पुराणविदः महिमा तथा अध्ययन-अध्यापन-दानफलम् (The Glory of the Purāṇa-Knower and the Fruits of Study, Teaching, and Giving)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तपस्तपति योऽरण्ये वन्यमूलफलाशनः । योऽधीते ऋचमेकां हि फलं स्यात्तत्समं मुने

Dijo Sanatkumāra: Oh sabio, el fruto que obtiene quien practica austeridades en el bosque, alimentándose de raíces y frutos silvestres, es igual al fruto de quien estudia aunque sea un solo ṛc (himno védico).

Verse 2

श्रुतेरध्ययनात्पुण्यं यदाप्नोति द्विजोत्तमः । तदध्यापनतश्चापि द्विगुणं फलमश्नुते

Oh el mejor de los dos veces nacidos: el mérito que se obtiene al estudiar la Śruti, ese mismo mérito se duplica cuando se la enseña a otros; así se participa de un fruto doble.

Verse 3

जगद्यथा निरालोकं जायतेऽशशिभास्करम् । विना तथा पुराणं ह्यध्येयमस्मान्मुने सदा

Oh sabio: así como el mundo nacería sin luz si no hubiera luna ni sol, del mismo modo este Purāṇa debe ser estudiado siempre con nosotros; sin él, la comprensión queda como en tinieblas.

Verse 4

तप्यमानं सदाज्ञानान्निरये योऽपि शास्त्रतः । सम्बोधयति लोकं तं तस्मात्पूज्यः पुराणगः

Aun quien es atormentado en el infierno por la ignorancia constante—si, conforme a las escrituras, despierta e instruye al pueblo—por esa misma razón, el conocedor de los Purāṇas es digno de adoración.

Verse 5

सर्वेषां चैव पात्राणां मध्ये श्रेष्ठः पुराणवित् । पतनात्त्रायते यस्मात्तस्मात्पात्रमुदाहृतम्

Entre todos los recipientes dignos, el conocedor de los Purāṇas es el más excelso. Puesto que rescata de la caída espiritual, por ello se le declara verdadero ‘pātra’, vaso apto para el don sagrado y la enseñanza.

Verse 6

मर्त्यबुद्धिर्न कर्तव्या पुराणज्ञे कदाचन । पुराणज्ञस्सर्ववेत्ता ब्रह्मा विष्णुर्हरो गुरुः

Nunca debe considerarse al conocedor de los Purāṇas con una mirada meramente humana. El conocedor de los Purāṇas es verdaderamente omnisciente—forma de Brahmā, Viṣṇu y Hara (Śiva)—y ha de ser venerado como el Gurú.

Verse 7

धनं धान्यं हिरण्यं च वासांसि विविधानि च । देयं पुराणविज्ञाय परत्रेह च शर्म्मणे

Debe ofrecerse riqueza, grano, oro y diversas vestiduras a quien conoce los Purāṇa, para el bienestar en este mundo y la paz en el más allá.

Verse 8

यो ददाति महाप्रीत्या पुराणज्ञाय सज्जनः । पात्राय शुभवस्तूनि स याति परमां गतिम्

La persona virtuosa que, con gran gozo, entrega dones auspiciosos a un recipiente digno y versado en los Purāṇa, alcanza la meta suprema.

Verse 9

महीं गां वा स्यंदनांश्च गजानश्वांश्च शोभनान् । यः प्रयच्छति पात्राय तस्य पुण्यफलं शृणु

Escucha el fruto meritorio de aquel que, a un recipiente digno, ofrece tierra, vacas, carros y hermosos elefantes y caballos.

Verse 10

अक्षयान्सर्वकामांश्च परत्रेह च जन्मनि । अश्वमेधमखस्यापि स फलं लभते पुमान्

Ese hombre alcanza el cumplimiento imperecedero de todos los deseos dignos—en esta vida y en la venidera—y obtiene el mismo mérito que el sacrificio del Aśvamedha.

Verse 11

मही ददाति यस्तस्मै कृष्टां फलवतीं शुभाम् । स तारयति वै वंश्यान्दश पूर्वान्दशापरान्

Quien dona a un digno receptor tierra cultivada, fértil y auspiciosa, se vuelve en verdad libertador de su linaje, salvando diez generaciones anteriores y diez posteriores.

Verse 12

इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते दिव्यशरीरवान् । विमानेन च दिव्येन शिवलोकं स गच्छति

Habiendo gozado aquí en este mundo de todos los dones deseados, al final obtiene un cuerpo divino; y, llevado en un vimāna celestial, llega a Śivaloka, la morada del Señor Śiva.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां पुराणमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोऽध्यायः

Así concluye el capítulo decimotercero, titulado «Descripción de la Gloria del Purāṇa», en la quinta sección del Śrī Śiva Mahāpurāṇa, dentro de la Umāsaṃhitā.

Verse 14

शंभोरायतने यस्तु कारयेद्धर्मपुस्तकम् । विष्णोरर्कस्य कस्यापि शृणु तस्यापि तत्फलम्

Quien haga preparar un libro sagrado de dharma y lo instale en el santuario de Śambhu (el Señor Śiva)—escucha también el fruto de hacer lo mismo en el templo de Viṣṇu, de Sūrya o, en verdad, de cualquier deidad.

Verse 15

राजसूयाश्वमेधानां फलमाप्नोति मानवः । सूर्यलोकं च भित्त्वाशु ब्रह्मलोकं स गच्छति

El ser humano alcanza el mérito equivalente al de los sacrificios Rājasūya y Aśvamedha. Tras franquear con presteza incluso el reino del Sol, llega a Brahmaloka.

Verse 16

स्थित्वा कल्पशतान्यत्र राजा भवति भूतले । भुंक्ते निष्कंटकं भोगान्नात्र कार्या विचारणा

Tras permanecer allí durante cientos de kalpas, llega a ser rey en la tierra. Disfruta de los goces sin obstáculo alguno; sobre esto no hay necesidad de duda ni deliberación.

Verse 17

अश्वमेधसहस्रस्य यत्फलं समुदाहृतम् । तत्फलं समावाप्नोति देवाग्रे यो जपं चरेत्

El fruto que se proclama por realizar mil sacrificios Aśvamedha, ese mismo fruto alcanza quien practica japa ante la Deidad.

Verse 18

इतिहासपुराणाभ्यां शम्भोरायतने शुभे । नान्यत्प्रीतिकरं शंभोस्तथान्येषां दिवौकसाम्

En el auspicioso santuario de Śambhu, nada deleita más a Śiva que la recitación de los Itihāsas y los Purāṇas; y del mismo modo, nada es tan grato a los demás dioses que moran en el cielo.

Verse 19

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं पुस्तकवाचनम् । तथास्य श्रवणं प्रेम्णा सर्वकामफलप्रदम्

Por ello, con todo empeño debe emprenderse la lectura de este texto sagrado; y asimismo, escucharlo con amorosa devoción concede los frutos de todos los anhelos.

Verse 20

पुराणश्रवणाच्छंभोर्निष्पापो जायते नरः । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवलोकमवाप्नुयात्

Al escuchar el Purāṇa de Śambhu (el Señor Śiva), el ser humano queda libre de pecado. Tras gozar de bendiciones abundantes y excelsas, finalmente alcanza el mundo de Śiva (Śivaloka).

Verse 21

राजसूयेन यत्पुण्यमग्निष्टोमशतेन च । तत्पुण्यं लभते शंभोः कथाश्रवणमात्रतः

El mérito que se obtiene al celebrar el sacrificio Rājasūya, y también al realizar cien sacrificios Agniṣṭoma—ese mismo mérito se alcanza con solo escuchar la sagrada narración de Śambhu (el Señor Śiva).

Verse 22

सर्वतीर्थावगाहेन गां कोटिप्रदानतः । तत् फलं लभते शंभोः कथाश्रवणतो मुने

Oh sabio, al escuchar la sagrada narración de Śambhu (el Señor Śiva), se obtiene el mismo fruto que se logra al bañarse en todos los tīrthas santos y al donar un crore de vacas.

Verse 23

ये शृण्वंति कथां शंभोस्सदा भुवनपावनीम् । ते मनुष्या न मंतव्या रुद्रा एव न संशयः

Quienes escuchan constantemente la narración de Śambhu, purificadora de los mundos, no deben ser tenidos por simples humanos; sin duda, ellos mismos son Rudras.

Verse 24

शृण्वतां शिवसत्कीर्तिं सतां कीर्तयतां च ताम् । पदाम्बुजरजांस्येव तीर्थानि मुनयो विदुः

Los sabios saben que quienes escuchan la santa gloria de Śiva—y los virtuosos que la cantan—se vuelven ellos mismos como tīrthas sagrados, cual el polvo de los pies de loto del Señor que santifica.

Verse 25

गंतुं निःश्रेयसं स्थानं येऽभिवांछन्ति देहिनः । कथां पौराणिकीं शैवीं भक्त्या शृण्वंतु ते सदा

Los seres encarnados que anhelan alcanzar la morada suprema y bienaventurada de la liberación final deben escuchar siempre, con devoción, la narración puránica de la tradición śaiva.

Verse 26

कथां पौराणिकीं श्रोतुं यद्यशक्तस्सदा भवेत् । नियतात्मा प्रतिदिनं शृणुयाद्वा मुहूर्तकम्

Si uno no puede escuchar siempre la sagrada narración puránica, entonces, con mente disciplinada y contenida, que la escuche cada día al menos por un muhūrta (un breve lapso fijado).

Verse 27

यदि प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तो मानवो भवेत् । पुण्यमासादिषु मुने शृणुयाच्छांकरीं कथाम्

Si una persona no puede escuchar cada día, entonces, oh sabio, que al menos escuche la sagrada narración de Śaṅkara durante los meses santos y otros tiempos auspiciosos.

Verse 28

शैवीं कथां हि शृण्वानः पुरुषो हि मुनीश्वर । स निस्तरति संसारं दग्ध्वा कर्ममहाटवीम्

Oh señor entre los sabios, quien escucha la sagrada narración śaiva atraviesa el samsāra, tras haber quemado el gran bosque del karma.

Verse 29

कथां शैवीं मुहूर्तं वा तदर्द्धं क्षणं च वा । ये शृण्वति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिर्भवेत्

Quienes escuchan con devoción la sagrada narración de Śiva—sea por un muhūrta, por la mitad de ello o incluso por un solo instante—no caen en un destino funesto; para ellos no surge la desgracia ni la caída.

Verse 30

यत्पुण्यं सर्वदानेषु सर्वयज्ञेषु वा मुने । शंभोः पुराणश्रवणात्तत्फलं निश्चलं भवेत्

Oh sabio, el mérito que se obtiene de todas las dádivas y de todos los sacrificios, al escuchar el Purāṇa de Śambhu, se vuelve fruto firme, estable e infalible.

Verse 31

विशेषतः कलौ व्यास पुराणश्रवणादृते । परो धर्मो न पुंसां हि मुक्तिध्यानपरः स्मृतः

Especialmente en la era de Kali, oh Vyāsa, fuera de la escucha de los Purāṇa no se recuerda para los hombres un dharma más alto: el que se consagra a la meditación en la liberación (mokṣa).

Verse 32

पुराणश्रवणं शम्भोर्नामसंकीर्तनं तथा । कल्पद्रुमफलं रम्यं मनुष्याणां न संशयः

Escuchar el Purāṇa y, asimismo, cantar los Nombres sagrados de Śambhu otorgan a los hombres el deleitoso fruto del árbol que cumple los deseos (kalpadruma); de ello no hay duda.

Verse 33

कलौ दुर्मेधसां पुंसां धर्माचारोझ्झितात्मनाम् । हिताय विदधे शम्भुः पुराणाख्यं सुधारसम्

En la era de Kali, para el bien de los hombres de entendimiento torpe, cuyas vidas han abandonado la práctica del dharma, Śambhu dispuso una esencia cual néctar, llamada Purāṇa.

Verse 34

एकोऽजरामरस्याद्वै पिबन्नेवामृतं पुमान् । शम्भोः कथामृतापानात्कुलमेवाजरामरम्

Un hombre queda libre de decadencia y muerte—como si bebiera amṛta—al beber el relato ambrosial de Śambhu. En verdad, al sorber el néctar de la sagrada historia del Señor Śiva, incluso todo su linaje se vuelve libre de decadencia y muerte.

Verse 35

या गतिः पुण्यशीलानां यज्वनां च तपस्विनाम् । सा गतिस्सहसा तात पुराणश्रवणात्खलु

Oh querido, el mismo estado excelso que alcanzan los virtuosos, los que realizan sacrificios y los ascetas, se obtiene en verdad de inmediato mediante la escucha del Purāṇa.

Verse 36

ज्ञानवाप्तिर्यदा न स्याद्योगशास्त्राणि यत्नतः । अध्येतव्यानि पौराणं शास्त्रं श्रोतव्यमेव च

Cuando, aun con esfuerzo diligente en las escrituras del Yoga, no se alcanza el conocimiento verdadero, entonces debe estudiarse el śāstra puránico y también escucharlo—para que surja la recta comprensión mediante la enseñanza revelada de Śiva.

Verse 37

पापं संक्षीयते नित्यं धर्म्मश्चैव विवर्द्धते । पुराणश्रवणाज्ज्ञानी न संसारं प्रपद्यते

Por la escucha constante del Purāṇa, los pecados se consumen día tras día y el dharma ciertamente crece; mediante tal audición del Purāṇa, el sabio no vuelve a caer en el saṁsāra.

Verse 38

अतएव पुराणानि श्रोतव्यानि प्रयत्नतः । धर्मार्थकामलाभाय मोक्षमार्गाप्तये तथा

Por ello, los Purāṇa deben escucharse con sincero empeño: para alcanzar dharma, artha y kāma, y también para llegar al sendero que conduce a la mokṣa.

Verse 39

यज्ञैर्दानैस्तपोभिस्तु यत्फलं तीर्थसेवया । तत्फलम समवाप्नोति पुराणश्रवणान्नरः

Cualquier mérito que se obtiene mediante sacrificios, dádivas, austeridades y el devoto servicio a los lugares sagrados de peregrinación—ese mismo fruto lo alcanza el ser humano al escuchar el Purāṇa.

Verse 40

न भवेयुः पुराणानि धर्ममार्गे क्षणानि तु । यद्यत्र यद्व्रती स्थाता चात्र पारत्रकी कथाम्

Si los Purāṇa no existieran, ni siquiera un instante en el sendero del dharma sería posible. Pues dondequiera que habite quien guarda un voto, allí (por la enseñanza puránica) queda establecida la enseñanza acerca del más allá.

Verse 41

षड्विंशतिपुराणानां मध्येऽप्येकं शृणोति यः । पठेद्वा भक्तियुक्तस्तु स मुक्तो नात्र संशयः

Entre los veintiséis Purāṇas, quien escucha siquiera uno—o lo lee con devoción—alcanza la liberación; de ello no hay duda.

Verse 42

अन्यो न दृष्टस्सुखदो हि मार्गः पुराणमार्गो हि सदा वरिष्ठः । शास्त्रं विना सर्वमिदं न भाति सूर्य्येण हीना इव जीवलोकाः

No se ve otro camino que otorgue la dicha verdadera; el camino de los Purāṇas es siempre el más excelso. Sin las Escrituras, nada de esto resplandece—como los mundos de los seres vivos privados del sol.