Nārada’s Hymn to Viṣṇu (Nāradasya Viṣṇu-stavaḥ)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने । प्रोक्तवान् सकलान् धर्मान् कथं तौ मिलितावुभौ 1. ॥ १ ॥

Los sabios dijeron: «¿Cómo explicó Sanatkumāra todos los dharmas al magnánimo Nārada? ¿Y de qué modo llegaron ambos a encontrarse?»

Verse 2

कस्मिन् स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ । हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः ॥ २ ॥

Oh Sūta, ¿en qué lugar estaban sentados esos dos expositores de Brahman? ¿Y dónde comenzaron el melodioso canto de himnos en alabanza de Hari? Dínoslo, por favor.

Verse 3

सूत उवाच । सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः । निर्ममा निरहङ्काराः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः ॥ ३ ॥

Sūta dijo: Las grandes almas, comenzando por Sanaka, eran hijos nacidos de la mente de Brahmā. Libres de apego posesivo y de ego, todos eran en verdad brahmacārīs, firmes en la continencia, con la energía vital dirigida hacia lo alto.

Verse 4

तेषां नामानि वक्ष्यामि सनकश्च सनन्दनः । सनत्कुमारश्च विभुः सनातन इति स्मृतः ॥ ४ ॥

Declararé sus nombres: Sanaka y Sanandana; Sanatkumāra, el soberano; y el poderoso recordado como Sanātana.

Verse 5

विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः । सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः ॥ ५ ॥

Son grandes almas, devotos de Viṣṇu, entregados por completo a la meditación en Brahman; resplandecen como mil soles, firmes en la verdad y anhelantes de liberación.

Verse 6

एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिताः ब्रह्मणः सभाम् । इष्टां मार्गेऽथ ददृशुः गंगां विष्णुपदीं द्विजाः ॥ ६ ॥

Una vez, aquellos sabios dos veces nacidos partieron desde la cumbre del Meru hacia la asamblea de Brahmā; y por el sendero elegido contemplaron el Gaṅgā, la Viṣṇupadī, río sagrado del propio Viṣṇu.

Verse 7

तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्नातुं सीताजलेऽभवन् । एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः ॥ ७ ॥

Al verla, se dispusieron con fervor a bañarse en las aguas de la Sītā. En ese mismo instante, allí llegó el devarṣi, el muni Nārada.

Verse 8

आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रातॄन् स्वकाग्रजान् । तान् दृष्ट्वा स्नातुमुद्युक्तान् नमस्कृत्य कृताञ्जलि ॥ ८ ॥

Entonces llegó el mejor de los dos veces nacidos. Al ver a sus hermanos mayores, y al verlos dispuestos a bañarse, se inclinó ante ellos y permaneció con las manos juntas en reverencia.

Verse 9

गृणन् नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः । नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन ॥ ९ ॥

Con amorosa devoción, recítense los nombres del que abatió a Madhu: Nārāyaṇa, Acyuta, Ananta, Vāsudeva y Janārdana.

Verse 10

यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमोऽस्तु ते । पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव । क्षीरोदशायिन् देवेश दामोदर नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥

Oh Señor del sacrificio, oh Yajñeśa, oh Yajña-Puruṣa—esencia misma del yajña—oh Kṛṣṇa, oh Viṣṇu: salutaciones a Ti. Oh de ojos de loto, amado de Lakṣmī, origen del Gaṅgā, oh Keśava; oh el que reposa en el Océano de Leche, oh Señor de los devas, oh Dāmodara: salutaciones a Ti.

Verse 11

श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्न संकर्षण वासुदेव । अजानिरुद्धामलरुङ् मुरारे त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्रम् ॥ ११ ॥

¡Oh Śrī Rāma, oh Viṣṇu—Narasimha, Vāmana; oh Pradyumna, Saṃkarṣaṇa, Vāsudeva; oh Aniruddha, el Inmaculado; oh Murāri, vencedor de Mura: protégenos sin cesar de todo temor!

Verse 12

इत्युच्चरन् हरेर्नाम नत्वा तान् स्वाग्रजान् मुनीन् । उपासीनश्च तैः सार्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः ॥ १२ ॥

Así, pronunciando el Nombre de Hari y postrándose ante aquellos sabios mayores, se sentó junto a ellos y luego se bañó, colmado de gozo y afecto.

Verse 13

तेषां चापि तु सीताया जले लोकमलापहे । स्नात्वा सन्तर्प्य देवर्षिपितॄन् विगतकल्मषाः ॥ १३ ॥

Y ellos también, bañándose en el agua de Sītā—que borra la impureza del mundo—quedaron libres de mancha; y, tras el baño, ofrecieron debidamente oblaciones para satisfacer a los devas, a los sabios celestes y a los antepasados.

Verse 14

उत्तीर्य सन्ध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः । कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायणगुणाश्रिताः ॥ १४ ॥

Al salir del agua, los dvijas cumplieron sus observancias prescritas, como el culto de la Sandhyā; y luego entablaron diversas conversaciones, todas apoyadas en las cualidades de Nārāyaṇa.

Verse 15

कृतक्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे । चकार नारदः प्रश्नं नानाख्यानकथान्तरे ॥ १५ ॥

Cuando los sabios hubieron concluido sus ritos en la hermosa ribera del Gaṅgā, Nārada planteó una pregunta en medio de diversos relatos y narraciones.

Verse 16

नारद उवाच । सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः । यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः ॥ १६ ॥

Nārada dijo: «Oh, los más excelsos entre los munis: todos vosotros sois omniscientes y estáis por entero consagrados a la bhakti del Bhagavān. En verdad, todos vosotros sois señores del universo—eternos y venerables».

Verse 17

लोकोद्धारपरान् युष्मान् दीनेषु कृतसौहृदान् । पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः ॥ १७ ॥

Vosotros, dedicados a elevar a los mundos y amistosos con los humildes, por eso os pregunto: oh sabios, decidme las señas distintivas del Bhagavān.

Verse 18

येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम् । गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः ॥ १८ ॥

Por Él ha nacido este universo entero—lo inmóvil y lo móvil—, y el agua del Gaṅgā es el agua que lava Sus pies. ¿Cómo podría ese Hari ser conocido por completo por medios ordinarios?

Verse 19

कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम् । ज्ञानस्य लक्षणं ब्रूत तपसश्चापि मानदाः ॥ १९ ॥

¿Y cómo llega a dar fruto el triple karma de los hombres? Decidme la señal del verdadero conocimiento (jñāna) y también la de la austeridad (tapas), oh venerables.

Verse 20

अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति । एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च । अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ ॥ २० ॥

O bien el honor rendido al huésped (atithi), por el cual el Señor Viṣṇu se complace; y otras observancias secretas que deleitan a Hari. Oh venerables maestros, tened gracia conmigo y explicadme todo con veracidad, según su esencia real.

Verse 21

शौनक उवाच । नमः पराय देवाय परस्मात् परमाय च । परावरनिवासाय सगुणायागुणाय च ॥ २१ ॥

Śaunaka dijo: Reverencia al Señor supremo—más alto que lo más alto, más allá de todo más allá—morada de los ámbitos superiores e inferiores, y a la vez con atributos y sin atributos.

Verse 22

अमायायात्मसंज्ञाय मायिने विश्वरूपिणे । योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे ॥ २२ ॥

Saludo a Viṣṇu—más allá de toda ilusión, conocido como el propio Ser; portador de la māyā, cuya forma es el universo entero; Señor de los yoguis, Yoga mismo, y alcanzable sólo por el Yoga.

Verse 23

ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे । ज्ञानेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसम्पदे ॥ २३ ॥

Saludo a Aquel que es el Conocimiento mismo; alcanzable por el conocimiento; causa única de todo conocimiento; Señor del conocimiento; lo que ha de ser conocido; el Conocedor; y la plenitud de la sabiduría realizada (vijñāna).

Verse 24

ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपापहराय च । ध्यानेश्वराय सुधिये ध्येयध्यातृस्वरूपिणे ॥ २४ ॥

Saludo a la Meditación—alcanzable por la meditación misma; al que destruye los pecados del meditador; al Señor de la meditación; a la fuente de la inteligencia clara; y a la Realidad cuya naturaleza es a la vez el objeto de meditación y el meditador.

Verse 25

आदित्यचन्द्रा ग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसंघाः । यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतोऽस्मि ॥ २५ ॥

Por su poder están dotados el Sol y la Luna, Agni y los dioses, y también Vidhātṛ, el Creador; asimismo los Siddhas y las huestes de Yakṣas, Asuras y Nāgas. Ante ese Señor no nacido y primordial—la Verdad misma, soberano de toda alabanza—me inclino sin cesar.

Verse 26

यो ब्रह्मरूपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरूपी । कल्पान्तरुद्रा ख्यतनुः स देवः शेतेऽङघ्रिपानस्तमजं भजामि ॥ २६ ॥

Adoro al Señor No Nacido: Él, como Brahmā, es el Creador de los mundos; Él, como Viṣṇu, es su Protector; y al término de un kalpa asume la forma llamada Rudra. Ese mismo Dios reposa recostado, apoyando Sus pies sagrados sobre Śeṣa.

Verse 27

यन्नामसङ्कीर्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः । विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २७ ॥

Por el saṅkīrtana de Su Nombre, Gajendra fue liberado del feroz cautiverio del cocodrilo. Ese Señor resplandeciente brilla en Su morada suprema llamada “Para”. A ese Viṣṇu primordial me acojo como refugio.

Verse 28

शिवस्वरूपी शिवभक्तिभाजां यो विष्णुरूपी हरिभावितानाम् । सङ्कल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये ॥ २८ ॥

Eternamente me refugio sólo en Él: a los devotos de Śiva se les manifiesta como Śiva, y a quienes tienen el corazón absorto en Hari se les manifiesta como Viṣṇu. Él es la causa misma de la existencia encarnada, nacida de la intención previa y del ātman sutil.

Verse 29

यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम् । देवं च भूभारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतोऽस्मि ॥ २९ ॥

Me inclino sin cesar ante Vāsudeva: el que dio muerte a Keśin y puso fin a Naraka; el que, siendo aún niño, alzó la montaña sobre la punta de Su brazo; y el Señor divino que se complace en aliviar la carga de la tierra.

Verse 30

लेभेऽवतीर्योग्रनृसिंहरूपी यो दैत्यवक्षः कठिनं शिलावत् । विदार्य संरक्षितवान् स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं नमामि ॥ ३० ॥

Me postro ante el Señor No Nacido, que descendió en la temible forma de Narasiṁha, desgarró el pecho del demonio —duro como piedra— y protegió a Su propio devoto, Prahlāda.

Verse 31

व्योमादिभिर्भूषितमात्मसंज्ञं निरंजनं नित्यममेयतत्त्वम् । जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषं नतोऽस्मि ॥ ३१ ॥

Me postro ante la Persona suprema y primordial—el Purāṇa más excelso—adornada con el espacio y los demás principios cósmicos; conocida como el Sí mismo, inmaculada, eterna, de realidad inconmensurable; ordenadora del universo y, sin embargo, sin acción.

Verse 32

ब्रह्मेन्द्र रुद्रा निलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः । स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मानमहं भजामि ॥ ३२ ॥

Entre las huestes de Brahmā, Indra, Rudra, los vientos, los mortales, los Gandharvas, Yakṣas, Asuras y Devas—manifestándose en las múltiples distinciones de Sus propias formas—permanece el único Señor. A ese Atman primordial yo adoro.

Verse 33

यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै । यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३३ ॥

Me he acogido como refugio a Aquel de quien ha surgido este universo entero, diverso en formas, en quien permanece, y en quien finalmente habrá de reabsorberse.

Verse 34

यः स्थितो विश्वरूपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते । असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः ॥ ३४ ॥

Tomo refugio en Aquel que, morando como Viśvarūpa—la forma del universo—es percibido aquí como si estuviera asociado a todo, y sin embargo es verdaderamente desapegado y plenamente perfecto.

Verse 35

हृदि स्थितोऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम् । न ज्ञायेत परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः ॥ ३५ ॥

Aunque el Señor divino mora en el corazón, para quienes están hechizados por Māyā no es reconocido: el Supremo, siempre puro. A Él he acudido en busca de refugio.

Verse 36

सर्वसङ्गनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम् । सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः ॥ ३६ ॥

Para quienes se han apartado de todo apego y cuya mente mora en el yoga de la meditación, el Sí mismo de conocimiento resplandece en todas partes. A Él he acudido en refugio.

Verse 37

दधार मंदरं पृष्ठे निरोदेऽमृतमन्थने । देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः ॥ ३७ ॥

En el batido del océano para obtener el amṛta, Él sostuvo el monte Mandara sobre su espalda. Por el bien de los dioses, en esa Encarnación Tortuga (Kūrma) tomo refugio.

Verse 38

दंष्ट्रांकुरेण योऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद् धराम् । तस्थाविदं जगत् कृत्स्नं वाराहं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३८ ॥

Me inclino ante Varāha—Ananta mismo—quien, con la punta de Su colmillo, alzó la Tierra desde el océano; y sobre Él quedó establecido este universo entero.

Verse 39

प्रह्लादं गोपयन् दैत्यं शिलातिकठिनोरसम् । विदार्य हतवान् यो हि तं नृसिंहं नतोऽस्म्यहम् ॥ ३९ ॥

Me postro ante el Señor Nṛsiṃha, quien, protegiendo a Prahlāda, desgarró y dio muerte al demonio cuyo pecho era duro como la piedra.

Verse 40

लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः । आब्रह्मभुवनं प्रादात् सुरेभ्यस्तं नतोऽजितम् ॥ ४० ॥

Habiendo obtenido el terreno prometido por Bali, hijo de Virocana, con dos zancadas lo sobrepasó, y luego otorgó a los dioses los reinos hasta el mundo de Brahmā. Ante Ajita, el Inconquistable, me inclino.

Verse 41

हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया । क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतोऽस्मि तम् ॥ ४१ ॥

Me postro ante Jāmadagnya (Paraśurāma), quien, por la ofensa de los Haihaya, se volvió el aniquilador del linaje de los kṣatriyas, exterminándolos veintiuna veces.

Verse 42

आविर्भूतश्चतुर्धा यः कपिभिः परिवारितः । हतवान् राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतोऽस्म्यहम् ॥ ४२ ॥

Me inclino ante Rāmacandra, que se manifestó en cuatro formas, rodeado por las huestes de monos, y destruyó el ejército de los rākṣasas.

Verse 43

मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च । संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णमहं भजे ॥ ४३ ॥

Yo adoro a Śrī Kṛṣṇa, quien, asumiendo una manifestación doble, alivió la carga de la tierra y, después, provocó la destrucción de su propio clan.

Verse 44

भूम्यादिलोकत्रितयं संतृप्तात्मानमात्मनि । पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम् ॥ ४४ ॥

Yo adoro a ese Señor soberano (Īśāna), inmaculado y puro, a quien los sabios de alma satisfecha contemplan en su propio Ser, como la realidad interior que lo impregna todo en los tres mundos, comenzando por la tierra.

Verse 45

युगान्ते पापिनोऽशुद्धान् भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया । स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तं नमाम्यहम् ॥ ४५ ॥

Al fin de la era, con un filo tan agudo como navaja, hendió a los pecadores impuros; y al comienzo del Kṛta-yuga restableció el Dharma: ante él me inclino.

Verse 46

एवमादीन्यनेकानि यस्य रूपाणि पाण्डवाः । न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे ॥ ४६ ॥

¡Oh Pāṇḍavas! Así, Él posee incontables formas; ni aun en crores de años puede enumerárselas. Por eso, a Él lo adoro con devoción.

Verse 47

महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः । देवासुराश्च मनवः कथं तं क्षुल्लको भजे ॥ ४७ ॥

Si ni siquiera los señores sabios pueden alcanzar la suprema grandeza de ese Nombre divino—ni los dioses, ni los asuras, ni los Manus—¿cómo podría yo, tan pequeño, adorarlo de veras?

Verse 48

यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः । पवित्रतां प्रपद्यन्ते तं कथं स्तौमि चाल्पधीः ॥ ४८ ॥

Con sólo oír Su Nombre, aun los hombres culpables de los peores pecados alcanzan pureza; ¿cómo podría yo, de escaso entendimiento, alabarle?

Verse 49

यथाकथञ्चिद्यन्नाम्नि कीर्तिते वा श्रुतेऽपि वा । पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शुद्धा मोक्षमवाप्नुयुः ॥ ४९ ॥

De cualquier modo, si alguien pronuncia ese Nombre o incluso sólo lo oye, los pecadores quedan purificados; y los purificados alcanzan la liberación.

Verse 50

आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मषाः । पश्यन्ति यं ज्ञानरूपं तमस्मि शरणं गतः ॥ ५० ॥

Asentando el ser en el Ser, los yoguis—libres de toda impureza—contemplan a Aquel cuya naturaleza es conocimiento. A Él he acudido en refugio.

Verse 51

साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूर्णात्मकं हरिम् । तमादिदेवमजरं ज्ञानरूपं भजाम्यहम् ॥ ५१ ॥

Los seguidores del Sāṅkhya contemplan a Hari como el Ser pleno y perfecto presente en todos los seres. Yo adoro a ese Deva primordial, sin vejez, cuya forma misma es el conocimiento.

Verse 52

सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्र ष्टारमीश्वरम् । सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम् ॥ ५२ ॥

Me inclino ante Hari: el Señor divino que impregna a todos los seres, sereno, soberano que todo lo ve, el Dios de mil cabezas, esencia misma de todos los estados del ser y del sentir.

Verse 53

यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत् । दशाङ्गुलं योऽत्यतिष्ठत्तमीशमजरं भजे ॥ ५३ ॥

Todo lo que fue y lo que será, y este universo entero—lo inmóvil y lo móvil—es trascendido por ese Señor no nacido “por diez dedos”. A ese Soberano sin vejez lo adoro.

Verse 54

अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम् । गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः ॥ ५४ ॥

Una y otra vez me postro ante esa Deidad: más sutil que el átomo más sutil, no nacida, más grande que lo grande, y la más secreta entre todo lo secreto.

Verse 55

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा श्रुतः प्रणमितोऽपि वा । स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम् ॥ ५५ ॥

Sea que se le medite, se le recuerde, se le adore, se escuchen sus glorias, o incluso sólo se le haga una reverencia: Él, el Señor que concede su propia morada suprema, a ese Puruṣottama me inclino.

Verse 56

इति स्तुवन्तं परमं परेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते । मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रमुदं प्रजग्मुः ॥ ५६ ॥

Así, alabando al Señor Supremo, el más alto Soberano, con los ojos anegados por lágrimas de júbilo, aquellos grandes sabios—acompañados por Nārada—Sanandana y los demás, partieron colmados de inmensa dicha.

Verse 57

यं इदं प्रातरुत्त्थाय पठेद्वै पौरुषं स्तवम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ५७ ॥

Quien, al levantarse de madrugada, recite este himno al Puruṣa, la Persona Suprema, quedará purificado de todos los pecados y alcanzará el mundo de Viṣṇu.

Verse 58

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सनत्कुमारनारदसंवादेनारदकृतविष्णुस्तुतिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥

Así concluye el Capítulo Segundo, llamado «El himno de Nārada a Viṣṇu», en el Primer Pāda de la sección Pūrva-bhāga del Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa, dentro del diálogo entre Sanatkumāra y Nārada.