Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

Uttānapāda dijo: «Deseo oír algo más: ¿por quién fue hecha descender Gaṅgā? Y ¿cómo llegó aquí la santa Diosa Puṇyā, que mora sobre la cabeza de Rudra?»

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

Hay un lugar santo llamado Puṇyā, conocido como Devāśilā; su grandeza es suprema. Cuéntame todo esto, oh Śaṅkara, si te place hacerlo.

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

Īśvara dijo: «Escucha con la mente recogida cómo fue traída abajo Gaṅgā, esa muy afortunada, descendida por todos los dioses para el bien de todos los mundos».

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

Hay una montaña llamada Vindhya en la región del sur, oh señor de la tierra. Allí fueron todos los dioses, oh rey, a su cumbre.

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

Allí fue invocada Gaṅgā por todos los dioses, encabezados por Brahmā, después de adorar a Īśa, Señor del universo, Dios de dioses, Gurú del mundo.

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

«¡Libera sobre la tierra a Gaṅgā, retenida en medio de tus trenzas enmarañadas!»—así suplicaron. Entonces la Diosa resplandeciente fue soltada por Rudra desde su cabeza hacia el mundo.

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

En aquel mismo lugar se manifestó por sí sola la corriente sumamente santa, engendrada por los propios devas. Desde allí llegó a ser la Devanadī, nacida en la tierra para el bien de la humanidad.

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

Quienes habitan en su ribera, se bañan con devoción y beben cada día su agua, esos no van a la morada de Yama.

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

Oh rey, en Śūlabheda, el estanque donde ella cayó: allí, al occidente del río divino, fluye Sarasvatī, que corre hacia el oriente.

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

En el lado meridional de Śūlabheda se halla un tīrtha sin igual. Allí está la sagrada Devaśilā, lugar de mérito, piedra formada por el propio Dios.

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

Quien se baña allí con devoción y ofrece tarpaṇa a los Pitṛs y a los devas, sus antepasados quedan satisfechos hasta la disolución del cosmos.

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

Oh rey, quien se baña allí y, con devoción, alimenta a los brāhmaṇas —aunque sea con una pequeña ofrenda de comida— obtiene un mérito inagotable.

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

Uttānapāda dijo: ¿Qué dones, ofrecidos en la tierra, son alabados como los mejores, y al darlos un hombre con devoción queda libre de todos los pecados?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

Dime la grandeza de Devaśilā: los frutos que nacen del baño sagrado, de la caridad y de lo demás; y también lo que allí se alcanza mediante votos, ayuno y observancias disciplinadas.

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

Īśvara dijo: Antaño hubo un señor de los Cedis, de gran valor y gran fuerza; un rey célebre llamado Vīrasena, soberano de un reino.

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

En su reino no había enemigos, ni enfermedad, ni ladrones; allí no surgía el adharma: sólo el dharma prevalecía siempre.

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

El rey vivía siempre gozoso, con su reina y muchos hijos; tenía una sola hija, de hermosa figura, como la misma Girijā.

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

Amada por su padre y su madre, y por todo el círculo de parientes, al llegar el tiempo señalado se realizaron los ritos nupciales conforme a la norma.

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

Después, mientras el rey de Cedi permanecía dedicado a un sacrificio de doce años, el esposo de aquella doncella cayó bajo el dominio de la Muerte.

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

Al ver a su hija viuda, el rey, colmado de aflicción, habló allí a su propia esposa, abatida por el dolor.

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

«Amada, este dolor que ha surgido es insoportable mientras dure la vida. Esta muchacha, orgullosa de su belleza y juventud, no puede ser custodiada con facilidad.»

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

«En algún lugar podría traer deshonra al linaje; ¿cómo, en verdad, ha de protegerse a la doncella? No se halla en parte alguna medio para salvaguardar a Bhānumatī». Al oír a ambos disputando entre sí, la joven entonces habló.

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

Bhānumatī dijo: «Padre, no me avergüenzo de hablar ante ti en ningún momento. En verdad, oh rey, que no surja falta alguna para ti por causa mía».

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

«Desde hoy, padre, no arreglaré mi cabellera; y en tu casa vestiré sólo tela áspera, como media vestidura».

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

«Pronto emprenderé los votos prescritos en los Purāṇas. Mortificaré mi cuerpo con austeridad y complaceré a Janārdana (Viṣṇu)».

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

«Ésta es la firme resolución que mora en mi mente, si tú lo apruebas, padre». Al oír las palabras de Bhānumatī, el rey se llenó de gran alegría.

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

Con el propósito de emprender una peregrinación a los sagrados vados, le otorgó un tesoro abundante; y, tras designar a hombres ancianos y dignos de confianza, dispuso su completa protección.

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

Asimismo designó a hombres armados, a brāhmaṇas junto con el sacerdote familiar, a criadas y criados, y a soldados de infantería: aquellos capaces de custodiarla bien.

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

Entonces, siguiendo únicamente el consejo de su padre, la virtuosa dama fue a la ribera del Gaṅgā. Tras sumergirse para el baño purificador, permaneció en las dos orillas del Gaṅgā, oh rey entre los hombres.

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

Cada día honraba debidamente a los nobles brāhmaṇas con perfumes, guirnaldas y otros adornos; y durante doce años permaneció viviendo en la ribera del Gaṅgā.

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

Entonces la reina, dejando atrás el Gaṅgā, viajó hacia la región del sur. Acompañada por sus asistentes, llegó al lugar donde fluye el gran río Revā.

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

Permaneció allí cinco años, en Oṅkāra y en Amarakāṇṭaka. Luego, entre aquellos tīrthas del norte, fue de un vado sagrado a otro.

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

Bañándose una y otra vez, y venerando a los brāhmaṇas con devoción—incansable en su empeño—, se dirigió hacia el occidente, al encuentro con el río divino.

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

Y vio un santo āśrama, colmado de asambleas de munis. Al contemplar aquella multitud de ṛṣis, se postró y dijo lo siguiente.

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

«Decidme, oh sabios muy afortunados, la grandeza de este tīrtha y cuál es su nombre. Sedme propicios y explicadlo.»

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

Los sabios dijeron: «Este es el célebre Cakratīrtha. Antaño, el disco (cakra) fue otorgado a Hari por Maheśvara, el tridente en mano, Señor de señores, complacido.»

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

En este tīrtha, quien se baña y luego ofrece tarpaṇa a los Pitṛs y a las deidades alcanza un destino irreversible; de ello no hay duda.

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

Al segundo día después, oh dama asceta, debe irse a Śūlabheda; y, conforme al rito antes expuesto, realizar el baño según la regla.

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

No hay duda de que uno queda libre de los pecados acumulados en tres nacimientos. Con agua mezclada aunque sea con la medida de una sola semilla de sésamo, debe ofrecer tres añjalis.

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

Oh Rey, sin duda sus antepasados quedan satisfechos durante doce años: aquel que realiza el śrāddha con devoción, mediante brāhmaṇas śrotriyas, instruidos en los Vedas.

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

Pero deben evitarse el vārddhuṣya y ocasiones semejantes; lo ofrecido a los Pitṛs es imperecedero. Luego, al día siguiente, debe irse al santo lugar auspicioso y meritorio llamado Devaśilā.

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

Allí se contempla la santa Jāhnavī (Gaṅgā), antaño manifestada por los dioses. Tras bañarte en sus aguas, oh soberano de los hombres, ofrece agua mezclada con sésamo.

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

Con ofrecer el piṇḍa siquiera una vez, uno queda libre del pecado de brahmahatyā. Y en Ekādaśī, en ambas quincenas lunares, debe guardarse ayuno.

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

Debe velarse durante la noche y recitarse un relato puránico. Ha de realizarse la adoración de Viṣṇu con flores, incienso y ofrendas de alimento.

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

Por la mañana debe alimentarse a los brāhmaṇas y dar limosna según la propia capacidad. Luego, al cuarto día, debe irse al lugar donde se halla la Sarasvatī que fluye hacia el oriente.

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

Habiendo brotado del cuerpo de Brahmā para la purificación de los seres encarnados, ella está allí. Bañándose allí, el hombre, con devoción, debe satisfacer a las deidades ancestrales mediante libaciones (tarpaṇa).

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

Habiendo realizado el śrāddha conforme a la regla debida, debe alimentar a brāhmaṇas dvija, irreprochables y dignos. Sin duda, sus antepasados quedan satisfechos durante doce años.

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

Es un lugar impregnado de todos los dioses y, asimismo, colmado de la esencia de todos los tīrthas. Repleto de crores de deidades, Koṭiliṅga es el mejor entre los mejores santuarios.

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

Quien aquí, siendo puro, tras bañarse y dominar los sentidos, observa una disciplina por tres noches—o por una quincena, un mes, seis meses, o incluso un año entero—(alcanza el mérito proclamado de este tīrtha).

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

Para él no habrá ya retorno a la existencia mortal; su morada se vuelve celestial. Firme en la disciplina sagrada, queda liberado del pecado acumulado a lo largo de tres nacimientos.

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

Y una mujer que, sin esposo, mantiene un voto puro durante doce años: ella permanece por un tiempo imperecedero y es honrada en el mundo de Rudra.

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

Al oír las palabras de los munis, partió con gozo supremo. Luego, tras sumergirse en aquel vado sagrado, permaneció allí día y noche, sin desfallecer.

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

Mas al contemplar el poder del tīrtha, habló de nuevo: «Escuchad hoy mis palabras, oh brāhmaṇas, junto con los sacerdotes familiares (purohitas)».

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

«No abandonaré un lugar como éste mientras viva, día y noche. Y haced llegar también estas palabras mías a mi padre y a mi madre».

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

«Tu hija, morando en Śūlabheda, es disciplinada y fiel a su voto». Dicho esto, en verdad permaneció allí Bhānumatī, oh rey.

Verse 56

। अध्याय

Capítulo — colofón que señala una división del texto.

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

Día y noche quemaba incienso y sándalo, y mantenía encendidas las lámparas. Tras lavar ella misma los pies, ella misma alimentaba a los dvija. Durante doce años, aquella reina, firme en su excelente voto, permaneció establecida allí.

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

Īśvara dijo: «Ahora escucha, oh rey, otra grandeza: la de Devaśilā. Te relataré, oh de brazos poderosos, una antigua historia sagrada».

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

Había un cazador que moraba en el bosque, un Śabara, junto con su esposa. Afligido por la hambruna, fue al bosque en busca de carne para sostenerse.

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

Allí no vio aves, ni ciervos, ni siquiera frutos. Entonces divisó un lago, adornado con grupos de plantas de loto.

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

Al ver el estanque allí, la Śabarī dijo: «Toma estos kumuda, de naturaleza divina, para que podamos obtener alimento».

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

Allí se venderán sin duda con buen provecho, pues la gente de recta conducta acude con empeño a Śūlabheda para adorar a la Deidad.

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

Al oír las palabras de su esposa, recogió los lirios kumuda. Luego, al subir a la orilla, vio delante de sí un śrī-vṛkṣa, árbol auspicioso.

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

Tomando los śrī-phala, en especial los bien maduros, llegó a Śūlabheda y vio allí una gran multitud de gente.

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

Oh rey, en el mes de Caitra, en la quincena luminosa, en el undécimo día lunar, Ekādaśī, en ese día ni los niños, ni los ancianos, ni las mujeres comían.

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

Allí vio un maṇḍapa levantado sobre una piedra sagrada, envuelto en finos paños y hermosamente adornado con guirnaldas y ristras de flores.

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

Allí habían llegado los rishis, y también los moradores de los āśramas; todos guardaban ayuno y votos, y todos mantenían los fuegos sagrados.

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

En la hermosa ribera del río divino, atestada de asambleas de munis, oh el mejor de los reyes, los que llegaban apenas hallaban un sendero.

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

Al ver el poblado allí, el Śabara dijo a su esposa: «Ve y pregunta: ¿qué día es hoy y por qué motivo se bañan las gentes?»

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

«¿Es acaso una de las festividades sagradas de las que se oye hablar? ¿O alguna conjunción del Sol y la Luna? ¿Hay hoy un ayana—o quizá una kṣaya-tṛtīyā, la “tercera tithi” perdida?»

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

Entonces, por la palabra de su esposo, Śabarī partió. Al ver a una mujer delante, le preguntó, ofreciéndole primero auspiciosas flores de loto.

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

«¿Qué tithi se ha declarado para hoy? ¿Qué ocasión sagrada es—dímelo. ¿Por qué se bañan estas gentes, y cuál es la causa de este baño?»

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

La mujer dijo: «Hoy es la santa Ekādaśī, destructora de todos los pecados. Quien ayuna en ella aunque sea una sola vez, obtiene la llegada al cielo.»

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

Al oír las palabras de aquella mujer, Śabarī, sin vacilar, refirió al Śabara lo dicho por la mujer—oh el mejor de los reyes.

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

«Hoy, en verdad, es la santa Ekādaśī, observada con ayuno por jóvenes y ancianos por igual. Se llama Madana-Ekādaśī, destructora de todos los pecados.»

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

Se oye que allí hay una princesa hermosa y resplandeciente, de gran disciplina: virtuosa, llamada Bhānumatī, firme en su voto y moderada en su alimento.

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

No hay otra mujer como ella, célebre en los tres mundos. Esa noble dama se ve como si hubiera descendido a la misma tierra.

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

Al oír las palabras de su esposa, el Śabara le dijo: «Ofrece lotos según te sea posible, y luego come sin demora».

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

«Ésta es la firme determinación de mi mente: ciertamente no he de comer de ello. Oh señora auspiciosa, jamás puede alcanzarse bien verdadero mediante intención pecaminosa, ni esto ha sido ganado por mi propio esfuerzo recto».

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

Śabarī dijo: «Nunca antes, en día alguno, he comido de este modo. Mientras puedo recordarlo, sólo he comido lo que quedaba después de que otros hubieran comido».

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

Conociendo la firme determinación de su esposa, fue a realizar el baño ritual. Cubierto sólo con medio manto superior, se bañó con devoción.

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

Tras postrarse ante todos los dioses, se dirigió hacia la Devaśilā, la piedra sagrada. Aunque aún inquieto, permaneció allí después de rendir homenaje a Janārdana (Viṣṇu).

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

Cuando ella ofreció el par de lotos (kumuda), fue presentado a la reina. Al ver aquellas dos flores de loto, la reina habló entonces a la sirvienta.

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

«¿Dónde se obtuvieron estos dos lotos? Dímelo ahora mismo. Ve deprisa a ese mismo lugar y trae también más lotos.»

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

«Trae los lotos, aunque sea pagando con grano o con riqueza.» Al oír las palabras de Bhānumatī, ella fue hacia el Śabara.

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

«Dame cocos (śrīphala) y muchas otras clases de flores también.»

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

Śabarī dijo: «Daré cocos junto con flores, en verdad, en abundancia. No hay codicia ni ansia en mí; ve e informa a la reina».

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

Entonces fue con presteza y comunicó todo tal como había sucedido. Ante la reina, relató con todo detalle las palabras de Śabarī.

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

Al oír sus palabras, la reina misma fue allí y, con afecto, dijo a la mujer Śabarī: «Dame los lotos; toma su precio justo».

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

Śabarī dijo: «Oh Señora, no deseo pago por lo que nace como fruto y flor. Toma, como gustes, estos cocos y estas flores de mí».

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

«Realiza el culto debidamente, conforme a la regla correcta, a Vāsudeva, el Señor del mundo».

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

La reina dijo: «No tomaré ahora tus lotos sin pago. Te doy una medida de grano, una khārikā; acéptala, por favor»

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

«Toma diez, o veinte, o treinta, o incluso cuarenta (medidas); o toma cien khāris. Vence la dureza de la hambruna y elévate más allá de ella.»

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

«Riquezas, joyas y oro, y cualquier otra cosa que desees: todo eso te lo daré por estos lotos, sin duda alguna.»

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

Śabarī dijo: «Oh Señora de hermoso rostro, hoy no pienso en mi propio sustento, dejando todo aparte salvo al Señor. Oh bondadosa, mi mente no se inclina a nada sino al servicio de Dios.»

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

La reina dijo: «No debes renunciar al alimento; todo se sostiene en el alimento. Por eso, con todo esmero, acepta comida de mi parte.»

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

Los afortunados ascetas que moran en el bosque—cada uno de ellos, sin descuido, pide alimento a la puerta de los jefes de familia.

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

Śabarī dijo: «Antes se hizo una negativa; todo está establecido en la verdad. Por la verdad el sol da calor; por la verdad el fuego arde.»

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

Por la verdad el océano permanece en su lugar; por la verdad el viento en verdad sopla. Por la verdad maduran las cosechas, y por la verdad las vacas dan su leche.

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

Este mundo entero—lo inmóvil y lo móvil—se apoya en la verdad. Por eso, con todo empeño, debe protegerse la verdad por la verdad misma.

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

Fuera del servicio a la Deidad, ninguna otra intención se mueve en mí. Oh Reina, acepta estas flores y realiza la adoración del Señor portador de la maza (Hari).

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

Se oye por las palabras de los dos veces nacidos que en esto no hay falta alguna. Hierba kuśa, verduras, leche, pescado, fragancias, flores, arroz entero, cuajada—también carne, lecho y asiento, granos—no deben rechazarse; ni siquiera el agua ha de ser rehusada.

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

La Reina dijo: «Las flores son de cuatro clases: las traídas del jardín, las del bosque, las compradas y las obtenidas al aceptar un don».

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

Las flores del bosque, recogidas con la propia mano, son las mejores. Las obtenidas en un jardín son de mérito medio, mientras que las compradas son inferiores. Las flores adquiridas al aceptarlas como regalo, los sabios las declaran sin fruto para el culto.

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

El sacerdote dijo: «Oh Reina, acepta las flores y realiza la adoración al Señor que porta la maza. A veces, una obra benéfica debe cumplirse bajo un pretexto adecuado, para que llegue a realizarse».

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

El Señor dijo: «El Śabara ofreció cocos y lotos. Tomándolos, la Reina realizó una adoración espléndida».

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

Habiendo escuchado el relato puránico, guardaron vigilia nocturna. Entonces el Śabara dijo a su esposa estas palabras.

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

«Para la lámpara, toma aceite o ghee según lo que haya, oh hermosa». Luego, preparada la lámpara, ambos realizaron la auspiciosa adoración de Hari.

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

Velaron durante la noche, meditando en el Portador de la Tierra. Luego, al alba, vieron a la gente ansiosa por bañarse en las aguas sagradas.

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

Unos, en verdad, se bañaron en Śūlabheda, y otros en el Deva-nadī. Algunos hombres se bañaron en el Sarasvatī, y otros en el lago de Mārkaṇḍa.

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

Algunos fueron a Cakratīrtha y se bañaron conforme al rito debido. Todos aquellos hombres quedaron purificados; tras bañarse, se reunieron sobre la losa de roca divina.

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

Con esmero, con fe y con mente purificada, realizaron el śrāddha. Al verlos, un Śabara, morador del bosque, preparó también con diligencia ofrendas de piṇḍa con frutos de bilva.

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

Bhānumatī, del mismo modo, realizó la ofrenda de piṇḍas por su esposo. Fueron alimentados brāhmaṇas irreprochables, libres de ostentación y soberbia.

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

Con alimentos haviṣya, y con cuajada, azúcar, miel y ghee; en especial con pāyasa de leche y con platos preparados con esmero, se realizaron las ofrendas y el agasajo.

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

Después de alimentarlos, la reina dio dones conforme al rito: sandalias y zapatos, un paraguas, un lecho, y también una vaca y un toro.

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

Allí se prescriben diversos dones: oro, joyas y riquezas también. Oh gran rey, quien ofrezca en Cakratīrtha una vaca kapilā, de color leonado, es tenido por quien ha donado la tierra entera, con sus montañas, bosques y arboledas.

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

Uttānapāda dijo: «Oh Señor de los dioses, por tu gracia, declárame todos aquellos dones—uno por uno—que son alabados como excelentes para un soberano, señor de la tierra.»

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

Īśvara dijo: «Quien da sésamo obtiene hijos amados; quien ofrece una lámpara alcanza una vista excelente. Quien dona tierra llega al cielo; quien da oro obtiene larga vida.»

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

Quien dona una casa queda libre de enfermedad; quien da plata se vuelve hermoso. El que ofrece vestiduras alcanza el mundo de la Luna, y el que da un caballo alcanza la unión con el Sol.

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

El que da un toro obtiene una prosperidad floreciente; el que da una vaca alcanza el cielo. Quien ofrece vehículos y lechos obtiene una digna esposa; quien concede la ausencia de temor obtiene poder señorial y libertad del miedo.

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

El que da grano alcanza dicha perdurable; el que da el conocimiento sagrado alcanza al Brahman eterno. Así también son meritorias las dádivas de agua, alimento, tierra, morada, sésamo, oro y ghee.

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

De todas las dádivas, el Brahmadāna, el don del conocimiento sagrado, es el más excelso. Cualquier ofrenda que una persona entregue, y con la intención y devoción con que la ofrezca—

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

Con esa misma intención, alcanza un fruto correspondiente y honrado. Al ver todas aquellas dádivas que la reina había otorgado—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

El Śabara dijo a su esposa: «Escucha esto, oh señor de los hombres. Oh bienaventurada, un Purāṇa fue recitado por Brāhmaṇas versados en los Vedas».

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

«He escuchado todo eso: los auspiciosos frutos del dharma de la caridad. Los pecados acumulados de nacimientos anteriores se destruyen mediante los baños sagrados, el dar, los votos y disciplinas semejantes».

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

«Abandonando este cuerpo, tan difícil de dejar, se alcanza el estado supremo. Temiendo el océano del samsāra, te digo la verdad, oh bienaventurada».

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

Muchos pecados he cometido una y otra vez. He dado muerte a criaturas, oh bienaventurada, y he incendiado montañas repetidamente.

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

Abrasado por ese pecado, mi pobreza no cesa. Antes, por mi pecaminosidad, no realicé la inmersión en los sagrados tīrthas.

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

Por eso estoy afligido, oh amada: esta pobreza implacable no se aparta. Ve a la casa de tu madre; abandona tu apego a mí. Subiré a la cumbre del monte, pues deseo dejar este cuerpo.

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

Dijo Śabarī: «No me importan madre ni padre, ni siquiera mis parientes y deudos. Cualquiera que sea tu destino, señor de mi vida, ese mismo será también el mío».

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

Para las mujeres, tal proceder no se tiene por dharma: vivir separadas del esposo. Muchos defectos se mencionan, de muchas maneras, en los Dharma-śāstras.

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

Cumple el pāraṇa, oh señor ilustre, para que el voto no se malogre. Y cualquier ofrenda anhelada que desees, cúmplela debidamente para Viṣṇu.

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

Al oír las palabras de su esposa, Śabara se regocijó. Tomando al instante un coco (śrīphala), realizó el homa conforme al rito.

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

Habiendo reverenciado a todos los dioses, y habiendo comido también junto con ella, reconoció el equinoccio en el mes de Caitra y permaneció allí tres días.