Ekādaśī Vrata-Vidhi and the Galava–Bhadrashīla Itihāsa (Dharmakīrti before Yama)

Verse 1

सनक उवाच । इदमन्यत्प्रवक्ष्यामि व्रतं त्रैलोक्यविश्रुतम् । सर्वपापप्रशमनं सर्वकामफलप्रदम् ॥ १ ॥

Sanaka dijo: Ahora declararé otro voto, célebre en los tres mundos; apacigua todos los pecados y concede los frutos de todos los deseos justos.

Verse 2

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां चैव योषिताम् । मोक्षदं कुर्वतां भक्त्या विष्णोः प्रियतरं द्विज ॥ २ ॥

Oh, dos veces nacido: para brahmanes, kshatriyas, vaishyas, shudras y también para las mujeres, nada es más querido para Vishnu que la práctica devocional (bhakti) que otorga liberación.

Verse 3

एकादशीव्रतं नाम सर्वाभीष्टप्रदं नृणाम् । कर्त्तव्यं सर्वथा विप्रविष्णुप्रीतिकरं यतः ॥ ३ ॥

El voto llamado Ekādaśī concede a los hombres todos los fines deseados. Por ello, oh brāhmaṇa, debe observarse de toda manera, pues complace a Viṣṇu.

Verse 4

एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयोपरि । यो भुंक्ते सोऽत्र पापीयान्परत्र नरकं व्रजेत् ॥ ४ ॥

En Ekādaśī no debe comerse, ya sea en la quincena creciente o en la menguante. Quien coma ese día se vuelve pecador aquí y, en el más allá, irá al infierno.

Verse 5

उपवासफलं लिप्सुर्जह्याद्भुक्तिचतुष्टयम् । पूर्वापरदिने गत्रावहोरात्रं तु मध्यमे ॥ ५ ॥

Quien anhela el fruto del ayuno debe abandonar la cuádruple complacencia en el comer. En el día anterior y en el día posterior, renuncie a los manjares; y en el día intermedio observe ayuno completo, día y noche.

Verse 6

एकादशीदिने यस्तु भोक्तुमिच्छति मानवः । स भोक्तुं सर्वपापानि स्पृहयालुर्नसंशयः ॥ ६ ॥

Quien desea comer en el día de Ekādaśī es, sin duda, alguien que ansía devorar (cargar sobre sí) todos los pecados.

Verse 7

भवेद्दशम्यामेकाशीद्वादश्यां च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ७ ॥

Oh señor entre los sabios, en el décimo día y en el duodécimo tómese sólo una comida; y en el undécimo (Ekādaśī) permanezca sin alimento, si se anhela la liberación.

Verse 8

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि विप्र हरेश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ८ ॥

Cualesquiera que sean los pecados—hasta los graves como la brahmahatyā—permanecen aferrados al alimento. Por ello, oh brāhmaṇa, oh Señor Hari, si se anhela la liberación, debe guardarse ayuno completo en Ekādaśī.

Verse 9

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । अन्नमाश्रित्य तिष्ठन्ति तानि च मुनीश्वर । एकादश्यां निराहारो यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ९ ॥

Cualesquiera que sean los pecados—hasta los graves como la brahmahatyā—habitan refugiándose en el alimento. Por ello, oh señor entre los sabios, si se busca la liberación, debe permanecer sin comer en Ekādaśī.

Verse 10

महापातकयुक्तो वायुक्तो वा सर्व पातकैः । एकादश्यां निराहारः स्थित्वा याति परां गतिम् ॥ १० ॥

Sea que uno esté cargado de grandes pecados o no, aun si está manchado por toda falta: permaneciendo sin alimento en Ekādaśī, alcanza el estado supremo.

Verse 11

एकादशी महापुण्या विष्णोः प्रियतमा तिथिः । संसेव्या सर्वथा विप्रैः संसारच्छेदलिप्सुभिः ॥ ११ ॥

Ekādaśī es sumamente meritoria, el tithi más amado de Viṣṇu. Debe ser observada siempre por los brāhmaṇas y por todos los que anhelan cortar las ataduras del saṃsāra.

Verse 12

दशम्यां प्रातरुत्थाय दन्तधावनपूर्वकम् । स्नापयेद्विधिवद्विष्णुं पूजयेत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १२ ॥

En Daśamī, al levantarse temprano por la mañana y tras limpiar primero los dientes, debe bañarse ritualmente a Viṣṇu conforme al rito prescrito y adorarlo con los sentidos bien dominados.

Verse 13

एकादश्यां निराहारो निगृहीतेन्द्रियो भवेत् । शयीत सन्निधौ विष्णोर्नारायणपरायणः ॥ १३ ॥

En Ekādaśī, uno debe ayunar, refrenar los sentidos y, entregado por completo a Nārāyaṇa, pasar la noche en la presencia del Señor Viṣṇu.

Verse 14

एकादश्यां तथा स्नात्वा संपूज्य च जनार्दनम् । गन्धपुष्पादिभिः सम्यक् ततस्त्वे वसुदीरयेत् ॥ १४ ॥

En Ekādaśī, tras bañarse, debe adorarse debidamente a Janārdana con fragancias, flores y ofrendas semejantes; después, recítese la invocación que comienza con «Vasu…».

Verse 15

एकादश्यां निराहारः स्थित्वाद्याहं परेऽहनि । भोक्ष्यामि पुण्डरीकाक्ष शरणं मे भवाच्युत ॥ १५ ॥

«Habiendo permanecido sin alimento en Ekādaśī, hoy comeré al día siguiente. Oh Señor de ojos de loto, oh Acyuta, sé mi refugio.»

Verse 16

इमं मन्त्रं समुच्चाय देव देवस्य चक्रिणः । भक्तिभावेन तुष्टात्मा उपवासं समर्पयेत् ॥ १६ ॥

Habiendo recitado debidamente este mantra del Señor portador del disco—Dios de dioses—quien, satisfecho en su corazón por la bhakti, debe ofrecer el ayuno como acto de adoración.

Verse 17

देवस्य पुरतः कुर्याज्जागरं नियतो व्रती । गीतैर्वाद्यैश्च नृत्यैश्च पुराणश्रवणादिभिः ॥ १७ ॥

El observante disciplinado del voto debe velar la noche ante la Deidad, dedicándose a cantos devocionales, música instrumental, danzas y prácticas como escuchar los Purāṇas.

Verse 18

ततः प्रातः समुत्थाय द्वादशीदिवसे व्रती । स्नात्वा च विधिवद्विष्णुं पूजयत्प्रयतेन्द्रियः ॥ १८ ॥

Luego, al alba del día de Dvādaśī, el observante del voto—tras bañarse—debe adorar a Viṣṇu conforme al rito debido, con los sentidos disciplinados y refrenados.

Verse 19

पञ्चामृतेन संस्नाप्य एकादश्यां जनार्द्दनम् । द्वादश्यां पयसा विप्र हरिसारुपप्यमश्नुते ॥ १९ ॥

Oh brāhmana: habiendo bañado a Janārdana (el Señor Viṣṇu) con los cinco néctares en Ekādaśī, y luego con leche en Dvādaśī, se alcanza una forma semejante a la de Hari.

Verse 20

अज्ञानतिमिरान्धस्य व्रतेनानेन केशव । प्रसीद सुमुखो भूत्वा ज्ञानदृष्टिप्रदो भव ॥ २० ॥

Oh Keśava, estoy cegado por la oscuridad de la ignorancia. Por este voto, sé propicio: muéstrate benigno y concédeme la visión del conocimiento verdadero.

Verse 21

एवं विज्ञाप्य विप्रेन्द्र माधवं सुसमाहितः । ब्रह्मणान्भोजयेच्छक्त्या दद्याद्वै दक्षिणां तथा ॥ २१ ॥

Así, oh el mejor de los brāhmanes, tras invocar a Mādhava con la mente bien recogida, debe alimentarse a los brāhmanes según la propia capacidad y, del mismo modo, ofrecer la debida dakṣiṇā.

Verse 22

ततः स्वबन्धुभिः सार्द्धं नारायणपरायणः । कृतपञ्चमहायज्ञः स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ २२ ॥

Después, entregado por completo a Nārāyaṇa, habiendo realizado los cinco grandes sacrificios diarios, debe tomar su alimento junto con sus parientes, con la palabra refrenada.

Verse 23

एवं यः प्रयतः कुर्यात्पुण्यमेकादशीव्रतम् । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २३ ॥

Así, quien con disciplina y dominio de sí observa el meritorio voto de Ekādaśī, alcanza la morada de Viṣṇu, de la cual es sumamente difícil volver al renacimiento.

Verse 24

उपवासव्रतपरो धर्मकार्यपरायणः । चाण्डालान्पतितांश्चैव नेक्षेदपि कदाचन ॥ २४ ॥

Dedicado al voto del ayuno y entregado a las obras del dharma, no debe jamás, en ningún momento, ni siquiera mirar a los chāṇḍālas ni a los caídos de la recta conducta.

Verse 25

नास्तिकान्भिन्नमर्योदान्निन्दकान्पिशुनांस्तथा । उपवास व्रतपरो नालपेच्च कदाचन ॥ २५ ॥

No debe hablar con los nāstikas (incrédulos), con quienes traspasan los límites debidos, con los difamadores ni con los delatores maliciosos. Dedicado al ayuno y a los votos sagrados, no debe jamás entregarse a charla vana.

Verse 26

वृषलीसूतिपोष्टारं वृषलीपतिमेव च । अयाज्ययाजकं चैव नालपेत्सर्वदा व्रती ॥ २६ ॥

Quien observa un voto no debe conversar jamás con quien mantiene a los hijos de una mujer śūdra (vṛṣalī), ni con el marido de una mujer śūdra, ni con el sacerdote que oficia sacrificios para quienes no son dignos de recibirlos.

Verse 27

कुण्डाशिनं गायकं च तथा देवलकाशिनम् । भिषजं काव्यकर्त्तारं देवद्विजविरोधिनम् ॥ २७ ॥

Debe evitarse a quien come de un kuṇḍa (fuego ritual impropio o no autorizado), al cantor profesional, a quien vive del servicio del templo como devalaka, al médico como oficio (en este contexto), al poeta mercenario, y a quien es hostil a los dioses y a los dvijas (los dos veces nacidos).

Verse 28

परान्नलोलुपं चैव परस्त्रीनिरतं तथा । व्रतोपवासनिरतो वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥ २८ ॥

No debe adorarse al Señor ni siquiera con la sola palabra si uno codicia el alimento ajeno, se entrega a la mujer de otro, o se absorbe en votos y ayunos sin pureza interior.

Verse 29

इत्येवमादिभिः शुद्धो वशी सर्वहिते रतः । उपवासपरो भूत्वा परां सिद्धिमवान्पुयात् ॥ २९ ॥

Así, purificado por tales prácticas, dueño de sí y dedicado al bien de todos los seres, quien se consagra al ayuno alcanza la suprema perfección espiritual.

Verse 30

नास्ति गङ्गासमं तीर्थं नास्ति मातृसमोगुरुः । नास्तु विष्णुसमं दैवं तपो नानशनात्परम् ॥ ३० ॥

No hay tīrtha igual al Gaṅgā; no hay maestro igual a la madre. No hay deidad igual a Viṣṇu; y no hay austeridad más alta que el ayuno.

Verse 31

नास्ति क्षमासमा माता नास्ति कीर्तिसमं धनम् । नास्ति ज्ञानसमो लाभो न च धर्म समः पिता ॥ ३१ ॥

No hay madre igual al perdón; no hay riqueza igual a la buena fama. No hay ganancia igual al conocimiento; y no hay padre igual al dharma.

Verse 32

न विवेकसमो बन्धुनैकादश्याः परं व्रतम् । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् ॥ ३२ ॥

No hay amigo igual al discernimiento (viveka), ni voto superior a la observancia de Ekādaśī. A este respecto, citaré también un antiguo relato tradicional (itihāsa).

Verse 33

संवादं भद्रशीलस्य तत्पितुर्गालवस्य च । पुरा हिगालवो नाम मुनिः सत्यपरायणः ॥ ३३ ॥

En tiempos antiguos hubo un sabio llamado Gālava, enteramente consagrado a la verdad; éste es el diálogo de Bhadrashīla con su padre, Gālava.

Verse 34

उवास नर्मदातीरे शान्तो दान्तस्तपोनिधिः । बहुवृक्षसमाकीर्णे गजभल्लुनिषेविते ॥ ३४ ॥

Moraba en la ribera del Narmadā—sereno, dueño de sí, tesoro de austeridad—en un paraje poblado de muchos árboles, frecuentado por elefantes y osos.

Verse 35

सिद्धचारणगन्धर्व यक्षविद्याधरान्विते । कन्दमूलफलैः पूर्णे मुनिवृन्दनिषेदिते ॥ ३५ ॥

Aquel lugar estaba habitado por Siddhas, Cāraṇas, Gandharvas, Yakṣas y Vidyādharas; rebosaba de bulbos, raíces y frutos, y era descanso frecuentado por multitudes de sabios.

Verse 36

गालवो नाम विप्रेन्द्रो निवासमकरोच्चिरम् । तस्याभवद्भद्रशील इति ख्यातः सुतो वशी ॥ ३६ ॥

Un brāhmaṇa eminente llamado Gālava estableció allí una morada duradera. A él le nació un hijo dueño de sí, célebre con el nombre de Bhadraśīla.

Verse 37

जांतिस्मरो महाभागो नारायणपरायणः । बालक्रीडनकालेऽपि भद्रशीलो महामतिः ॥ ३७ ॥

Bhadraśīla recordaba sus nacimientos anteriores, era un alma sumamente afortunada y enteramente entregada a Nārāyaṇa; aun en los días juguetones de la niñez, mostraba conducta noble y elevada comprensión.

Verse 38

मृदा च विष्णोः प्रतिमां कृत्वा पूजयते क्षणम् । वयस्यान्बोधयेच्चापि विष्णुः पूज्यो नरैः सदा ॥ ३८ ॥

Aunque alguien modele con barro una imagen de Viṣṇu y la adore sólo por un instante—y además instruya a sus compañeros—(esto enseña que) Viṣṇu ha de ser adorado siempre por los seres humanos.

Verse 39

एकादशीव्रतं चैव कर्त्तव्यमपि पण्डितैः । एवं ते बोधितास्तेन शिशवोऽपि मुनीश्वर ॥ ३९ ॥

«El voto de Ekādaśī debe cumplirse sin falta, incluso por los sabios. Así, oh señor de los ascetas, instruidos por él, hasta los niños quedaron iluminados.»

Verse 40

हरिं मृदैव निर्माय पृथक्संभूय वा मुदा । अर्चयन्ति महाभागा विष्णुभक्तिपरायणाः ॥ ४० ॥

Los muy afortunados, entregados por completo a la bhakti de Viṣṇu, modelan con barro una imagen de Hari; o bien, reuniéndose aparte con alegría, lo adoran.

Verse 41

नमस्कुर्वन्भद्रमतिर्विष्णवे सर्वविष्णवे । सर्वेषां जगतां स्वस्ति भूयादित्यब्रवीदिदम् ॥ ४१ ॥

Con intención auspiciosa, se inclinó reverente ante Viṣṇu—el Viṣṇu que todo lo penetra—y dijo: «Que el bienestar y la prosperidad se derramen sobre todos los mundos.»

Verse 42

क्रीडाकाले मुहूर्तं वा मुहूर्तार्द्धमथापि वा । एकादशीति संकल्प्यव्रतं यच्छति केशवे ॥ ४२ ॥

Aun en tiempo de juego, ya sea por un muhūrta entero o por medio muhūrta, si uno resuelve: «Esto es Ekādaśī» y ofrece ese voto a Keśava, se convierte en una observancia consagrada a Él.

Verse 43

एवं सुचरितं दृष्ट्वा तनयं गालवो मुनिः । अपृच्छद्विस्मयाविष्टः समालिंग्य तपोनिधिः ॥ ४३ ॥

Al ver así la excelente conducta de su hijo, el sabio Gālava—tesoro de austeridad—lo abrazó y, sobrecogido de asombro, le preguntó.

Verse 44

गालव उवाच । भद्रशील महाभाग भद्रशीलोऽसि सुव्रत । चरितं मंगलं यत्ते योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ४४ ॥

Dijo Gālava: Oh de noble carácter, afortunado y excelso; en verdad eres de conducta auspiciosa y de voto firme. Tu senda sagrada y bendita es difícil de alcanzar incluso para los yoguis.

Verse 45

हरिपूजापरो नित्यं सर्वभूतहितेरतः । एकादशीव्रतपरो निषिद्धाचारवर्जितः । निर्द्धन्द्वो निर्ममः शान्तो हरिध्यानपरायाणः ॥ ४५ ॥

Siempre entregado al culto de Hari, dedicado al bien de todos los seres, firme en el voto de Ekādaśī, evitando la conducta prohibida—libre de los pares de opuestos, sin apego posesivo, sereno y enteramente consagrado a la meditación en Hari.

Verse 46

एवमेतादृशी बुद्धिः कथं जातार्भकस्यते । विनापि महतां सेवां हरिभक्तिर्हि दुर्लभा ॥ ४६ ॥

¿Cómo ha surgido en ti, que aún eres un niño, una inteligencia tan noble? Pues la bhakti a Hari es en verdad rara—rara incluso con el servicio y la compañía de las grandes almas.

Verse 47

स्वभावतो जनस्यास्य ह्यविद्याकामकर्मसु । प्रवर्त्तते मतिर्वत्स कथं तेऽलौकिकी कृतिः ॥ ४७ ॥

Por naturaleza, querido niño, la mente de la gente se inclina hacia la ignorancia, el deseo y la acción kármica. ¿Cómo, entonces, es tu conducta y logro tan extraordinario, más allá de lo mundano?

Verse 48

सत्सङ्गेऽपि मनुष्याणां पूर्वपुण्यातिरेकतः । जायते भगवद्भक्तिस्तदहं विस्मयं गतः ॥ ४८ ॥

Aun cuando los hombres tengan sat-saṅga, la compañía de los virtuosos, la bhakti al Bhagavān nace sólo cuando abunda el mérito de vidas pasadas. Al ver esto, quedo colmado de asombro.

Verse 49

पृच्छामि प्रीतिमापन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । भद्रशीलो मुनिश्रेष्टः पित्रैवं सुविकल्पितैः ॥ ४९ ॥

Lleno de afecto, pregunto; dignaos explicarlo. Oh el mejor de los munis, de conducta auspiciosa: esto ha sido bien concebido por mi padre con cuidadosa reflexión.

Verse 50

जातिस्मरः सुकृतात्मा हृष्टप्रहसिताननः । स्वानभ्रुतं यथाव्रतं सर्वं पित्रे न्यवेदयत् ॥ ५० ॥

Recordando sus nacimientos anteriores, virtuoso de corazón y con el rostro radiante de gozo y suave sonrisa, informó a su padre de todo—tal como había sucedido y conforme al voto (vrata) que había asumido.

Verse 51

भद्रशील उवाच । श्रृणु तात मुनिश्रेष्ट ह्यनुभूतं मया पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि यमेन परिभाषितम् ॥ ५१ ॥

Bhadraśīla dijo: «Escucha, hijo—oh el mejor de los munis—lo que yo mismo experimenté antaño. Por recordar mi nacimiento anterior, conozco lo que Yama declaró.»

Verse 52

एतच्छ्रत्वा महाभागो गालवो विस्मयोन्वितः । उवाच प्रीतिमापन्नो भद्रशीलं महामतिम् ॥ ५२ ॥

Al oír esto, el afortunado Gālava, lleno de asombro, habló con alegría a Bhadrashīla, noble y de gran entendimiento.

Verse 53

गालव उवाच । कस्त्वं पूर्वं महाभाग किमुक्तं च यमेन ते । कस्य वा केन वा हेतोस्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ५३ ॥

Gālava dijo: «Oh muy afortunado, ¿quién fuiste antes? ¿Y qué te dijo Yama? ¿Por quién—o por qué causa—ocurrió todo esto? Te ruego que me lo cuentes todo».

Verse 54

भद्रशील उवाच । अहमासं पुरा तात राजा सोमकुलोद्भवः । धर्मकीर्तिरिति ख्यातो दत्तात्रेयेण शासितः ॥ ५४ ॥

Bhadraśīla dijo: «Hijo querido, antaño fui un rey nacido en la dinastía lunar. Fui célebre con el nombre de Dharmakīrti, y fui instruido y corregido por Dattātreya».

Verse 55

नव वर्षसहस्त्राणि महीं कृत्स्त्रमपालयम् । अधर्माश्च तथा धर्मा मया तु बहवः कृताः ॥ ५५ ॥

Durante nueve mil años goberné y protegí toda la tierra; y por mí se cometieron muchas acciones—tanto adharma como dharma—en verdad.

Verse 56

ततः श्रिया प्रमत्तोऽहं बह्वधर्मम कारिषम् । पाषण्डजनसंसर्गात्पाषण्डचरितोऽभवम् ॥ ५६ ॥

Luego, embriagado por la prosperidad y la gloria, cometí muchos actos de adharma; y por tratar con los pāṣaṇḍa (herejes), yo mismo adopté una conducta herética.

Verse 57

पुरार्जितानि पुण्यानि मया तु सुबहून्यपि । पाषण्डैर्बाधितोऽहं तु वेदमार्गं समत्यजम् ॥ ५७ ॥

Aunque había acumulado muchos méritos en el pasado, acosado y extraviado por los pāṣaṇḍa, abandoné por completo el sendero de los Vedas.

Verse 58

मखाश्च सर्वे विध्वस्ता कूटयुक्तिविदा मया । अधर्मनिरतं मां तु दृष्ट्वा महेशजाः प्रजाः ॥ ५८ ॥

Todos los ritos sacrificiales fueron arruinados por mí, diestro en ardides torcidos; y cuando las criaturas nacidas de Maheśa me vieron entregado al adharma, ellas también se volvieron hacia el adharma.

Verse 59

सदैव दुष्कृतं चक्रुः षष्टांशस्तत्रमेऽभवत् । एवं पापसमाचारो व्यसनाभिरतः सदा ॥ ५९ ॥

Ellos cometían siempre malas acciones; y en ello, una sexagésima parte recayó sobre mí. Así, teniendo la conducta pecaminosa por costumbre, permanecía siempre entregado a los vicios.

Verse 60

मृगयाभिररतो भूत्वा ह्येकदा प्राविशं वनम् । ससैन्योऽहं वने तत्र हत्वा बहुविधान्मृगान् ॥ ६० ॥

Una vez, absorto en la caza, entré en el bosque; y allí, en aquel bosque, yo—junto con mis tropas—maté muchas clases de animales salvajes.

Verse 61

क्षुत्तृट्परिवृतः श्रांतो रेवातीरमुपागमम् । रवितीक्ष्णातपक्लांतो रेवायां स्नानमाचरम् ॥ ६१ ॥

Afligido por el hambre y la sed, y rendido de cansancio, llegó a la ribera del Revā. Agotado por el ardor del sol, realizó un baño en las aguas del Revā.

Verse 62

अदृष्टसैन्य एकाकी पीड्यमानः क्षुधा भृशम् ॥ ६२ ॥

Sin rastro de su ejército, completamente solo, fue duramente afligido: atormentado intensamente por el hambre.

Verse 63

समेतास्तत्र ये केचिद्रेवातीरनिवासिनः । एकादशीव्रतपरा मया दृष्ट्वा निशामुखे ॥ ६३ ॥

Allí, al acercarse la noche, vi a algunos moradores de la ribera del Revā reunidos, entregados con devoción al voto sagrado de Ekādaśī.

Verse 64

निराहारश्च तत्राहमेकाकी तज्जनैः सह । जागरं कृतवांश्वापि सेनया रहितो निशि ॥ ६४ ॥

Allí permanecí sin alimento, solo y sin embargo en compañía de aquella gente; y aun de noche, privado de mi ejército, guardé vigilia (jāgara) sin dormir.

Verse 65

अध्वश्रमपरिश्रांतः क्षुत्पिपासाप्रपीडितः । तत्रैव जागरान्तेऽहं तातपंचत्वमागतः ॥ ६५ ॥

Agotado por el cansancio del camino y oprimido por el hambre y la sed, allí mismo—al término de la vigilia nocturna—oh amado, llegué al estado de pañcatva, la aflicción quíntuple.

Verse 66

ततो यमभटैर्बद्धो महादंष्ट्राभयंकरैः । अनेकक्लेशसंपन्नमार्गेणाप्तो यमांतिकम् । दंष्ट्राकरालवदनमपश्यं समवर्तिनम् ॥ ६६ ॥

Entonces fui atado por los servidores de Yama (yama-bhaṭas), terribles por sus enormes colmillos; por un sendero colmado de múltiples tormentos me llevaron ante Yama; y allí vi a Samavartin, Señor de la Muerte, con el rostro espantoso y los colmillos salientes.

Verse 67

अथ कालिश्चित्रगुप्तमाहूयेदमभाषत । अस्य शिक्षाविधानं च यथावद्वद पंडित ॥ ६७ ॥

Entonces Kāli llamó a Citragupta y dijo: “Oh sabio, expón debidamente las normas y el método de instrucción (śikṣā) para él.”

Verse 68

एवमुक्तश्चित्रगुप्तो धर्मराजेन सत्तम । चिरं विचारयामास पुनश्चेदमभाषत ॥ ६८ ॥

Así interpelado por Dharmarāja, Citragupta—oh el mejor de los virtuosos—reflexionó largamente y luego volvió a pronunciar estas palabras.

Verse 69

असौ पापरतः सत्यं तथापि श्रृणु धर्मप । एकादश्यां निराहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६९ ॥

Cierto es que este hombre se deleita en el pecado; con todo, escucha, oh conocedor del dharma: quien ayuna sin alimento en Ekādaśī queda liberado de todos los pecados.

Verse 70

एष रेवातटे रम्ये निराहारो हरेर्दिने । जागरं चोपवासं च कृत्वा निष्पापतां गतः ॥ ७० ॥

En la hermosa ribera del Revā, en el día sagrado de Hari, permaneció sin alimento; habiendo observado la vigilia nocturna y el ayuno, alcanzó la condición sin pecado.

Verse 71

यानि कानि च पापानि कृतानि सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि ह्युपवासप्रभावतः ॥ ७१ ॥

Cualesquiera pecados que se hayan cometido, por numerosos que sean, todos ellos se destruyen en verdad por el poder del ayuno (upavāsa).

Verse 72

एवमुक्तो धर्मराजश्चित्रगुप्तेन धीमता । ननाम दंडवद्भूमौ ममाग्रे सोऽनुकंपितः ॥ ७२ ॥

Así amonestado por el sabio Citragupta, Dharmarāja—conmovido por la compasión—se postró ante mí, tendido en tierra como un bastón.

Verse 73

पूजयामास मां तत्र भक्तिभावेन धर्मराट् । ततश्च स्वभटान्सर्वानाहूयेदमुवाच ह ॥ ७३ ॥

Allí, el rey justo (Dharmarāṭ) me adoró con espíritu de bhakti. Luego, convocando a todos sus propios servidores, pronunció estas palabras.

Verse 74

धर्मराज उवाच । श्रृणुध्वं मद्वचो दूता हितं वक्ष्याम्यनुत्तममम् । धर्ममार्गरतान्मर्त्यान्मानयध्वं ममान्तिकम् ॥ ७४ ॥

Dharmarāja dijo: «Escuchad mis palabras, oh mensajeros; declararé lo supremamente beneficioso. Traed con honor ante mí a los mortales entregados al sendero del Dharma».

Verse 75

ये विष्णुपूजनरताः प्रयताः कृतज्ञाश्चैकादशीव्रतपरा विजितेन्द्रियाश्च । नारायणाच्युतहरे शरणं भवेति शान्ता वदन्ति सततं तरसा त्यजध्वम् ॥ ७५ ॥

Quienes se deleitan en el culto a Viṣṇu—disciplinados, agradecidos, firmes en el voto de Ekādaśī y dueños de sus sentidos—proclaman siempre con serenidad: «En Nārāyaṇa, en Hari Acyuta, el infalible, sea nuestro refugio». Por ello, abandonad con presteza todo otro apego.

Verse 76

नारायणाच्युत जनार्दन कृष्ण विष्णो पद्मेश पद्मजपितः शिव शंकरेति । नित्यं वदंत्यखिललोक हिताः प्रशान्ता दूरद्भटास्त्यजता तान्न ममैषु शिक्षा ॥ ७६ ॥

«Nārāyaṇa», «Acyuta», «Janārdana», «Kṛṣṇa», «Viṣṇu»; «Padmeśa»; «Śiva», «Śaṅkara»: así, los sabios serenos, empeñados en el bien de todos los mundos, pronuncian sin cesar estos Nombres divinos. Pero para quien abandona a tales hombres nobles e intrépidos y se mantiene lejos de ellos, en esto no tengo enseñanza que darle.

Verse 77

नारायणार्पितकृतान्हरिभक्तिभजः स्वाचारमार्गनिरतान् गुरुसेवकांश्च । सत्पात्रदान निरतांश्च सुदीनपालान्दूतास्त्यजध्वमनिशं हरिनामसक्तान् ॥ ७७ ॥

Oh mensajeros, dejad siempre de lado a quienes ofrecen sus obras a Nārāyaṇa: devotos de Hari firmes en la recta conducta, servidores del guru, diligentes en dar a recipientes dignos, protectores de los verdaderamente desvalidos y constantemente apegados al Nombre de Hari.

Verse 78

पाषंडसङ्गरहितान्द्विजभक्तिनिष्ठान्सत्संगलोलुपतरांश्च तथातिथेयान् । शंभौ हरौ च समबुद्धिमतस्तथैव दूतास्त्यजध्वमुपकारपराञ्जनानाम् ॥ ७८ ॥

Oh mensajeros, evitad a quienes se empeñan en hacer “bien” por fines egoístas. Buscad, en cambio, a los que están libres de la compañía de herejes, firmes en la devoción a los dos veces nacidos, ávidos de la santa compañía de los virtuosos, entregados a honrar al huésped, y que veneran con mente ecuánime a Śambhu (Śiva) y a Hari (Viṣṇu).

Verse 79

ये वर्जिता हरिकथामृतसेवनैश्च नारायणस्मृतिपरायणमानसैश्च । विप्रेद्रपादजलसेचनतोऽप्रहृष्टांस्तान्पापिनो मम भटा गृहमानयध्वम् ॥ ७९ ॥

«Mis servidores, traed a mi morada a esos pecadores: a quienes se les niega gustar el néctar de las narraciones sagradas de Hari, cuyos corazones no se entregan al recuerdo de Nārāyaṇa, y que ni siquiera se alegran cuando se les rocía con el agua que ha lavado los pies de los más excelsos brāhmaṇas.»

Verse 80

ये मातृतातपरिभर्त्सनशीलिनश्च लोकद्विषो हितजनाहितकर्मणश्च । देवस्वलोभनिरताञ्जननाशकर्तॄनत्रानयध्वमपराधपरांश्च दूताः ॥ ८० ॥

«Traed aquí, oh mensajeros, a quienes acostumbran a ultrajar a su madre y a su padre; a quienes odian al mundo y obran contra el bien de los justos; a quienes codician los bienes de los dioses; y a quienes destruyen la vida: a todos los que están empapados de culpa.»

Verse 81

एकादशीव्रतपराङ्मुखमुग्रशीलं लोकापवादनिरतं परनिंदकं च । ग्रामस्य नाशकरमुत्तमवैरयुक्तं दूताः समानयत विप्रधनेषु लुब्धम् ॥ ८१ ॥

Los mensajeros trajeron a aquel hombre que se había apartado del voto de Ekādaśī: de naturaleza feroz, entregado a difamar al mundo y a denigrar a los demás; quien arruinó su aldea, estaba atado a una enemistad intensa y codiciaba la riqueza de los brāhmaṇas.

Verse 82

ये विष्णुभक्तिविमुखाः प्रणमंति नैव नारायणं हि शरणागतपालकं च । विष्ण्वालयं च नहि यांति नराः सुमूर्खास्तानानयध्वमतिपापरतान्प्रसाह्य ॥ ८२ ॥

Quienes se apartan de la bhakti a Viṣṇu no se inclinan ante Nārāyaṇa, protector de los que buscan refugio. Tales hombres, sumidos en la más honda ilusión, no alcanzan la morada de Viṣṇu. Arrastrad y traed aquí a los que se entregan al gran pecado, para que sean contenidos.

Verse 83

एवं श्रुतं यदा तत्र यमेन परिभाषितम् । मयानुतापदग्धेन स्मृतं तत्कर्म निंदितम् ॥ ८३ ॥

Cuando allí escuché a Yama hablar de ese modo, yo—abrasado por el remordimiento—recordé aquel acto mío, digno de reproche.

Verse 84

असत्कर्मानुतापेन सद्धर्मश्रवणेन च । तत्रैव सर्वपापानि निःशेषाणि गतानि मे ॥ ८४ ॥

Por el arrepentimiento de las malas acciones y por escuchar el verdadero Dharma, allí mismo todos mis pecados se fueron por completo, sin resto.

Verse 85

पापशेषाद्विनिर्मुक्तं हरिसारुप्यतां गतम् । सहस्रसूर्यसंकाशं प्रणनाम यमश्च तम् ॥ ८५ ॥

Libre incluso del último residuo de pecado, habiendo alcanzado la semejanza con Hari, y resplandeciendo como mil soles—Yama también se postró ante aquel liberado.

Verse 86

एवं दृष्ट्वा विस्मितास्ते यमदूता भयोत्कटाः । विश्वासं परमं चक्रुर्यमेन परिभाषिते ॥ ८६ ॥

Al verlo así, los mensajeros de Yama—aterrados y asombrados—depositaron su máxima confianza en lo que Yama les había declarado.

Verse 87

ततः संपूज्य मां कालो विमानशतसंकुलम् । सद्यः संप्रेषयामास तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ८७ ॥

Entonces Kāla (el Tiempo), tras honrarme debidamente, me envió de inmediato—en medio de cientos de vimānas—hacia la morada suprema de Viṣṇu.

Verse 88

विमानकोटिभिः सार्द्धं सर्वभोगसमन्वितैः । कर्मणा तेन विप्रर्षे विष्णुलोके मयोषितम् ॥ ८८ ॥

Oh excelso sabio brāhmana, por ese mismo acto meritorio habité en el mundo de Viṣṇu, acompañado de crores de vimānas celestiales y colmado de toda clase de bienaventuranzas.

Verse 89

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । स्थित्वा विष्णुपदं पश्चादिंद्रलोकमुपगमम् ॥ ८९ ॥

Tras morar en el Viṣṇu-pada durante miles de crores de kalpas, y también durante cientos de crores de kalpas, después me encaminé al mundo de Indra.

Verse 90

तत्रापि सर्वभोगाढ्यः सर्वदेवनमस्कृतः । तावत्कालं दिविस्थित्वा ततो भूमिमुपागतः ॥ ९० ॥

Allí también estuve colmado de todo goce y venerado por todos los dioses. Tras residir en el cielo durante todo ese lapso, luego regresé de nuevo a la tierra.

Verse 91

अत्रापि विष्णुभक्तानां जातोऽहं भवतां कुले । जातिस्मरत्वाडज्जानामि सर्वमेतन्मुनीश्वर ॥ ९१ ॥

Aquí también he nacido en el linaje de los devotos de Viṣṇu. Como poseo memoria de mis nacimientos anteriores, oh señor entre los munis, conozco todo esto.

Verse 92

तस्माद्विष्ण्वर्चनोद्योगं करोमि सह बालकैः । एकादशीव्रतमिदमिति न ज्ञातवान्पुरा ॥ ९२ ॥

Por ello, junto con los niños, me empeño en la adoración de Viṣṇu; pues antes no sabía que esta observancia es el voto de Ekādaśī.

Verse 93

जातिस्मृतिप्रभावेण तज्ज्ञातं सांप्रतं मया । अत्र स्वेनापि यत्कर्म कृतं तस्य फलं त्विदम् ॥ ९३ ॥

Por el poder de recordar nacimientos pasados, ahora he llegado a conocer eso. Y esto que aquí se manifiesta es, en verdad, el fruto de la acción que yo mismo realicé en esta vida.

Verse 94

एकादशीव्रतं भक्त्या कुर्वतां किमुत प्रभो । तस्माच्चरिष्ये विप्रेंद्र शुभमेकादशीव्रतम् ॥ ९४ ॥

¡Oh Señor! ¿Qué más puede decirse de quienes observan con bhakti el voto de Ekādaśī? Por ello, oh el mejor de los brāhmaṇas, emprenderé el auspicioso voto de Ekādaśī.

Verse 95

विष्णुपूजां चाहरहः परमस्थानकांक्षया । एकादशीव्रतं यत्तु कुर्वंति श्रद्धया नराः ॥ ९५ ॥

Anhelando la morada suprema, los hombres rinden cada día culto a Viṣṇu; y con fe también observan el voto de Ekādaśī.

Verse 96

तेषां तु विष्णुभवनं परमानंददायकम् । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा संतुष्टो गालवो मुनिः ॥ ९६ ॥

Para ellos, en verdad, la morada de Viṣṇu es la que otorga la dicha suprema. Así, al oír las palabras de su hijo, el sabio Gālava quedó satisfecho.

Verse 97

अवाप परमां तुष्टिं मनसा चातिहर्षितः । मज्जन्म सफलं जातं मद्धंशः पावनीकृतः ॥ ९७ ॥

Alcanzó la suprema satisfacción y se regocijó hondamente en su corazón: «Mi nacimiento se ha vuelto fructífero, y mi linaje ha sido purificado».

Verse 98

यतस्त्वं मद्गृहे जातो विष्णुभक्तिपरायणः । इति संतुष्टचित्तस्तु तस्य पुत्रस्य कर्मणा ॥ ९८ ॥

«Puesto que has nacido en mi casa, plenamente entregado a la bhakti de Viṣṇu»,—pensando así, quedó satisfecho en su corazón por la conducta de aquel hijo.

Verse 99

हरिपूजाविधानं च यथावत्समबोधयत् । इत्येतत्ते मुनिश्रेष्ट यथावत्कथितं मया । संकोचविस्तराभ्यां च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ९९ ॥

Así ha sido explicado por completo, conforme a la norma, el rito de adoración a Hari. De este modo, oh el mejor de los sabios, te he dicho todo correctamente, tanto en síntesis como en detalle. ¿Qué más deseas oír?