शिवस्य आश्वासनं हरि-ब्रह्मणोः तथा शङ्खचूडवृत्तान्तकथनम् / Śiva’s Reassurance to Hari and Brahmā; Account of Śaṅkhacūḍa’s Origin

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथाकर्ण्य वचश्शंभुर्हरिविध्योस्सुदीनयोः । उवाच विहसन्वाण्या मेघनादगभीरया

Sanatkumāra dijo: Entonces Śambhu, tras oír las palabras de Hari y de Vidhī, muy afligidos, habló con una suave sonrisa, con voz profunda como el retumbar de las nubes.

Verse 2

शिव उवाच । हे हरे वत्स हे ब्रह्मंस्त्यजतं सर्वशो भयम् । शंखचूडोद्भवं भद्रं सम्भविष्यत्यसंशयम्

Śiva dijo: «Oh Hari, hijo querido; oh Brahmā: abandonad por completo todo temor. De Śaṅkhacūḍa surgirá sin duda un desenlace auspicioso; de ello no hay duda».

Verse 3

शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि तत्त्वतः । कृष्णभक्तस्य गोपस्य सुदाम्नश्च पुरा प्रभो

Oh Señor, conozco en verdad toda la historia de Śaṅkhacūḍa, y también la de Sudāmā de antaño, el vaquero devoto de Kṛṣṇa.

Verse 4

मदाज्ञया हृषीकेशो कृष्णरूपं विधाय च । गोशालायां स्थितो रम्ये गोलोके मदधिष्ठिते

«Por mi mandato, Hṛṣīkeśa asumió la forma de Kṛṣṇa y moró en el establo de las vacas, en el deleitoso Goloka, que está bajo mi soberana potestad.»

Verse 5

स्वतंत्रोहमिति स्वं स मोहं मत्वा गतः पुरा । क्रीडास्समकरोद्बह्वीस्स्वैरवर्तीव मोहितः

«Pensando: “Soy independiente”, antaño cayó en una ilusión nacida de sí mismo; y, confundido como quien actúa sólo por capricho, se entregó a muchos juegos frívolos.»

Verse 6

तं दृष्ट्वा मोहमत्युग्रं तस्याहं मायया स्वया । तेषां संहृत्य सद्बुद्धिं शापं दापितवान् किल

Al ver aquel engaño sumamente feroz, empleé contra él mi propia Māyā; y, retirando de ellos el recto discernimiento, hice que pronunciaran una maldición, según se dice.

Verse 7

इत्थं कृत्वा स्वलीलां तां मायां संहृतवानहम् । ज्ञानयुक्तास्तदा ते तु मुक्तमोहास्सुबुद्धयः

«Así, tras ejecutar aquella Māyā como mi propia līlā, mi juego divino, la retiré después. Entonces, aquellos seres—dotados de verdadero conocimiento—quedaron libres del engaño y establecidos en un entendimiento claro y discerniente.»

Verse 8

समीपमागतास्ते मे दीनीभूय प्रणम्य माम् । अकुर्वन्सुनुतिं भक्त्या करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

Entonces se acercaron a mí; volviéndose humildes, se postraron ante mí. Con devoción ofrecieron alabanzas fervorosas, uniendo las manos (añjali), con porte sumiso y reverente.

Verse 9

वृत्तांतमवदन्सर्वं लज्जाकुलितमानसाः । ऊचुर्मत्पुरतो दीना रक्षरक्षेति वै गिरः

Con el corazón turbado por la vergüenza, relataron todo lo sucedido. De pie ante mí, afligidos, clamaban una y otra vez: «¡Protégennos, protégenos!»

Verse 10

तदा त्वहं भवस्तेषां संतुष्टः प्रोक्तवान् वचः । भयं त्यजत हे कृष्ण यूयं सर्वे मदाज्ञया

Entonces yo—Bhava (el Señor Śiva)—complacido con ellos, pronuncié estas palabras: «Oh Kṛṣṇa, abandona el temor. Todos vosotros, por Mi mandato, proceded».

Verse 11

रक्षकोऽहं सदा प्रीत्या सुभद्रं वो भविष्यति । मदिच्छयाऽखिलं जातमिदं सर्वं न संशयः

Yo soy vuestro protector siempre, por gracia amorosa; la dicha auspiciosa será ciertamente vuestra. Por Mi voluntad ha surgido este universo entero—de ello no hay duda.

Verse 12

स्वस्थानं गच्छ त्वं सार्द्धं राधया पार्षदेन च । दानवस्तु भवेत्सोयं भारतेऽत्र न संशयः

Vuelve a tu propia morada, junto con Rādhā y con tu servidor. En cuanto a éste—sin duda nacerá como un Dānava en Bhārata; de ello no hay duda.

Verse 13

शापोद्धारं करिष्येऽहं युवयोस्समये खलु । मदुक्तमिति संधार्य शिरसा राधया सह

En el momento debido, Yo haré que se levante la maldición que pesa sobre vosotros dos. Teniendo por cierto que es Mi palabra, aceptadla con la cabeza inclinada—junto con Rādhā.

Verse 14

श्रीकृष्णोऽमोददत्यंतं स्वस्थानमगमत्सुधीः । न्यष्ठातां सभयं तत्र मदाराधनतत्परौ

El sabio Śrī Kṛṣṇa se regocijó en extremo y regresó a su propia morada. Allí, aquellos dos permanecieron con temor, entregados por completo a la adoración de Mí (el Señor Śiva).

Verse 15

मत्वाखिलं मदधीनमस्वतन्त्रं निजं च वै । स सुदामाऽभवद्राधाशापतो दानवेश्वरः

Pensando: «Todo esto depende de mí, no es autónomo, y en verdad es mío», él—por la maldición de Rādhā—se convirtió en Sudāmā, señor entre los Dānavas.

Verse 16

शङ्खचूडाभिधो देवद्रोही धर्मविचक्षणः । क्लिश्नाति सुबलात्कृत्स्नं सदा देवगणं कुधीः

El de mente perversa, llamado Śaṅkhacūḍa—enemigo de los dioses y, sin embargo, sagaz en los caminos del dharma—con la fuerza de su gran poder aflige sin cesar a toda la hueste de los Devas.

Verse 17

मन्मायामोहितस्सोतिदुष्टमंत्रिसहा यवान् । तद्भयं त्यजताश्वेव मयि शास्तरि वै सति

“Esos Yavanas, engañados por Mi māyā y acompañados de consejeros malvados, se han vuelto causa de temor. Abandonad ese miedo al instante, pues Yo estoy aquí presente como vuestro castigador y protector.”

Verse 18

सनत्कुमार उवाच । इत्यूचिवाञ्शिवो यावद्धरिब्रह्मपुरः कथाम् । अभवत्तावदन्यच्च चरितं तन्मुने शृणु

Sanatkumāra dijo: Mientras Śiva relataba así la historia concerniente a Hari y a Brahmā, ocurrió otro episodio. Oh sabio, escucha ese relato.

Verse 19

तस्मिन्नेवांतरे कृष्णो राधया पार्षदैः सह । सद्गोपैराययौ शंभुमनुकूलयितुं प्रभुम्

En ese mismo instante, Kṛṣṇa—junto con Rādhā, sus acompañantes y los nobles pastores—se dirigió al Señor Śambhu, el Supremo Soberano, para granjearse su benévola gracia.

Verse 20

प्रभुं प्रणम्य सद्भक्त्या मिलित्वा हरिमादरात् । संमतो विधिना प्रीत्या संतस्थौ शिवशासनात्

Habiéndose postrado ante el Señor con verdadera devoción, y habiéndose encontrado con Hari (Viṣṇu) con respeto, fue debidamente acogido con afecto según los ritos apropiados; y permaneció sereno, obedeciendo el mandato de Śiva.

Verse 21

ततः शंभुं पुनर्नत्वा तुष्टाव विहिताञ्जलिः । श्रीकृष्णो मोहनिर्मुक्तो ज्ञात्वा तत्त्वं शिवस्य हि

Entonces Śrī Kṛṣṇa, inclinándose de nuevo ante Śambhu y juntando las palmas en añjali, entonó himnos de alabanza. Pues, al conocer la verdadera esencia de Śiva, quedó libre de toda ilusión.

Verse 22

श्रीकृष्ण उवाच । देवदेव महादेव परब्रह्म सतांगते । क्षमस्व चापराधं मे प्रसीद परमेश्वर

Dijo Śrī Kṛṣṇa: Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, Parabrahman, refugio y meta de los virtuosos: perdona mi ofensa. Séme propicio, oh Parameśvara.

Verse 23

त्वत्तः शर्व च सर्वं च त्वयि सर्वं महेश्वर । सर्वं त्वं निखिलाधीश प्रसीद परमेश्वर

Oh Śarva, de Ti surge el universo entero y todos los seres; en Ti todo permanece, oh Maheśvara. Tú mismo eres todo, oh Señor de todos los mundos: sé propicio, oh Parameśvara.

Verse 24

त्वं ज्योतिः परमं साक्षात्सर्वव्यापी सनातनः । त्वया नाथेन गौरीश सनाथास्सकला वयम्

Tú eres la Luz Suprema en persona—manifiesta, omnipenetrante y eterna. Oh Señor de Gaurī (Śiva), porque Tú eres nuestro Protector, todos nosotros estamos verdaderamente amparados y seguros.

Verse 25

सर्वोपरि निजं मत्वा विहरन्मोहमाश्रितः । तत्फलं प्राप्तवानस्मि शापं प्राप्तस्सवामकः

«Creyéndome supremo por encima de todos, vagué por doquier, refugiado en el engaño. Ahora he recibido el fruto de ello: junto con Vāmaka, he incurrido en una maldición».

Verse 26

पार्षदप्रवरो यो मे सुदामा नाम गोपकः । स राधाशापतः स्वामिन्दानवीं योनिमाश्रितः

¡Oh Señor! Aquel que es el más excelso de mis servidores—Sudāmā, el vaquero—por la maldición de Rādhā ha entrado en un vientre demoníaco y ha nacido entre los Dānavas.

Verse 27

अस्मानुद्धर दुर्ग्गेश प्रसीद परमेश्वर । शापोद्धारं कुरुष्वाद्य पाहि नश्शरणागतान्

Oh Señor de Durgā, oh Supremo Señor, sé propicio. Hoy mismo levántanos quitando la maldición y protege a quienes hemos venido a Ti en busca de refugio.

Verse 28

इत्युक्त्वा विररामैव श्रीकृष्णो राधया सह । प्रसन्नोऽभूच्छिवस्तत्र शरणागतवत्सलः

Dicho esto, Śrī Kṛṣṇa, junto con Rādhā, guardó silencio. Entonces Śiva—siempre tierno con quienes buscan refugio—quedó complacido en aquel lugar.

Verse 29

श्रीशिव उवाच । हे कृष्ण गोपिकानाथ भयं त्यज सुखी भव । मयानुगृह्णता तात सर्वमाचरितं त्विदम्

Dijo Śrī Śiva: «Oh Kṛṣṇa, Señor de las gopīs, abandona el temor y vive en paz. Hijo querido, por Mi gracia todo esto ha seguido su justo curso y ha sido cumplido por ti».

Verse 30

संभविष्यति ते भद्रं गच्छ स्वस्थानमुत्तमम् । स्थातव्यं स्वाधिकारे च सावधानतया सदा

La dicha te llegará sin falta. Ve ahora a tu excelsa morada y permanece siempre en el ámbito de tu deber propio, con constante atención y vigilancia.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शंखचूडवधे शिवोपदेशो नामैकत्रिंशोऽध्यायः

Así, en el Śrī Śiva Mahāpurāṇa, en la segunda sección llamada Rudra-saṃhitā, dentro de la quinta división, el Yuddha-khaṇḍa, en el episodio de la muerte de Śaṅkhacūḍa, concluye el capítulo trigésimo primero titulado «La Instrucción de Śiva».

Verse 32

वाराहप्रवरे कल्पे तरुण्या राधया सह । शापप्रभावं भुक्त्वा वै पुनरायास्यति स्वकम्

En el excelso Varāha Kalpa, junto con la joven doncella Rādhā, él ciertamente padecerá el efecto de la maldición; y, tras experimentar su fuerza, volverá de nuevo a su propio estado y morada.

Verse 33

सुदामा पार्षदो यो हि तव कृष्ण प्रियप्रियः । दानवीं योनिमाश्रित्येदानीं क्लिश्नाति वै जगत्

Sudāmā—quien fue antaño tu servidor y muy amado por ti, oh Kṛṣṇa—ha nacido ahora en un vientre de Dānava y, en el presente, aflige de veras al mundo.

Verse 34

शापप्रभावाद्राधाया देवशत्रुश्च दानवः । शङ्खचूडाभिधस्सोऽति दैत्यपक्षी सुरदुहः

Por el poder de la maldición de Rādhā surgió un Dānava que se volvió enemigo de los dioses. Era llamado Śaṅkhacūḍa, aliado del bando de los Daityas y causante de aflicción para los Devas.

Verse 35

तेन निस्सारिता देवास्सेन्द्रा नित्यं प्रपीडिताः । हृताधिकारा विकृतास्सर्वे याता दिशो दश

Expulsados por él, los dioses—junto con Indra—eran hostigados sin cesar. Privados de su legítima autoridad y sumidos en aflicción, todos huyeron en todas direcciones, por las diez regiones.

Verse 36

ब्रह्माच्युतौ तदर्थे ही हागतौ शरणं मम । तेषां क्लेशविनिर्मोक्षं करिष्ये नात्र संशयः

«Por ese mismo motivo, Brahmā y Acyuta (Viṣṇu) han venido a Mí, tomando refugio en Mí. Los libraré de sus aflicciones; de ello no hay duda.»

Verse 37

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शंकरः कृष्णं पुनः प्रोवाच सादरम् । हरिं विधिं समाभाष्य वचनं क्लेशनाशनम्

Dijo Sanatkumāra: Habiendo hablado así, Śaṅkara se dirigió de nuevo a Kṛṣṇa con reverencia; y, tras hablar también con Hari (Viṣṇu) y con Vidhi (Brahmā), pronunció palabras que destruyen las aflicciones.

Verse 38

शिव उवाच । हे हरे हे विधे प्रीत्या ममेदं वचनं शृणु । गच्छतं त्वरितं तातौ देवानंदाय निर्भयम्

Śiva dijo: «Oh Hari, oh Vidhi (Brahmā), escucha con amor esta palabra Mía. Id pronto, queridos, sin temor, para el gozo y el bienestar de los dioses.»

Verse 39

कैलासवासिनं रुद्रं मद्रूपं पूर्णमुत्तमम् । देवकार्यार्थमुद्भूतं पृथगाकृतिधारिणम्

Contempló a Rudra, el Señor que mora en Kailāsa—de mi misma naturaleza, perfecto y sin par—que se había manifestado por la misión de los dioses, asumiendo una forma distinta y visible.

Verse 40

एतदर्थे हि मद्रूपः परिपूर्णतमः प्रभुः । कैलासे भक्तवशतस्संतिष्ठति गिरौ हरे

En verdad, para este mismo fin el Señor Supremo—plenísimo y de mi misma forma—mora en el monte Kailāsa, oh Hari, conmovido por la devoción y bajo el amoroso influjo de sus devotos.

Verse 41

मत्तस्त्वत्तो न भेदोऽस्ति युवयोस्सेव्य एव सः । चराचराणां सर्वेषां सुरादीनां च सर्वदा

No hay diferencia entre tú y yo. Sólo Él debe ser adorado por vosotros dos, siempre: el único digno de servicio para todos los seres, móviles e inmóviles, y para los dioses y los demás en todo tiempo.

Verse 42

आवयोभेदकर्ता यस्स नरो नरकं व्रजेत् । इहापि प्राप्नुयात्कृष्टं पुत्रपौत्रविवर्जितः

Cualquier hombre que siembre división entre nosotros irá al infierno; y aun en esta misma vida sufrirá aflicción, privado de hijos y de nietos.

Verse 43

इत्युक्तवंतं दुर्गेशं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । राधया सहितः कृष्णः स्वस्थानं सगणो ययौ

Habiendo así hablado a Durgēśa, Kṛṣṇa—junto con Rādhā—se postró una y otra vez con reverencia, y luego partió con su séquito hacia su propia morada.

Verse 44

हरिर्ब्रह्मा च तौ व्यास सानन्दौ गतसाध्वसौ । मुहुर्मुहुः प्रणम्येशं वैकुंठं ययतुर्द्रुतम्

Oh Vyāsa, Hari y Brahmā, ambos colmados de dicha y libres de temor, se postraron una y otra vez ante Īśa, el Señor Śiva; y, tras reiteradas reverencias, partieron con presteza hacia Vaikuṇṭha.

Verse 45

तत्रागत्याखिलं वृत्तं देवेभ्यो विनिवेद्य तौ । तानादाय ब्रह्मविष्णू कैलासं ययतुर्गिरिम्

Al llegar allí, los dos (Brahmā y Viṣṇu) comunicaron a los dioses todo el curso de lo sucedido. Luego, llevándose consigo a aquellos dioses, Brahmā y Viṣṇu se encaminaron al monte Kailāsa.

Verse 46

तत्र दृष्ट्वा महेशानं पार्वतीवल्लभं प्रभुम् । दीनरक्षात्तदेहं च सगुणं देवनायकम्

Allí contemplaron a Maheśāna—el Señor soberano, amado de Pārvatī—y vieron también aquella misma forma encarnada asumida para amparar a los afligidos: el Señor con atributos (Saguṇa), guía de los dioses.

Verse 47

तुष्टुवुः पूर्ववत्सर्वे भक्त्या गद्गदया गिरा । करौ बद्ध्वा नतस्कंधा विनयेन समन्विताः

Como antes, todos lo alabaron con devoción, con la voz entrecortada por la emoción. Con las manos juntas y los hombros inclinados en reverencia, estaban colmados de humildad y cortesía disciplinada.

Verse 48

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजानाथ शंकर । वयं त्वां शरणापन्ना रक्ष देवान्भयाकुलान्

Dijeron los Devas: «Oh Dios de dioses, oh Mahādeva, oh Señor de Girijā, oh Śaṅkara: nosotros, turbados por el miedo, nos hemos refugiado en Ti. Protégennos, a los Devas.»

Verse 49

शंखचूडदानवेन्द्रं जहि देवनिषूदनम् । तेन विक्लाविता देवाः संग्रामे च पराजिताः

«Mata a Śaṅkhacūḍa, señor de los Dānavas, oh destructor de los enemigos de los dioses. Por su causa los devas han sido sacudidos y, en la batalla, han sido vencidos»។

Verse 50

हृताधिकाराः कुतले विचरंति यथा नराः । देवलोको हि दुर्दृश्यस्तेषामासीच्च तद्भयात्

Privados de sus antiguos privilegios, vagaban por la tierra como hombres comunes; y el mundo de los dioses se les volvió difícil de contemplar, pues por temor a aquella amenaza les fue ocultado.

Verse 51

दीनोद्धर कृपासिन्धो देवानुद्धर संकटात् । शक्रं भयान्महेशानहत्वा तं दानवाधिपम्

Oh Maheśāna, océano de compasión y elevador de los afligidos: rescata a los Devas de este peligro. Libera a Śakra (Indra) del temor dando muerte a ese señor de los Dānavas.

Verse 52

इति श्रुत्वा वचश्शंभुर्देवानां भक्तवत्सलः । उवाच विहसन् वाण्या मेघनादगभीरया

Al oír estas palabras, Śambhu—siempre afectuoso con sus devotos entre los dioses—habló con una suave sonrisa, con una voz profunda y resonante como el retumbar de las nubes de tormenta.

Verse 53

श्रीशंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाः स्वस्थानं गच्छत धुवम् । शंखचूडं वधिष्यामि सगणं नात्र संशयः

Dijo Śrī Śaṅkara: «Oh Hari, oh Vidhā (el Creador), oh dioses: volved de inmediato a vuestras moradas. Yo daré muerte a Śaṅkhacūḍa junto con sus huestes; de ello no hay duda.»

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचः पीयूषसंनिभम् । ते सर्वे प्रमुदा ह्यासन्नष्टं मत्वा च दानवम्

Sanatkumāra dijo: Al oír las palabras de Maheśa (el Señor Śiva), semejantes al néctar, todos se llenaron de júbilo, creyendo que el dánava (asura) había sido destruido.

Verse 55

हरिर्जगाम वैकुंठं सत्यलोके विधिस्तदा । प्रणिपत्य महेशं च सुराद्याः स्वपदं ययुः

Hari (Viṣṇu) partió hacia Vaikuṇṭha, y entonces Vidhī (Brahmā) regresó a Satyaloka. Tras postrarse ante Maheśa (Śiva), los dioses y los demás volvieron asimismo a sus propias moradas.