Adhyaya 192

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात देवतीर्थमनुत्तमम् । दृष्ट्वा तु श्रीपतिं पापैर्मुच्यते मानवो भुवि

Mārkaṇḍeya dijo: «Inmediatamente después de eso, hijo querido, está el incomparable Devatīrtha. Con solo contemplar allí a Śrīpati, el ser humano en la tierra queda liberado de los pecados».

Verse 2

महर्षेस्तस्य जामाता भृगोर्देवो जनार्दनः

El yerno de aquel gran sabio es Janārdana, el Dios, pariente de Bhṛgu.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कोऽयं श्रियः पतिर्देवो देवानामधिपो विभुः । कथं जन्माभवत्तस्य देवेषु त्रिषु वा मुने

Yudhiṣṭhira dijo: «¿Quién es este dios, el Señor de Śrī, el soberano omnipenetrante, regente de los dioses? ¿Y cómo ocurrió su nacimiento: entre las tres clases de devas, o de otro modo, oh sabio?»

Verse 4

सम्बन्धी च कथं जातो भृगुणा सह केशवः । एतद्विस्तरतो ब्रह्मन् वक्तुमर्हसि भार्गव

«¿Y cómo llegó Keśava a estar emparentado con Bhṛgu? Explícalo con detalle, oh venerable brahmán, oh Bhārgava.»

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । संक्षेपात्कथयिष्यामि साध्यस्य चरितं महत् । न हि विस्तरतो वक्तुं शक्ताः सर्वे महर्षयः

Dijo Mārkaṇḍeya: «En breve relataré la gran historia de Sādhya; pues no todos los grandes ṛṣis tienen fuerza para narrarla con todo detalle».

Verse 6

नारायणस्य नाभ्यब्जाज्जातो देवश्चतुर्मुखः । तस्य दक्षोऽङ्गजो राजन् दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः

Del loto del ombligo de Nārāyaṇa nació el dios de cuatro rostros, Brahmā. De él, oh rey, nació Dakṣa, surgido del pulgar derecho.

Verse 7

धर्मः स्तनान्तात्संजातस्तस्य पुत्रोऽभवत्किल । नारायणसहायोऽसावजोऽपि भरतर्षभ

Oh toro entre los Bhāratas, se dice que Dharma nació del extremo del pecho; y Aja fue su hijo, aquel a quien asistía Nārāyaṇa.

Verse 8

मरुत्वती वसुर्ज्ञाना लम्बा भानुमती सती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वावती ककुप्

Marutvatī, Vasu, Jñānā, Lambā, Bhānumatī, Satī, Saṃkalpā, Muhūrtā, Sādhyā, Viśvāvatī y Kakup: tales son los nombres (de las consortes).

Verse 9

धर्मपत्न्यो दशैवैता दाक्षायण्यो महाप्रभाः । तासां साध्या महाभागा पुत्रानजनयन्नृप

Estas diez ilustres doncellas Dākṣāyaṇī son las esposas de Dharma. Entre ellas, la muy afortunada Sādhyā engendró hijos, oh rey.

Verse 10

नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । विष्णोरंशांशका ह्येते चत्वारो धर्मसूनवः

Nara y Nārāyaṇa, y asimismo Hari y Kṛṣṇa: estos cuatro son, en verdad, manifestaciones parciales de Viṣṇu, e hijos de Dharma.

Verse 11

तथा नारायणनरौ गन्धमादनपर्वते । आत्मन्यात्मानमाधाय तेपतुः परमं तपः

Así, Nārāyaṇa y Nara, en el monte Gandhamādana, asentando el Ser en el Ser, practicaron la suprema austeridad.

Verse 12

ध्यायमानावनौपम्यं स्वं कारणमकारणम् । वासुदेवमनिर्देश्यमप्रतर्क्यमनन्तरम्

Meditaban en Vāsudeva: sin par, su propia causa primera y, sin embargo, más allá de toda causalidad; indescriptible, más allá del razonamiento y sin fin.

Verse 13

योगयुक्तौ महात्मानावास्थितावुरुतापसौ । तयोस्तपःप्रभावेण न तताप दिवाकरः

Establecidos en el yoga, aquellos dos ascetas de gran alma permanecieron firmes; por el poder de su austeridad, el Sol no abrasó con su calor.

Verse 14

ववाह शङ्कितो वायुः सुखस्पर्शो ह्यशङ्कितः । शिशिरोऽभवदत्यर्थं ज्वलन्नपि विभावसुः

El viento soplaba como si estuviera temeroso, pero tocaba con grato roce, sin temor; y aun el fuego llameante se volvió sumamente fresco.

Verse 15

सिंहव्याघ्रादयः सौम्याश्चेरुः सह मृगैर्गिरौ । तयोर्गौरिव भारार्ता पृथिवी पृथिवीपते

Leones, tigres y los demás se volvieron mansos y vagaron por la montaña junto con los ciervos. Sin embargo, oh señor de la tierra, la Tierra quedó afligida por su peso, como una vaca cargada con un fardo.

Verse 16

चेरुश्च भूधराश्चैव चुक्षुभे च महोदधिः । देवाश्च स्वेषु धिष्ण्येषु निष्प्रभेषु हतप्रभाः । बभूवुरवनीपाल परमं क्षोभमागताः

Hasta las montañas se movieron, y el gran océano se agitó en tumulto. Los devas, en sus propias moradas ya sin brillo, quedaron apagados en esplendor; y, oh protector de la tierra, cayeron en extrema conmoción.

Verse 17

देवराजस्तथा शक्रः संतप्तस्तपसा तयोः । युयोजाप्सरसस्तत्र तयोर्विघ्नचिकीर्षया

Entonces el rey de los devas—Śakra (Indra)—afligido por la austeridad de aquellos dos, apostó allí a las apsaras, con la intención de poner un obstáculo a su penitencia.

Verse 18

इन्द्र उवाच । रम्भे तिलोत्तमे कुब्जे घृताचि ललिते शुभे । प्रम्लोचे सुभ्रु सुम्लोचे सौरभेयि महोद्धते

Indra dijo: «Oh Rambhā, Tilottamā, Kubjā, Ghṛtācī, Lalitā, la auspiciosa; oh Pramlocā, Subhru, Sumlocā, Saurabheyī y Mahoddhatā—».

Verse 19

अलम्बुषे मिश्रकेशि पुण्डरीके वरूथिनि । विलोकनीयं बिभ्राणा वपुर्मन्मथबोधनम्

«Oh Alambuṣā, Miśrakeśī, Puṇḍarīkā, Varūthinī: llevando una forma digna de contemplarse, una belleza que despierta a Kāma (el deseo).»

Verse 20

गन्धमादनमासाद्य कुरुध्वं वचनं मम । नरनारायणौ तत्र तपोदीक्षान्वितौ द्विजौ

Al llegar a Gandhamādana, cumplid mi mandato. Allí, los dos sabios brāhmanes Nara y Nārāyaṇa están consagrados a la disciplina sagrada de la austeridad.

Verse 21

तेपाते धर्मतनयौ तपः परमदुश्चरम् । तावस्माकं वरारोहाः कुर्वाणौ परमं तपः

Esos dos hijos de Dharma practican una austeridad sumamente difícil de realizar. Oh damas de hermosos miembros, emprenden el supremo tapas, para nuestra inquietud.

Verse 22

कर्मातिशयदुःखार्तिप्रदावायतिनाशनौ । तद्गच्छत न भीः कार्या भवतीभिरिदं वचः

Ellos destruyen las prolongadas aflicciones y sufrimientos nacidos del exceso de consecuencias kármicas. Por eso id; no temáis: ésta es mi instrucción para vosotras.

Verse 23

स्मरः सहायो भविता वसन्तश्च वराङ्गनाः । रूपं वयः समालोक्य मदनोद्दीपनं परम् । कन्दर्पवशमभ्येति विवशः को न मानवः

Smara (Kāma) será vuestro aliado, y también la Primavera, oh nobles damas. Al ver la belleza y la juventud —supremos encendedores del deseo— ¿qué hombre no caería, indefenso, bajo el dominio de Kandarpa?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा देवराजेन मदनेन समं तदा । जग्मुरप्सरसः सर्वा वसन्तश्च महीपते

Mārkaṇḍeya dijo: «Así habladas por el rey de los dioses, entonces todas las apsaras partieron junto con Madana (Kāma), y también la Primavera, oh rey».

Verse 25

गन्धमादनमासाद्य पुंस्कोकिलकुलाकुलम् । चचार माधवो रम्यं प्रोत्फुल्लवनपादपम्

Al llegar Mādhava al Gandhamādana—colmado del canto de los cucos machos—recorrió aquel bosque encantador, cuyas arboledas estallaban en flor.

Verse 26

प्रववौ दक्षिणाशायां मलयानुगतोऽनिलः । भृङ्गमालारुतरवै रमणीयमभूद्वनम्

Desde el sur sopló una brisa, siguiendo los fragantes vientos de Malaya; y con el zumbido de enjambres de abejas, el bosque se volvió sumamente deleitoso.

Verse 27

गन्धश्च सुरभिः सद्यो वनराजिसमुद्भवः । किन्नरोरगयक्षाणां बभूव घ्राणतर्पणः

Al instante surgió una fragancia dulce y exquisita, nacida de las arboledas; fue deleite para el olfato de los Kinnaras, los Nāgas y los Yakṣas.

Verse 28

वराङ्गनाश्च ताः सर्वा नरनारायणावृषी । विलोभयितुमारब्धा वागङ्गललितस्मितैः

Entonces todas aquellas mujeres de exquisita hermosura comenzaron a intentar seducir a los dos sabios, Nara y Nārāyaṇa, con sonrisas encantadoras y palabras y gestos juguetones y cautivadores.

Verse 29

जगौ मनोहरं काचिन्ननर्त तत्र चाप्सराः । अवादयत्तथैवान्या मनोहरतरं नृप

Una cantó dulcemente; allí las Apsarās danzaron; y otra, asimismo, tocó música aún más cautivadora, oh Rey.

Verse 30

हावैर्भावैः सृतैर्हास्यैस्तथान्या वल्गुभाषितैः । तयोः क्षोभाय तन्वङ्ग्यश्चक्रुरुद्यममङ्गनाः

Con gestos coquetos, expresiones cargadas de emoción, risas ondulantes y palabras dulces, las mujeres de miembros esbeltos se esforzaron por agitar la mente de aquellos dos.

Verse 31

तथापि न तयोः कश्चिन्मनसः पृथिवीपते । विकारोऽभवदध्यात्मपारसम्प्राप्तचेतसोः

Sin embargo, oh señor de la tierra, no surgió alteración alguna en la mente de aquellos dos, cuya conciencia había alcanzado la otra orilla de la realización interior.

Verse 32

निवातस्थौ यथा दीपावकम्पौ नृप तिष्ठतः । वासुदेवार्पणस्वस्थे तथैव मनसी तयोः

Como dos lámparas en un lugar sin viento permanecen sin temblar, oh Rey, así también estaban sus mentes, firmes por la ofrenda y entrega a Vāsudeva.

Verse 33

पूर्यमाणोऽपि चाम्भोभिर्भुवमन्यां महोदधिः । यथा न याति संक्षोभं तथा तन्मानसं क्वचित्

Así como el gran océano, aunque se llene con aguas de otras tierras, no se agita, así su mente jamás cayó en turbación.

Verse 34

सर्वभूतहितं ब्रह्म वासुदेवमयं परम् । मन्यमानौ न रागस्य द्वेषस्य च वशंगतौ

Teniendo por convicción al supremo Brahman, benéfico para todos los seres y colmado de Vāsudeva, no cayeron bajo el dominio del apego ni de la aversión.

Verse 35

स्मरोऽपि न शशाकाथ प्रवेष्टुं हृदयं तयोः । विद्यामयं दीपयुतमन्धकार इवालयम्

Ni siquiera Smara (Kāma) pudo entrar en sus corazones, como la oscuridad no puede entrar en una morada colmada de luz y resplandeciente por el conocimiento.

Verse 36

पुष्पोज्ज्वलांस्तरुवरान् वसन्तं दक्षिणानिलम् । ताश्चैवाप्सरसः सर्वाः कन्दर्पं च महामुनी

Los grandes sabios contemplaron también los árboles excelsos, radiantes de flores, la estación de la primavera, la suave brisa del sur—y a todas aquellas Apsarās, e incluso a Kandarpa, el dios del amor.

Verse 37

यच्चारब्धं तपस्ताभ्यामात्मानं गन्धमादनम् । ददर्शातेऽखिलं रूपं ब्रह्मणः पुरुषर्षभ

Oh toro entre los hombres, cuando aquellos dos comenzaron su austeridad, vieron en sí mismos la forma íntegra del Supremo Brahman: el Sí mismo, elevado como Gandhamādana, inconmovible como una montaña.

Verse 38

दाहाय नामलो वह्नेर्नापः क्लेदाय चाम्भसः । तद्द्रव्यमेव तद्द्रव्यविकाराय न वै यतः

El fuego no es, por su mero nombre, para quemar, ni el agua para mojar; pues la sustancia misma no es en verdad la causa de la modificación de la sustancia.

Verse 39

ततो विज्ञाय विज्ञाय परं ब्रह्म स्वरूपतः । मधुकन्दर्पयोषित्सु विकारो नाभवत्तयोः

Por ello, habiendo comprendido plenamente al Supremo Brahman tal como es en verdad, no surgió en ellos perturbación ni cambio alguno, aunque estuvieran presentes las tentaciones en forma de Madhu, Kāma y mujeres seductoras.

Verse 40

ततो गुरुतरं यत्नं वसन्तमदनौ नृप । चक्राते ताश्च तन्वङ्ग्यस्तत्क्षोभाय पुनःपुनः

Entonces, oh rey, Vasanta (la Primavera) y Madana (el Amor) redoblaron su empeño; y aquellas mujeres de miembros esbeltos intentaron una y otra vez turbarles.

Verse 41

अथ नारायणो धैर्यं संधायोदीर्णमानसः । ऊरोरुत्पादयामास वराङ्गीमबलां तदा

Entonces Nārāyaṇa, afirmando su entereza y elevando su mente en resolución, hizo surgir de su muslo, en aquel momento, a una mujer de hermosos miembros.

Verse 42

त्रैलोक्यसुन्दरीरत्नमशेषमवनीपते । गुणैर्लाघवमभ्येति यस्याः संदर्शनादनु

Oh señor de la tierra, ella era la joya entre las bellezas de los tres mundos; y con sólo verla, todas las demás parecían perder su excelencia y el peso de su mérito.

Verse 43

तां विलोक्य महीपाल चकम्पे मनसानिलः । वसन्तो विस्मयं यातः स्मरः सस्मार किंचन

Al verla, oh rey, tembló el viento de la mente; Vasanta quedó sobrecogido de asombro, y Smara (Kāma) recordó algo, como reconociendo su derrota.

Verse 44

रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः

Rambhā, Tilottamā y las demás doncellas celestiales quedaron avergonzadas, oh rey; con los ojos fijos en ella, ya no brillaban ante el juicio del corazón.

Verse 45

ततः कामो वसन्तश्च पार्थिवाप्सरसश्च ताः । प्रणम्य भगवन्तौ तौ तुष्टुवुर्मुनिसत्तमौ

Entonces Kāma y Vasanta, junto con aquellas apsaras, se postraron y alabaron a esos dos venerables, los más excelsos entre los sabios.

Verse 46

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । प्रसीदतु जगद्धाता यस्य देवस्य मायया । मोहिताः स्म विजानीमो नान्तरं विद्यते द्वयोः

Vasanta, Kāma y las apsaras dijeron: «Sea propicio el Creador del mundo; por la māyā de ese mismo Dios fuimos engañados. Ahora comprendemos: no hay diferencia entre los dos».

Verse 47

प्रसीदतु स वां देवो यस्य रूपमिदं द्विधा । धामभूतस्य लोकानामनादेरप्रतिष्ठतः

Que ese Dios sea propicio a vosotros dos: Aquel cuya única realidad aparece aquí en forma doble; el Sin Comienzo, morada misma de los mundos, y sin embargo sin asiento fijo.

Verse 48

नरनारायणौ देवौ शङ्खचक्रायुधावुभौ । आस्तां प्रसादसुमुखावस्माकमपराधिनाम्

Que los dos dioses, Nara y Nārāyaṇa, ambos armados con la caracola y el disco, permanezcan ante nosotros con semblante de gracia, aunque seamos culpables.

Verse 49

निधानं सर्वविद्यानां सर्वपापवनानलः । नारायणोऽतो भगवान् सर्वपापं व्यपोहतु

Nārāyaṇa, el Señor Bienaventurado, es el tesoro de todas las ciencias verdaderas y el incendio que consume el bosque de todos los pecados; por tanto, que Él aleje todo pecado.

Verse 50

शार्ङ्गचिह्नायुधः श्रीमानात्मज्ञानमयोऽनघः । नरः समस्तपापानि हतात्मा सर्वदेहिनाम्

Nara—glorioso, portador de los signos y armas de Śārṅga, hecho de conocimiento del Sí mismo, sin mancha—destruye todos los pecados, sometiendo el yo inferior en todo ser encarnado.

Verse 51

जटाकलापबद्धोऽयमनयोर्नः क्षमावतोः । सौम्यास्यदृष्टिः पापानि हन्तुं जन्मार्जितानि वै

Ceñidos por una masa de cabellos enmarañados, estos dos—siempre indulgentes con nosotros—que su mirada de rostro apacible destruya, en verdad, los pecados acumulados a través de nacimientos.

Verse 52

तथात्मविद्यादोषेण योऽपराधः कृतो महान् । त्रैलोक्यवन्द्यौ यौ नाथौ विलोभयितुमागताः

Y cualquier grave ofensa cometida por la falta de nuestro conocimiento del Sí mismo, que sea perdonada; pues los dos Señores, venerados por los tres mundos, han venido aquí para otorgar su favor.

Verse 53

प्रसीद देव विज्ञानधन मूढदृशामिव । भवन्ति सन्तः सततं स्वधर्मपरिपालकाः

Sé propicio, oh Dios, tesoro del verdadero discernimiento; pues para los de mirada confusa, los santos aparecen siempre como quienes guardan sin cesar su propio dharma.

Verse 54

दृष्ट्वैतन्नः समुत्पन्नं यथा स्त्रीरत्नमुत्तमम् । त्वयि नारायणोत्पन्ना श्रेष्ठा पारवती मतिः

Al ver esto surgir entre nosotros—como la más excelsa joya entre las mujeres—oh Nārāyaṇa, en ti ha surgido la suprema determinación, semejante a Pārvatī, de sabiduría auspiciosa.

Verse 55

तेन सत्येन सत्यात्मन्परमात्मन्सनातन । नारायण प्रसीदेश सर्वलोकपरायण

Por esa verdad—oh Alma de la Verdad, oh Ser Supremo, oh Eterno—oh Nārāyaṇa, sé propicio, Señor, refugio y meta de todos los mundos.

Verse 56

प्रसन्नबुद्धे शान्तात्मन्प्रसन्नवदनेक्षण । प्रसीद योगिनामीश नर सर्वगताच्युत

Oh de alma serena, de mente clara, de rostro y mirada benévolos: complácete, Señor de los yoguis; oh Nara, Acyuta que todo lo impregnas.

Verse 57

नमस्यामो नरं देवं तथा नारायणं हरिम् । नमो नराय नम्याय नमो नारायणाय च

Nos postramos ante el divino Nara y ante Hari, Nārāyaṇa. Salutación a Nara, siempre digno de veneración; salutación también a Nārāyaṇa.

Verse 58

प्रसन्नानामनाथानां तथा नाथवतां प्रभो । शं करोतु नरोऽस्माकं शं नारायण देहि नः

Oh Señor—benigno con los satisfechos, con los desamparados y aun con los que tienen amparo—que Nara nos otorgue auspiciosidad; y oh Nārāyaṇa, concédenos bienestar.

Verse 59

मार्कण्डेय उवाच । एवमभ्यर्चितः स्तुत्या रागद्वेषादिवर्जितः । प्राहेशः सर्वभूतानां मध्ये नारायणो नृप

Mārkaṇḍeya dijo: Así adorado con himnos, libre de pasión, aversión y demás, el Señor de todos los seres habló: «Oh Rey, Nārāyaṇa mora en medio de todos los seres».

Verse 60

नारायण उवाच । स्वागतं माधवे कामे भवत्वप्सरसामपि । यत्कार्यमागतानां च इहास्माभिस्तदुच्यताम्

Dijo Nārāyaṇa: Bienvenido, oh Mādhava; bienvenido, oh Kāma; y bienvenidas también vosotras, Apsarās. Cualquiera que sea la misión que os ha traído aquí, sea declarada ahora ante nosotros.

Verse 61

यूयं संसिद्धये नूनमस्माकं बलशत्रुणा । संप्रेषितास्ततोऽस्माकं नृत्ययोगादिदर्शनम्

Sin duda habéis sido enviados por nuestro poderoso adversario para perturbar nuestro logro, mostrando ante nosotros danza, seducciones y cosas semejantes.

Verse 62

न वयं गीतनृत्येन नाङ्गचेष्टादिभाषितैः । लुब्धा वै विषयैर्मन्ये विषया दारुणात्मकाः

No nos seducen el canto y la danza, ni los gestos del cuerpo ni las palabras coquetas. Sostengo que los objetos de los sentidos son, en verdad, de naturaleza feroz.

Verse 63

शब्दादिसङ्गदुष्टानि यदा नाक्षाणि नः शुभाः । तदा नृत्यादयो भावाः कथं लोभप्रदायिनः

Cuando nuestros sentidos no son propicios, manchados por el contacto con el sonido y lo demás, ¿cómo podrían estados como la danza y tales exhibiciones llegar a dar codicia?

Verse 64

ते सिद्धाः स्म न वै साध्या भवतीनां स्मरस्य च । माधवस्य च शाक्रोऽपि स्वास्थ्यं यात्वविशङ्किताः

Ya estamos consumados; no hemos de ser ‘vencidos’ por vosotras ni por Smara (Kāma). Y que Mādhava esté en paz; incluso Śakra (Indra) puede partir sin inquietud.

Verse 65

योऽसौ परश्च परमः पुरुषः परमेश्वरः । परमात्मा समस्तस्य स्थावरस्य चरस्य च

Él es, en verdad, el Purusha trascendente y supremo, el Señor altísimo: el Paramātman de todo lo que existe, de lo inmóvil y de lo móvil por igual.

Verse 66

उत्पत्तिहेतुरेते च यस्मिन्सर्वं प्रलीयते । सर्वावासीति देवत्वाद्वासुदेवेत्युदाहृतः

Él es la causa del surgir de todo esto, y en Él todo se disuelve. Y puesto que, como Dios, mora en todos, por eso es proclamado Vāsudeva.

Verse 67

वयमंशांशकास्तस्य चतुर्व्यूहस्य मानिनः । तदादेशितवार्त्मानौ जगद्बोधाय देहिनाम्

“Somos apenas diminutas porciones de la manifestación cuádruple de ese Señor (Caturvyūha). Caminamos sólo por la senda que Él ordena, para el despertar de los seres encarnados a la verdad del mundo.”

Verse 68

तत्सर्वभूतं सर्वेशं सर्वत्र समदर्शिनम् । कुतः पश्यन्तौ रागादीन्करिष्यामो विभेदिनः

“Cuando lo contemplamos como el ser mismo de todas las criaturas, el Señor de todo, y Aquel a quien se ve por igual en todas partes, ¿cómo podríamos, viéndolo así, albergar pasiones como el apego y las demás, y volvernos hacedores de división?”

Verse 69

वसन्ते मयि चेन्द्रे च भवतीषु तथा स्मरे । यदा स एव भूतात्मा तदा द्वेषादयः कथम्

“En la Primavera, en mí, en Indra, en vosotras, damas celestiales, y también en Kāma—si ese mismo Señor es el Ser interior de los seres, ¿cómo podrían surgir el odio y lo demás?”

Verse 70

तन्मयान्यविभक्तानि यदा सर्वेषु जन्तुषु । सर्वेश्वरेश्वरो विष्णुः कुतो रागादयस्ततः

Cuando en todos los seres todo está colmado por Él y no es en verdad separado—cuando Viṣṇu es el Señor de señores—¿de dónde podrían surgir el apego y lo demás?

Verse 71

ब्रह्माणमिन्द्रमीशानमादित्यमरुतोऽखिलान् । विश्वेदेवानृषीन् साध्यान्वसून्पितृगणांस्तथा

(Él es) Brahmā, Indra, Īśāna, los Ādityas y todos los Maruts; los Viśvedevas, los Ṛṣis, los Sādhyas, los Vasus y asimismo las huestes de los Pitṛs.

Verse 72

यक्षराक्षसभूतादीन्नागान्सर्पान्सरीसृपान् । मनुष्यपक्षिगोरूपगजसिंहजलेचरान्

(Él es) los Yakṣas, los Rākṣasas, los Bhūtas y los demás; los Nāgas, las serpientes y los reptiles; los humanos, las aves, el ganado, las bestias de forma, los elefantes, los leones y los seres que se mueven en el agua.

Verse 73

मक्षिकामशकान्दंशाञ्छलभाञ्जलजान् कृमीन् । गुल्मवृक्षलतावल्लीत्वक्सारतृणजातिषु

(Él está presente como) moscas, mosquitos, jejenes, langostas, criaturas nacidas del agua y gusanos; en arbustos, árboles, enredaderas y lianas; en la corteza y la médula; y en toda clase de hierba.

Verse 74

यच्च किंचिददृश्यं वा दृश्यं वा त्रिदशाङ्गनाः । मन्यध्वं जातमेकस्य तत्सर्वं परमात्मनः

Sea lo que fuere—ya invisible o visible—oh damas celestiales, sabed: todo cuanto consideráis “nacido” nace del Uno, el Supremo Sí mismo (Paramātman).

Verse 75

जायमानः कथं विष्णुमात्मानं परमं च यत् । रागद्वेषौ तथा लोभं कः कुर्यादमराङ्गनाः

¿Cómo podría quien nace en el mundo engendrar apego y aversión, y también codicia, cuando Viṣṇu es el Sí mismo y, en verdad, el Supremo?

Verse 76

सर्वभूतमये विष्णौ सर्वगे सर्वधातरि । निपात्य तं पृथग्भूते कुतो रागादिको गुणः

En Viṣṇu—hecho de todos los seres, omnipenetrante y sostén de todo—una vez derribada la noción de separación, ¿de dónde podría surgir una cualidad como el apego y lo demás?

Verse 77

एवमस्मासु युष्मासु सर्वभूतेषु चाबलाः । तन्मथैकत्वभूतेषु रागाद्यवसरः कुतः

Así pues, oh mujeres de corazón suave: cuando el mismo Único Sí mismo está en nosotros, en vosotras y en todos los seres, y cuando todo es en verdad de una sola esencia, ¿cómo habría ocasión alguna para la pasión, el apego y lo semejante?

Verse 78

सम्यग्दृष्टिरियं प्रोक्ता समस्तैक्यावलोकिनी । पृथग्विज्ञानमात्रैव लोकसंव्यवहारवत्

Esto se declara como la visión correcta: contempla la unidad de todo. La percepción de separación es solo un modo de conocimiento, útil únicamente para el trato mundano.

Verse 79

भूतेन्द्रियान्तः करणप्रधानपुरुषात्मकम् । जगद्वै ह्येतदखिलं तदा भेदः किमात्मकः

Este universo entero está, en verdad, constituido por los elementos, los sentidos, el instrumento interno (la mente), Pradhāna y Puruṣa. Si es así, ¿en qué podría consistir realmente la ‘diferencia’?

Verse 80

भवन्ति लयमायान्ति समुद्रसलिलोर्मयः । न वारिभेदतो भिन्नास्तथैवैक्यादिदं जगत्

Las olas del océano surgen y se aquietan; mas no son distintas por ninguna “diferencia de agua”. Del mismo modo, este mundo se contempla sólo desde la Unidad.

Verse 81

यथाग्नेरर्चिषः पीताः पिङ्गलारुणधूसराः । तथापि नाग्नितो भिन्नास्तथैतद्ब्रह्मणो जगत्

Así como las llamas del fuego pueden verse amarillas, leonadas, rojas o ahumadas, y sin embargo no se separan del fuego, así también este mundo no se separa de Brahman.

Verse 82

भवतीभिश्च यत्क्षोभमस्माकं स पुरंदरः । कारयत्यसदेतच्च विवेकाचारचेतसाम्

Y la agitación en nosotros que surge como “por causa de vosotras”, esa la provoca Purandara (Indra). Pero aun esto es irreal para quienes tienen la mente ejercitada en la disciplina del discernimiento.

Verse 83

भवन्त्यः स च देवेन्द्रो लोकाश्च ससुरासुराः । समुद्राद्रिवनोपेता मद्देहान्तरगोचराः

Vosotras también, y ese señor de los dioses (Indra), y los mundos con sus devas y asuras—junto con océanos, montañas y bosques—son todos objetos que aparecen dentro de la vastedad de mi propio cuerpo.

Verse 84

यथेयं चारुसर्वाङ्गी भवतीनां मयाग्रतः । दर्शिता दर्शयिष्यामि तथा चैवाखिलं जगत्

Así como esta figura hermosa y bien formada os ha sido mostrada por mí ante vuestros propios ojos, así también os revelaré, del mismo modo, el universo entero.

Verse 85

प्रयातु शक्रो मा गर्वमिन्द्रत्वं कस्य सुस्थिरम् । यूयं च मा स्मयं यात सन्ति रूपान्विताः स्त्रियः

Que se retire Śakra (Indra) y no se envanezca; ¿de quién es estable para siempre la condición de Indra? Y vosotros también, no caigáis en vanidad: hay muchas mujeres dotadas de hermosura.

Verse 86

किं सुरूपं कुरूपं वा यदा भेदो न दृश्यते । तारतम्यं सुरूपत्वे सततं भिन्नदर्शनात्

¿Qué es ‘hermoso’ o ‘feo’ cuando no se percibe diferencia alguna? Los grados de belleza surgen sin cesar sólo porque se ven distinciones.

Verse 87

भवतीनां स्मयं मत्वा रूपौदार्यगुणोद्भवम् । मयेयं दर्शिता तन्वी ततस्तु शममेष्यथ

Comprendiendo que vuestro orgullo nace de la belleza, la generosidad y la virtud, os he mostrado a esta doncella esbelta; ahora, sin duda, os aquietaréis.

Verse 88

यस्मान्मदूरोर्निष्पन्ना त्वियमिन्दीवरेक्षणा । उर्वशी नाम कल्याणी भविष्यति वराप्सराः

Puesto que de mi muslo ha surgido esta doncella de ojos de loto, ella—auspiciosa y hermosa—será conocida como Urvaśī, la más excelsa de las apsaras.

Verse 89

तदियं देवराजस्य नीयतां वरवर्णिनी । भवत्यस्तेन चास्माकं प्रेषिताः प्रीतिमिच्छता

Por tanto, que esta doncella de espléndido fulgor sea llevada ante el rey de los dioses; y también vosotros habéis sido enviados por nosotros, deseosos de complacerle.

Verse 90

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

Y debe decírsele a Sahasrākṣa (Indra): no es por nuestro deleite, ni por ansia de alcanzar frutos no obtenidos mediante la ascesis y las observancias sagradas.

Verse 91

सन्मार्गमस्य जगतो दर्शयिष्ये करोम्यहम् । तथा नरेण सहितो जगतः पालनोद्यतः

Estableceré y mostraré a este mundo el sendero verdadero; y, junto con un rey humano, me aplicaré a la protección del mundo.

Verse 92

यदि कश्चित्तवाबाधां करोति त्रिदशेश्वर । तमहं वारयिष्यामि निवृत्तो भव वासव

Oh señor de los dioses, si alguien te pone obstáculo, yo lo detendré; por tanto, desiste, oh Vāsava (Indra).

Verse 93

कर्तासि चेत्त्वमाबाधां न दुष्टस्येह कस्यचित् । तं चापि शास्ता तदहं प्रवर्तिष्याम्यसंशयम्

Pero si tú causaras obstáculo a alguien aquí que no sea malvado, entonces, sin duda, haré que también para ti se ponga en marcha el castigo.

Verse 94

एतज्ज्ञात्वा न सन्तापस्त्वया कार्यो हि मां प्रति । उपकाराय जगतामवतीर्णोऽस्मि वासव

Sabiendo esto, no debes afligirte contra mí; pues he descendido para el bien de los mundos, oh Vāsava.

Verse 95

या चेयमुर्वशी मत्तः समुद्भूता पुरंदर त्रेताग्निहेतुभूतेयं एवं प्राप्य भविष्यति

Y esta Urvaśī, nacida de mí, oh Purandara (Indra), con el tiempo llegará a ser la causa misma vinculada a la tríada de los fuegos sagrados (tretāgni), alcanzando así ese destino.

Verse 192

अध्याय

Capítulo (encabezado de sección).