Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः ॥ १ ॥

Dijo Vasiṣṭha: Habiendo librado al rey del pecado, el sabio sonrió como si se riera de la lagartija de la casa; luego, complacido, se dirigió a Mohinī: «Sube pronto al caballo».

Verse 2

योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा ॥ २ ॥

Como un corcel oscuro capaz de recorrer diez mil yojanas en un instante, así fue la rapidez de aquello. Al oír las palabras del rey, Mohinī, ávida de deleite embriagador, se estremeció.

Verse 3

आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी ॥ ३ ॥

Subió a aquel caballo veloz como el viento junto con su esposo. La dama de hermosa sonrisa habló entonces al rey, su propio esposo.

Verse 4

प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते ॥ ४ ॥

Oh rey, impulsa este corcel veloz hacia tu propia ciudad. En ti ha nacido un ardiente anhelo de contemplar el rostro de tu hijo.

Verse 5

तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति ॥ ५ ॥

«Oh el mejor de los reyes, estoy bajo tu mandato: ve adonde tu mente lo desee». Al oír las palabras de Mohinī, la encantadora, él partió entonces hacia la ciudad.

Verse 6

पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि ॥ ६ ॥

Contemplaba, lleno de júbilo, los árboles, las montañas y los ríos; los bosques de maravillosa variedad, y también animales de muchas clases.

Verse 7

ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान् ॥ ७ ॥

Vio aldeas, fortalezas y comarcas, y también ciudades auspiciosas; además, lagos maravillosos y extensiones de tierra sumamente hermosas.

Verse 8

अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः ॥ ८ ॥

Oh rey, al poco tiempo el soberano de la tierra, permaneciendo en el cielo, divisó el āśrama de Vāmadeva; y, tras inclinarse con reverencia, prosiguió con premura.

Verse 9

पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान् ॥ ९ ॥

Luego el rey partió de nuevo, llevado por un caballo veloz como el viento, contemplando muchas regiones provistas de riqueza y abundante grano.

Verse 10

आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायांतं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्मांगदः सुतः ॥ १० ॥

El rey llegó a la ciudad de Vaidīśa y la sometió a su propio dominio. Al oír por sus espías que el monarca se aproximaba, el hijo de Dharmāṅgada también se dispuso a responder.

Verse 11

पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्रकारशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः ॥ ११ ॥

Lleno de júbilo, habló así a los reyes en presencia de su padre: «Oh los mejores entre los gobernantes, de este modo se alcanza la dirección del norte (Udīcī)».

Verse 12

मत्पितुर्वाजिनाक्रांता तत्तेजः परिरंजिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः ॥ १२ ॥

Esa tierra ha sido hollada por el caballo de mi padre y como teñida por el resplandor de su ardiente tejas. Por ello, todos iremos a presentarnos cara a cara ante el rey de la tierra.

Verse 13

पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिंद्राश्चतुर्द्दशा ॥ १३ ॥

Cuando el padre acaba de llegar, el hijo no debe ir a encararlo de inmediato. Si lo hace, cae en un terrible infierno por tanto tiempo como perduren catorce Indras.

Verse 14

संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः ॥ १४ ॥

Cuando el hijo avanzaba para encontrarse con su padre, los brāhmaṇas versados en los Purāṇas declararon que, a cada paso, obtenía un mérito igual al de un sacrificio (yajña).

Verse 15

उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता ॥ १५ ॥

«¡Levantaos! Ahora parto, rodeado por todos vosotros, para ofrecer con amor mis reverencias: éste es mi Señor, el Dios de los dioses».

Verse 16

तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥

Así, exhortado y alabado por todos los reyes, el príncipe avanzó a pie para salir al encuentro de su padre, recorriendo entonces cerca de un krośa de distancia.

Verse 17

ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि ॥ १७ ॥

Luego, acompañado por mil reyes—como si Kāma (Manmatha) mismo se hubiera encarnado—recorrió un largo camino y se encontró con el rey en la ruta.

Verse 18

संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा ॥ १८ ॥

Al encontrarse con su padre, conmovido por el afecto, cayó entonces a tierra; junto con los reyes, hizo pranāma, inclinando la cabeza con reverencia.

Verse 19

प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो ॥ १९ ॥

Al verlo llegar con amor y luego verlo postrarse junto con los demás reyes, el rey desmontó de su caballo y—¡oh Señor!—levantó a su hijo.

Verse 20

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वंजत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा ॥ २० ॥

Con sus brazos robustos y bien formados, el rey abrazó con ternura a su hijo; luego, aspirando con cariño el aroma de su cabeza, le habló al muchacho en aquel momento.

Verse 21

कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च ॥ २१ ॥

Hijo mío, ¿proteges de veras a todos tus súbditos? ¿castigas a tus enemigos como corresponde? Y, hijo, ¿sostienes el tesoro real con riquezas obtenidas por medios lícitos y justos?

Verse 22

कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥

¿Es abundante e inagotable el sustento generoso que otorgas a los brāhmaṇas? ¿Posees un carácter grato y amable—y, al hablar, no son nunca ásperas tus palabras?

Verse 23

कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चांडलवेश्मानि । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा ॥ २३ ॥

Hijo mío, ¿se ordeñan las vacas sin impedimento, y aun las moradas de los Caṇḍālas reciben el debido cuidado? Y ¿son los hijos siempre obedientes, cumplidores de la palabra del padre?

Verse 24

कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज ॥ २४ ॥

¿La joven esposa se conduce conforme al consejo de su suegra y permanece dedicada a su marido? Y, hijo mío, ¿contemplas con imparcialidad las disputas entre los brāhmaṇas?

Verse 25

कच्चिद्गावो न रुध्यंते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे ॥ २५ ॥

¿Acaso en tu reino las vacas no son encerradas, y tienen acceso a hierbas de muchas clases? ¿Y vigilas debidamente todas las pesas y medidas de los granos y de las demás mercancías?

Verse 26

कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव ॥ २६ ॥

Hijo mío, ¿no oprimes al cabeza de familia con tributos y exacciones excesivas? Y dime: ¿tienen cabida en tu dominio el juego, la embriaguez y cosas semejantes?

Verse 27

कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवंति मानवाः ॥ २७ ॥

En tu ciudad, aunque la gente tenga gustos distintos y hable de diversas maneras, ¿viven sin tener que sostenerse con limosnas y ropas gastadas?

Verse 28

कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि ॥ २८ ॥

Hijo mío, ¿velas tú mismo por la protección de los elefantes y los caballos? ¿Y cuidas de todas las madres por igual, sin hacer distinción alguna?

Verse 29

कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुंजंति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः ॥ २९ ॥

Hijo mío, ¿se abstienen las gentes de comer en el día consagrado a Viṣṇu? Y cuando la Luna mengua en la quincena oscura, ¿permanece el hombre dedicado a cumplir los ritos de śrāddha?

Verse 30

कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुंचसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी ॥ ३० ॥

¿Acaso renuncias siempre al sueño en la última parte de la noche? El sueño es la raíz misma del adharma; el sueño hace crecer el pecado.

Verse 31

निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम् ॥ ३१ ॥

El sueño engendra pobreza; el sueño destruye la prosperidad y el bienestar. Un rey vencido por el sueño no gobierna la tierra por mucho tiempo.

Verse 32

पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३२ ॥

«Como una mujer licenciosa—siempre destructora de su esposo—ella trae ruina a ambos mundos». Mientras pronunciaba estas palabras, su hijo le habló.

Verse 33

धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥

Dharmāṅgada, inclinándose una y otra vez ante el rey, dijo: «Padre, todo esto ya ha sido hecho. De nuevo cumpliré tu mandato».

Verse 34

पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३४ ॥

Los hijos que cumplen las palabras de su padre son benditos en los tres mundos. Entonces, oh rey, ¿qué pecado habría si un hombre del linaje real no actúa contra el mandato de su padre?

Verse 35

पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुंक्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३५ ॥

Quien desprecia la palabra del padre y va a bañarse en el tīrtha sagrado donde confluyen los tres caminos, no participa del fruto de ese tīrtha si no cumple el mandato paterno.

Verse 36

त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम् ॥ ३६ ॥

Mi cuerpo depende de ti; en verdad, mi vida misma depende de ti. Mi dharma también depende de ti, y tú eres mi deidad suprema.

Verse 37

त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो ॥ ३७ ॥

Aunque se donara la riqueza de los tres mundos, un hijo nacido bajo deuda no quedaría purificado de esa deuda; ¡cuánto menos, oh Señor, mediante ofrendas del cuerpo o de los bienes, como donar el cabello y cosas semejantes!

Verse 38

एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्मांगदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना ॥ ३८ ॥

Mientras su hijo hablaba así, rodeado de muchos reyes, Rukmāṅgada lo abrazó y volvió a decirle: «Verdad es, hijo mío, lo que has declarado; son palabras de quien conoce el Dharma».

Verse 39

पितुरभ्यधिकं किंचिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं योऽवमन्यते ॥ ३९ ॥

Para un hijo, no hay deidad alguna más alta que su padre. Los dioses apartan el rostro de quien deshonra a su padre.

Verse 40

सोऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम् ॥ ४० ॥

Por eso, hijo mío, me llevaste sobre tu cabeza para proteger a la Tierra. Habiendo conquistado esta Tierra, cual continente-isla, rodeada de muchos reyes, así me sostuviste.

Verse 41

एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमंडले ॥ ४१ ॥

Ésta es, en verdad, la dicha suprema en el mundo; éste es el seguro estado del cielo: cuando en la tierra nace un hijo que supera a su padre.

Verse 42

सोऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम् ॥ ४२ ॥

Así, hijo mío, he quedado colmado—he sido hecho exitoso por la senda de las buenas virtudes—porque tú has llevado a los reyes a la realización, y también has asegurado la auspiciosa observancia del día sagrado de Hari.

Verse 43

तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः ॥ ४३ ॥

Al oír las palabras de su padre, el hijo Dharmāṅgada respondió: «Padre, ¿adónde vas, después de confiarme todas tus riquezas?»

Verse 44

कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥

Oh resplandeciente, cuyo fulgor iguala al de diez mil soles: ¿a qué lugar has llegado? Pienso que Prajāpati (el Creador), tras crear este mundo, cayó en el desapego y el hastío.

Verse 45

नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा ॥ ४५ ॥

En los tres mundos, pienso que no hay esposa de rey que posea tal hermosura. La juzgo nacida de una montaña, o bien surgida del océano.

Verse 46

माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनिपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते ॥ ४६ ॥

Esto quizá sea la māyā del asura Maya, asentada en forma de mujer. ¡Ah, oh Señor!, cuán exquisitamente diestro es el Creador que la forjó: ni la centésima parte de la punta de un cabello se halla falsa en ella.

Verse 47

इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्कोऽन्योऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः ॥ ४७ ॥

Esta mujer es, en verdad, digna—dorada y resplandeciente—de tu hogar, oh Señor, soberano del mundo. Si una así llegara a ser mi madre, ¿qué otro hombre sería más afortunado que yo?

Verse 48

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

Así concluye el capítulo decimoquinto, llamado “El diálogo del padre y el hijo”, en el episodio de Mohinī, en la Uttara-bhāga del Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.