Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

Yudhiṣṭhira dijo: Por tu gracia he escuchado diversos dharmas y las disoluciones realizadas por la Deidad que todo lo abarca; esos mismos sucesos que tú, oh sin mancha, has presenciado.

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

Ahora deseo oír la majestad del portador de Śārṅga (Viṣṇu). Oh el mejor de los brāhmaṇas, tú la has experimentado; por ello, debes contármela.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: En adelante expondré los signos de la disolución de las criaturas: qué señales se ven entonces y cómo el ciclo del kalpa avanza y queda ordenado.

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

Caen meteoros con truenos; la tierra también tiembla. Llueve polvo, y resuena un bramido terrible.

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

Yakṣas, Kinnaras, Gandharvas, Piśācas, seres serpentinos y Rākṣasas: todos ellos van a la disolución cuando llega el fin de la era.

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

Montañas, océanos, ríos y los diversos lagos; también los árboles se reducen a lo que queda, y asimismo las enredaderas y las hierbas llegan a ese estado de residuo.

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

Así, cuando todo queda trastornado—cuando todas las hierbas y las aguas son expulsadas—y cuando los tres mundos, con lo móvil y lo inmóvil, se vuelven como madera seca,

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

Mientras miraba al mediodía, cuando llegó la hora del baño ritual, vi los tres mundos tomar la forma de un fuego abrasador, imposible de contemplar e imposible de acercarse.

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

Dos soles se vieron en el oriente, amado; asimismo en el occidente y en el norte; y también en el sur se vieron dos soles radiantes.

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

Dos soles estaban en el mundo de los Nāgas; otros dos en medio del firmamento. Así, estos doce Ādityas abrasaban en todas las direcciones.

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

Quemaron toda la tierra, con sus montañas, bosques y arboledas. No se veía nada sin quemar—excepto a Revā, y también a mí.

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

Cuando la tierra ardía, se levantó el aroma de las oblaciones sacrificiales. Entonces mi cuerpo se secó, y la sed—tan difícil de soportar—se apoderó de mí.

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

No hallé agua para beber: los soles la habían secado. Y al mirar mi kamandalu, aun allí el agua estaba ya consumida.

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

Entonces, abrasado por el dolor y, más aún, afligido por el hambre y la sed, me lancé desde la tierra hacia lo alto, mirando al cielo.

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

Entonces vi en el cielo una mansión adornada con espléndidos ornamentos. Deseoso de saber qué era, me encaminé hacia ella, oh el mejor de los reyes.

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

Estaba rodeada por una muralla maravillosa, adornada con puertas y cerrojos; coronada de cúpulas admirables, me acerqué a su entrada.

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

Su altura se alzaba hasta ochenta y seis mil yojanas; y en anchura, la mitad de esa medida, se erguía aparte: dorada y engalanada con joyas.

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

Allí, en medio, vi un lecho supremo, oh el mejor de los reyes; y sobre ese lecho yacía una Persona, de cabellera divina.

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

Las puntas de su cabellera se curvaban con gracia; todo su cuerpo se extendía por un yojana, y estaba adornado con una corona maravillosa, resplandeciente de fulgor y hermosura.

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

De tez oscura, con ojos como pétalos de loto, resplandeciente y de hermosa nariz; de rostro leonino y brazos largos, sus mejillas estaban marcadas por fino bigote y barba.

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

Hermoso por los graciosos pliegues de la triple línea, adornado con pendientes; de amplia figura y miembros bien formados, sus costados estaban embellecidos con auspiciosos remolinos.

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

Espléndido en la cintura, bien delineado en rodillas y espinillas; las plantas del Dios llevaban marcas de loto, y los dedos de sus pies tenían uñas de tono cobrizo rojizo.

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

Con voz profunda como el trueno de las nubes, hermoso en cada miembro, contemplé al Purushottama, el Dios, sentado en medio del lecho.

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

Reclinado, con la caracola, el disco y la maza en sus manos; y a la derecha, una mano alzada con el rosario. Resplandecía con el fulgor de diez mil soles.

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

Al ver a aquel Señor, colmado de devoción, se dispuso a alabarle: «¡Victoria a Ti, Señor de la victoria! ¡Victoria, Señor de la palabra! ¡Victoria, Tú cuyos miembros divinos están ornados con celestiales joyas!»

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

¡Victoria a Ti, Señor de los dioses, oh Glorioso! Tú eres el mismo Brahman, el Eterno. Todos los mundos moran en Tu propio cuerpo; Tú solo eres el supremo refugio y el fin último, oh Señor de todo.

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

Oh Señor de los dioses, todos los mundos están establecidos sobre Ti como su sostén. Tú eres el más excelso entre todos los seres; Tú eres el hacedor y el portador que sostiene la tierra.

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

Tú eres la oblación sacerdotal en los ritos del Agnihotra; Tú solo eres el sūtra y el mantra. Tú eres Gokarṇa y Bhadrakarṇa, y Tú eres también el estado Māheśvara, la suprema morada de Śiva.

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

Tú eres la gloria misma de todas las glorias, la que destruye la miseria y el pecado. Tú eres Naimiṣa y Kurukṣetra, y Tú eres también la suprema morada de Viṣṇu.

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

Oh Señor, por Tu solo juego la tierra fue sobrepasada por Tu pie. Por Ti fue atado Bali; por Ti fue restablecida la sede de Indra.

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

Oh Señor, Tú eres Kali y Dvāpara; Tú eres también Tretā y Kṛta. Tú eres el domador de Pralamba; Tú eres el creador, y Tú eres también el artífice de la disolución.

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

Por Ti, en verdad, son sostenidos los mundos; Tú eres el Tiempo, el disolvente universal. Por Ti, oh Señor, han sido creadas todas las órdenes divinas y las estirpes celestiales.

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

Tú eres el sendero de todos los mundos, y Tú eres la liberación, la meta suprema. De Ti nace Brahmā, el dios eterno de naturaleza rajásica; asimismo Rudra surge de la ira. Mas Tú permaneces establecido en sattva.

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

Oh Deva, todo este universo, móvil e inmóvil, fue creado por Ti para el divino juego (līlā). Así, con el cuerpo abrasado por el sufrimiento, he alabado al Señor, el Soberano.

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

Oh Rey, con devoción suprema, alabando al Señor, soberano de todos los seres, vi allí vasijas colmadas de agua hasta el borde.

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

Entonces la sed que había olvidado volvió a crecer; y me acerqué al costado de aquel hombre.

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

Deseando beber agua, volví a pensar qué hacer. Pero él no me vio; y aunque dormía, no despertó.

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

Mas quien, cegado por el pecado, despierta a quien duerme en paz: grande es el fruto de esa falta, igual al resultado del brahmahatyā (matar a un brahmán).

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

Mientras así reflexionaba, llegó un segundo hombre. No miraba ni decía palabra; sobre su hombro izquierdo llevaba una piel de ciervo.

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

Llevaba el cabello enmarañado, portaba un kamandalu, empuñaba un bastón y ceñía una mekhala; todo su cuerpo estaba untado de ceniza—resplandeciente de gran fulgor, y de tres ojos.

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

Cuando yo deseaba alabarlo y lo contemplaba con mirada clara, en ese mismo instante apareció—nacida de todos sus miembros—una gran presencia, cual diosa, dotada de espléndida hermosura.

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

Vi a una mujer velada, adornada con toda clase de joyas. Al verla, caí al suelo y entonces exclamé: «¡Sé victoriosa!»

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

¡Victoria a Ti, nacida del propio cuerpo de Rudra; victoria a Ti, oh portadora eterna del poder! Victoria a Ti como Kaumārī, como Māhendrī, como Vaiṣṇavī, y asimismo como Vāruṇī.

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

¡Victoria a Ti como Kauberī; victoria a Ti como Sāvitrī; victoria a Ti, oh Dhātrī, de hermoso rostro! Protégeme—con el cuerpo abrasado por la sed—entre todo lo que se mueve y todo lo que permanece inmóvil.

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

Śrī Devī dijo: «Oh tigre entre los brāhmaṇas, me complazco con tus hermosas palabras. Oh el mejor de los nacidos dos veces, he comprendido lo que hay en tu mente».

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

«Escucha, oh brāhmaṇa: también para mí existe este voto sumamente severo. Por la ligereza de una mujer lo emprendí; en verdad es difícil este voto para quien tiene entendimiento torpe».

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

«Si ha de nacerme un hijo—justo y célebre en el mundo—entonces, después de ofrecer mi pecho al brāhmaṇa, lo ofreceré luego al niño».

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

«Ese hijo mío ha nacido ahora, tal como lo dije, oh gran sabio. Oh señor entre los brāhmaṇas, bebe del pecho si deseas vivir.»

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Esto no es un acto apropiado para los brāhmaṇas: quien beba de este pecho debe recibir de nuevo el upanayana, y no alcanza el cumplimiento del voto.»

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

«La condición de brāhmaṇa es difícil de obtener aun en los tres mundos, oh de ojos de loto. El brāhmaṇa es purificado por los saṃskāras; escucha cuáles son esos ritos por los que verdaderamente llega a serlo.»

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

«Primero, entre los saṃskāras relativos a las mujeres, está la “siembra de la semilla”. Puesto que consiste precisamente en depositar la semilla, se la llama “lanzamiento de la semilla”.»

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

«Después de ello, oh muy afortunado, el segundo es Garbhādhāna; el tercero, Puṃsavana; y el cuarto, el rito de Sīmanta.»

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

El quinto es el Jātakarma; el sexto, en verdad, es la imposición del nombre (Nāmakaraṇa). El séptimo es el Niṣkramaṇa, la primera salida; y el octavo es el Annaprāśana, la primera toma de alimento sólido.

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

El noveno es el Cūḍākarman, la tonsura; y el décimo es el Mauñjī-bandhana, el ceñirse con el cordón de muñja. Además están los ritos relativos al leño sagrado (aiṣika), a la madera (dārvika), a Soma (saumika) y a la tierra (bhaumika).

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

La unión con esposa, es decir, el matrimonio, es otro saṃskāra; después de ello vienen los ritos divinos. Luego siguen los ritos humanos y los ritos para los antepasados; así, en el cómputo auspicioso, se cuentan entre los diez y los ocho.

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

Después vienen las ofrendas para los seres (bhūta), la ofrenda auspiciosa (bhavya), el sacrificio iṣṭi, y luego el rito pārvaṇa.

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

El Śrāddha en el mes de Śrāvaṇa; el rito Āgrayaṇa; y las observancias en Caitra y Āśvayuja en la luna llena, junto con los sacrificios Nirūḍha-paśu, Savana, Sautrāmaṇi, Agniṣṭoma y Atyagniṣṭoma.

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

También se cuentan el Ṣoḍaśī, el Vājapeya, el Atirātra, el Āptoryāma, y los ritos Oḍaśa y Vājapeya. Y hay virtudes: paciencia hacia todos los seres, ausencia de malicia, pureza, conducta auspiciosa, generosidad (sin avaricia) y ausencia de deseo.

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

Al ser debidamente purificado por estos cuarenta y ocho saṃskāras, uno llega a ser un (verdadero) brāhmaṇa.

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

Sabiendo esto, oh noble señora, no debes amamantarme. Este pecho es para que lo beba un infante; ¿cómo podría beberlo alguien como yo?

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

Al oír estas palabras mías, la mujer respondió.

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

Si no bebes esta leche materna, el niño morirá. Se oye en los tres mundos—en los Vedas y también en las Smṛtis—que uno puede ser liberado de todos los pecados; pero el pecado de matar a un embrión no se absuelve fácilmente.

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

Tu muerte volverá a cumplirse, oh muy afortunado; pues durante ochocientos nacimientos se padece por el pecado de matar al embrión en el vientre.

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

Tras la muerte, alcanza el estado de perro durante trescientos años; y cuando ese plazo se agota, vuelve a nacer en el vientre de un cuervo.

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

Aun allí, durante ochocientos años, el autor de actos pecaminosos es atormentado. Nace como jabalí por diez vidas, y al final de ello nace como gusano.

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

Luego, alcanzando el ‘curso ascendente’, toma nacimientos como vaca, elefante, caballo y ser humano; así se oye en la Śruti, en los śāstras y en los Vedas, oh domador de enemigos.

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

Matar a un niño es un pecado que supera a todos los pecados, oh el mejor de los dos veces nacidos. El brāhmaṇa manchado por el infanticidio es ciertamente cocido en el infierno.

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

Durante ochocientos años padece los castigos de Yama. Por eso, es menor la falta si bebes la leche de mi pecho.

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

Del mismo modo, si no bebes, nace un pecado que dura muchos años. Al beber del pecho, cesan tu hambre y tu sed, y también se te concede mérito (puṇya).

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

Por tanto, que en tu mente no haya duda aquí en ningún momento. Ven, oh brāhmaṇa: bebe de mi pecho cuanto desees, por el bien del niño.

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

Entonces, al oír sus palabras, me dispuse a beber del pecho. Pero, aun bebiendo aquella leche excelente, no conocí la saciedad.

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

Durante treinta mil años, y asimismo cientos más, oh Bhārata, después desperté en su regazo, confundido por el sueño ilusorio (māyā-nidrā).

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

Cuando se disipó en mí el engaño del sueño, mientras miraba en derredor, oh Pāṇḍava, no vi a nadie dormido, ni vi a aquel niño, oh Señor.

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

Allí vi cuatro vasijas, oh Bhārata; pero no vi a aquella Diosa: en verdad se había ido a algún lugar, desconocido para ti.

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

Mientras él permanecía allí, deliberando y absorto en sus pensamientos, la Diosa, con una voz suavemente sonriente, le dirigió estas palabras.

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

La Diosa dijo: «Aquel Ser de tez oscura que viste yaciendo dormido es Kṛṣṇa (Viṣṇu). El segundo que se acercó es Hara (Śiva). Y esas cuatro vasijas, oh el mejor de los brāhmaṇas, son los cuatro océanos».

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

«Y el niño que viste es Brahmā, el Pitāmaha, el abuelo de los mundos. Y sábeme a Mí como la misma Tierra, por doquier, junto con sus siete dvīpas (continentes)».

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

Ella que partió, dejándote atrás, quedó firmemente establecida sobre la tierra. Y ahora, oh Brāhmaṇa, contemplas a la Narmadā, la más excelsa de los ríos.

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

Señalada por la santidad y vasta en beneficencia para el bien de todos los seres, este río es célebre como Revā. Ella es “no muerta”; por eso se la llama Narmadā.

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

Sabiendo esto, ve hacia la paz; permanece sereno, oh gran sabio. Habiéndome hablado así, la Diosa se desvaneció allí mismo.

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

Así, en verdad, en el tiempo de la disolución, el Señor Bienaventurado reposa siempre establecido en sattva. Ese Mahādeva, cuya forma es sattva, es el sostén mismo en el que el universo permanece.

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

Así lo he experimentado y contemplado yo mismo: esta maravilla suprema. Este relato sagrado, destructor de todos los pecados, te ha sido narrado, oh el mejor de los hombres.

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

Así ha sido narrado el relato de Viṣṇu que me preguntaste. Ahora de nuevo, oh de brazos poderosos, ¿qué más deseas escuchar?