Entonces permanecí fundido en el extremo de su ala, mientras las aguas giraban. Cuando el tiempo llegó al fin de mil yugas, aún sin fatiga, me hallaba en medio del océano.

Verse 12

ततः शृणोमि सहसा दिक्षु सर्वासु सुव्रत । किंचिन्नूपुरसंमिश्रमद्भुतं शब्दमुत्तमम्

Entonces, de pronto, oh de rectos votos, oí en todas las direcciones un sonido maravilloso y excelso, mezclado con el tintinear de ajorcas.

Verse 13

तदार्णवजलं सर्वं संक्षिप्तं सहसाभवत् । किमेतदिति संचिन्त्य दिशः समवलोकयम्

En aquel instante, toda el agua del océano se contrajo de súbito. Pensando: «¿Qué es esto?», medité y miré hacia todas las direcciones.

Verse 14

दश कन्यास्ततो दिक्षु आगताश्च महार्णवे । वस्त्रालंकारसहिता दिग्भ्यो नूपुरभूषिताः

Entonces, desde las direcciones, llegaron diez doncellas sobre el gran océano: ataviadas con vestiduras y ornamentos, y adornadas con ajorcas en los tobillos, como si fuesen las mismas regiones.

Verse 15

काचिच्चन्द्रसमाभासा काचिदादित्यसप्रभा । काचिदंजनपुञ्जाभा काचिद्रक्तोत्पलप्रभा

Una resplandecía con el fulgor de la luna; otra ardía como el sol; otra parecía un cúmulo de negrura de añil (añjana); otra brillaba como un loto rojo.

Verse 16

नानारूपधरा सौम्या नानाभरणभूषिता । अर्घ्यपाद्यादिभिर्माल्यैर्बकमभ्यर्च्य सुव्रताः

De formas diversas, suaves y hermosas, y engalanadas con variados adornos, aquellas doncellas de noble voto rindieron culto a Baka con ofrendas de arghya, pādya y guirnaldas.

Verse 17

ततस्तं पर्वताकारं गुह्यं पक्षिणमव्ययम् । प्रविवेश महाघोरं पर्वतो ह्यर्णवं स्वराट्

Entonces aquel ave misteriosa e imperecedera, con forma de montaña, se internó en el océano sumamente terrible; pues el soberano «Montaña» se sumergió en el mar.

Verse 18

योजनानां सहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । त्रिंशद्योजनसाहस्रं यावद्भूमण्डलं त्विति

«Hay miles de yojanas, y asimismo cientos; el círculo de la tierra se extiende hasta treinta mil yojanas», así fue declarado.

Verse 19

ततो भूमण्डलं दिव्यं पञ्चरत्नसमाकुलम् । दिव्यस्फटिकसोपानं रुक्मस्तंभमनोरमम्

Entonces contemplé un círculo de tierra divino, colmado de las cinco gemas preciosas, con escalinatas celestiales de cristal y encantadoras columnas de oro.

Verse 20

योजनानां सहस्रं तु विस्तराद्द्विगुणायतम् । वापीकूपसमाकीर्णं प्रासादाट्टालकावृतम्

Su anchura era de mil yojanas, y su longitud el doble. Estaba colmada de estanques y pozos, y rodeada de palacios y altas torres.

Verse 21

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्

Estaba colmado de árboles kalpa que conceden deseos, y adornado con estandartes y mástiles. En aquella ciudad excelsa y deleitosa resplandecían joyas de muchas clases.

Verse 22

तथान्यच्च पुरं रम्यं पताकोज्ज्वलवेदिकम् । शतयोजनविस्तीर्णं तावद्द्विगुणमायतम्

Asimismo había otra ciudad encantadora, con plataformas resplandecientes de banderas. Tenía cien yojanas de anchura y el doble de longitud.

Verse 23

पुरमध्ये ततस्तस्मिन्नदी परमशोभना । महती पुण्यसलिला नानारत्नशिला तथा

Entonces, dentro de aquella ciudad, había un río de suprema hermosura: vasto, de aguas sagradas, y con piedras de múltiples joyas.

Verse 24

तस्यास्तीरे मया दृष्टं तडित्सूर्यसमप्रभम् । इन्द्रनीलमहानीलैश्चितं रत्नैः समन्ततः

En su ribera vi algo resplandeciente como el relámpago y el sol, engastado por todas partes con joyas: zafiros y grandes gemas azules.

Verse 25

क्वचिद्वह्निसमाकारं क्वचिदिन्द्रायुधप्रभम् । क्वचिद्धूम्रं क्वचित्पीतं क्वचिद्रक्तं क्वचित्सितम्

En un lugar parecía fuego; en otro resplandecía como el arco iris de Indra. En alguna parte era de tono ahumado, en otra amarillo, en otra rojo, y en otra blanco.

Verse 26

नानावर्णैः समायुक्तं लिङ्गमद्भुतदर्शनम् । ब्रह्मविष्ण्विन्द्रसाध्यैश्च समन्तात्परिवारितम्

Era un liṅga dotado de muchos colores, una visión de puro prodigio, rodeado por todas partes por Brahmā, Viṣṇu, Indra y los Sādhyas.

Verse 27

नन्दीश्वरगणाध्यक्षैश्चेन्द्रादित्यैश्च तद्वृतम् । पश्यामि लिङ्गमीशानं महालिङ्गं तमेव च

Estaba circundado por Nandīśvara, por los jefes de las gaṇas de Śiva, y por Indra y los Ādityas. Contemplo ese mismo liṅga de Īśāna: el gran Mahāliṅga.

Verse 28

परिवार्य ततस्तं तु प्रसुप्तान्देवदानवान् । निमीलिताक्षान्पश्यामि दिव्याभरणभूषितान्

Luego, rodeándolo, veo a los dioses y a los dānavas tendidos como dormidos, con los ojos cerrados, engalanados con ornamentos divinos.

Verse 29

ततस्ताः पद्मपत्राक्ष्यो नार्यः परमसंमताः । नद्यास्तस्या जले स्नात्वा दिव्यपुष्पैर्मनोरमैः

Entonces aquellas mujeres, de ojos como pétalos de loto y sumamente veneradas, se bañaron en las aguas de aquel río y salieron con deleitosas flores celestiales.

Verse 30

दत्त्वार्घपाद्यं विधिवल्लिंगस्य सह पक्षिणा । अर्चयन्तीर्वरारोहा दश ताः प्रमदोत्तमाः

Habiendo ofrecido debidamente arghya y pādya al Liṅga, junto con el ave, aquellas diez mujeres excelsas—de noble porte—comenzaron a adorarlo conforme al rito.

Verse 31

ततस्त्वभ्यर्च्य तल्लिङ्गं तस्मिन्नेव पुरोत्तमे । सर्वा अदर्शनं जग्मुर्विद्युतोऽभ्रगणेष्विव

Luego, tras haber adorado aquel mismo Liṅga en ese excelso recinto sagrado, todas desaparecieron de la vista, como relámpagos entre cúmulos de nubes.

Verse 32

न चासौ पक्षिराट्तस्मिन्न स्त्रियो न च देवताः । तदेवैकं स्थितं लिङ्गमर्चयन्विस्मयान्वितः

Pero en aquel lugar no estaba ya el ave regia, ni las mujeres ni deidad alguna; sólo permanecía en pie aquel único Liṅga, mientras yo lo adoraba lleno de asombro.

Verse 33

ततोऽहं दुःखमूढात्मा रुद्रमायेति चिन्तयन् । ततः कन्याः समुत्तीर्य दिव्यांबरविभूषणाः

Entonces yo, con el ánimo turbado por el dolor, pensé: «Esto es, sin duda, la māyā de Rudra». Luego surgieron doncellas, engalanadas con vestiduras y ornamentos divinos.

Verse 34

भासयन्त्यो जगत्सर्वं विद्युतोऽभ्रगणानिव । पद्मैर्हिरण्मयैर्दिव्यैरर्चयित्वा शुभाननाः

Iluminando el mundo entero como relámpagos entre cúmulos de nubes, aquellas doncellas de rostro auspicioso rindieron culto con lotos divinos de oro.

Verse 35

विविशुस्तज्जलं क्षिप्रं समंताद्वरभूषणाः । तस्मिन्पुरवरे चान्ये तामेवाहं पुनःपुनः

Adornadas con espléndidos ornamentos, entraron con presteza en aquellas aguas por todos lados. Y en aquel excelso lugar sagrado, una y otra vez contemplé a esa misma doncella.

Verse 36

पश्यामि ह्यमरां कन्यामर्चयन्तीं महेश्वरम् । ततोऽहं तां वरारोहामपृच्छं कमलेक्षणाम्

En verdad vi a una doncella inmortal que adoraba a Maheśvara. Entonces pregunté a aquella de andar gracioso, de ojos de loto y resplandeciente.

Verse 37

का त्वमस्मिन्पुरे देवि वससे शिवमर्चती । ताश्चागताः स्त्रियः सर्वाः क्व गतास्ते गणेश्वराः

«¿Quién eres tú, oh Devī, que moras en este lugar sagrado y adoras a Śiva? Y todas esas mujeres que llegaron, ¿adónde han ido? ¿Y dónde están esos gaṇeśvaras, los asistentes de Śiva?»

Verse 38

नमोऽस्तु ते महाभागे ब्रूहि पुण्ये महेश्वरि । तव प्रसादाद्विज्ञातुमेतदिच्छामि सुव्रते । दयां कृत्वा महादेवि कथयस्व ममानघे

Reverencia a ti, oh muy afortunada. Habla, oh santa Maheśvarī. Por tu gracia deseo comprender esto. Oh de nobles votos: ten compasión, gran Diosa; cuéntamelo, oh inmaculada.

Verse 39

श्र्युवाच । विस्मृताहं कथं विप्र दृष्ट्वा कल्पे पुरातने । मा तेऽभूत्स्मृतिविभ्रंशः सा चाहं कल्पवाहिनी

Dijo la bienaventurada Señora: «¿Cómo podría ser olvidada, oh brāhmaṇa, si me has visto en un kalpa antiguo? Que no haya confusión en tu memoria: yo soy aquella que perdura de kalpa en kalpa»

Verse 40

नर्मदा नाम विख्याता रुद्रदेहाद्विनिःसृता । यास्ताः कन्यास्त्वया दृष्टा ह्यर्चयन्त्यो महेश्वरम्

Soy célebre con el nombre de Narmadā, nacida del propio cuerpo de Rudra. Y aquellas doncellas que viste aquí, en verdad, estaban adorando a Maheśvara (Śiva).

Verse 41

याभिस्त्विह समानीतः पक्षिराजसमन्विताः । दिशस्ता विद्धि सर्वेशाः सर्वास्त्वं मुनिसत्तम

Y aquellas por quienes fuiste traído aquí, junto con el rey de las aves—sabe, oh el mejor de los sabios, que son los guardianes de todas las direcciones, los señores de cada cuadrante.

Verse 42

तिर्यक्पक्षिस्वरूपेण महायोगी महेश्वरः । एभिः शिवपुराद्विप्र आनीतः स महेश्वरः

Maheśvara, el gran Yogui, asumió la forma de un ave. Oh brāhmaṇa, por estos mismos seres fue traído aquí Maheśvara desde Śivapura.

Verse 43

सैष देवो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्व्यवस्थितः । अर्च्यते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रैः सुरासुरजगद्गुरुः

Este mismo Dios es Mahādeva, aquí establecido en la forma del Liṅga. Es adorado por Brahmā, Viṣṇu e Indra: el maestro de dioses, asuras y del mundo entero.

Verse 44

लयमायाति यस्माद्धि जगत्सर्वं चराचरम् । तेन लिङ्गमिति प्रोक्तं पुराणज्ञैर्महर्षिभिः

Porque de Él, en verdad, el universo entero—lo móvil y lo inmóvil—entra en disolución; por eso los grandes ṛṣis, conocedores de los Purāṇas, lo han declarado “Liṅga”.

Verse 45

तेन देवगणाः सर्वे संक्षिप्ता मायया पुरा । प्रलीनाश्चैव लोकेश न दृश्यन्ते हि सांप्रतम्

Por Él, antaño, todas las huestes de los dioses fueron recogidas y retraídas por Māyā; y, disueltas, oh Señor de los mundos, no se ven en el presente.

Verse 46

पुनर्दृश्या भविष्यन्ति सृजमानाः स्वयंभुवा । साहं लिङ्गार्चनपरा नर्मदा नाम नामतः

Volverán a ser vistos cuando sean creados de nuevo por Svayaṃbhū, el Auto-nacido. Y yo, dedicada al culto del Liṅga, soy conocida por el nombre de Narmadā.

Verse 47

कालं युगसहस्रस्य रुद्रस्य परिचारिका । अस्य प्रसादादमरस्तथा त्वं द्विजपुंगव

Durante mil yugas he servido a Rudra. Por su gracia, oh el mejor de los brāhmaṇas, tú también llegarás a ser inmortal.

Verse 48

सत्यार्जवदयायुक्तः सिद्धोऽसि त्वं शिवार्चनात् । एवमुक्त्वा तु सा देवी तत्रैवान्तरधीयत

Dotado de veracidad, rectitud y compasión, has alcanzado la perfección por la adoración de Śiva. Dicho esto, la Diosa desapareció allí mismo.

Verse 49

ताः स्त्रियः स च देवेशो बकरूपो महेश्वरः । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवतीर्य महानदीम्

Aquellas mujeres y el Señor de los dioses—Maheśvara en forma de grulla—al oír sus palabras, descendieron al gran río.

Verse 50

स्नात्वा समर्चय त्वं हि विधिना मन्त्रपूर्वकम् । ततोऽहं सहसा तस्मात्समुत्तीर्य जलाशयात्

“Después de bañarte, adora al Señor debidamente, según el rito prescrito y con mantras. Entonces yo, de inmediato, salí de aquel estanque y subí a la orilla.”

Verse 51

न च पश्यामि तल्लिङ्गं न च तां निम्नगां नृप । तदैव लोकाः संजाताः क्षितिश्चैव सकानना

“Y, oh Rey, ya no veo aquel liṅga, ni veo aquel río. En ese mismo instante reaparecieron los mundos, y también la tierra, junto con sus bosques.”

Verse 52

ऋक्षचन्द्रार्कविततं तदेव च नभस्तलम् । यथापूर्वमदृष्टं तु तथैव च पुनः कृतम् । नतोऽहं मनसा देवमपूजयं महेश्वरम्

“El mismo cielo, extendido con estrellas, la luna y el sol, apareció de nuevo tal como antes. Entonces me incliné en mi mente y adoré al Dios, Maheśvara.”

Verse 53

एवं बके पुरा कल्पे मया दृष्टेयमव्यया । नर्मदा मर्त्यलोकस्य महापातकनाशिनी

Así, en el antiguo Kalpa de Bake, contemplé a esta Narmadā imperecedera, destructora de los grandes pecados del mundo de los mortales.

Verse 54

तस्माद्धर्मपरैर्विप्रैः क्षत्रशूद्रविशादिभिः । सदा सेव्या महाभागा धर्मवृद्ध्यर्थकारिभिः

Por ello, los brāhmaṇas de mente dhármica, y también los kṣatriyas, śūdras, vaiśyas y demás, deben siempre venerar y servir a la muy afortunada (Narmadā), quienes buscan el aumento del dharma y el verdadero bienestar.

Verse 55

येऽपि भक्तया सकृत्तोये नर्मदाया महेश्वरम् । स्नात्वा ते सर्वं पापं नाशयन्त्यसंशयम्

Aun quienes, con devoción, se bañan una sola vez en las aguas de Narmadā, en relación con Maheśvara, destruyen todo pecado, sin duda.