Śuka’s Yoga-ascent, the Echo of ‘Bhoḥ’, and the Vaikuṇṭha Vision

Verse 1

सूत उवाच । एतच्छ्रृत्वा तु वचनं नारदो भगवानृषिः । पुनः पप्रच्छ तं विप्र शुकाभिपतनं मुनिम् ॥ १ ॥

Sūta dijo: Al oír esas palabras, el venerable sabio Nārada volvió a preguntar a aquel muni brāhmaṇa, quien había alcanzado el estado de Śuka.

Verse 2

नारद उवाच । भगवन्सर्वमाख्यातं त्वयाऽतिकरुणात्मना । यच्छ्रृत्वा मानसं मेऽद्य शांतिमग्र्यामुपागतम् ॥ २ ॥

Nārada dijo: «Oh Bienaventurado, tú, cuya naturaleza es la gran compasión, lo has explicado todo. Al escucharlo, mi mente hoy ha alcanzado la paz suprema».

Verse 3

पुनश्च मोक्षशास्त्रं मे त्वमादिश महामुने । नहि सम्पूर्णतामेति तृष्णा कृष्णगुणार्णवे ॥ ३ ॥

«De nuevo, oh gran muni, instrúyeme en la śāstra de la liberación; pues mi anhelo no halla plenitud en el océano de las virtudes de Śrī Kṛṣṇa».

Verse 4

ये तु संसारनिर्मुक्ता मोक्ष शास्त्रपरायणाः । कुत्र ते निवसंतीह संशयो मे महानयम् ॥ ४ ॥

«Pero aquellos que están libres de saṃsāra y entregados por completo a las enseñanzas de la liberación, ¿dónde moran aquí? Ésta es mi gran duda».

Verse 5

तं छिन्धि सुमहाभागत्वत्तो नान्यो विदांवरः । सनं. उ । धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं महामुनिः ॥ ५ ॥

«Córtala, oh muy afortunado, pues aparte de ti no hay otro supremo conocedor entre los sabios.» Habiéndose dirigido así (a Sanatkumāra), el gran muni recogió su ser y se afirmó conforme a las prescripciones de la śāstra.

Verse 6

पादात्प्रभृति गात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित् । ततः स प्राङ्मुखो विद्वानादित्येन विरोचिते ॥ ६ ॥

Comenzando por los pies y avanzando por los miembros en el debido orden, el conocedor del yoga gradual (krama) debe disponer su conciencia en meditación. Luego, ese sabio practicante, vuelto hacia el oriente, ha de realizarlo en el resplandor del Sol, Āditya.

Verse 7

पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत् । न तत्र पक्षिसंघातो न शब्दो न च दर्शनम् ॥ ७ ॥

Recogiendo manos y pies, se sentó con disciplina humilde. Allí no había bandadas de aves, no había sonido alguno, ni nada que ver.

Verse 8

यत्र वैयासकिर्द्धाम्नि योक्तुं समुपचक्रमे । स ददर्श तदात्मानं सर्वसंगविनिःसृतः ॥ ८ ॥

Allí, cuando Vaiyāsaki comenzó a entrar en su propia morada interior —el estado de absorción—, contempló su propio Ser, habiéndose retirado por completo de todo apego.

Verse 9

प्रजहास ततो हासं शुकः सम्प्रेक्ष्य भास्करम् । स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये ॥ ९ ॥

Entonces Śuka rió en voz alta al contemplar a Bhāskara, el Sol. Después, retomando el Yoga una vez más, se dispuso a conocer el sendero de la liberación (mokṣa).

Verse 10

महायोगीश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम् । अंतरीक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः ॥ १० ॥

Habiéndose vuelto un gran señor del Yoga, atravesó el cielo abierto. Moviéndose por el espacio intermedio, el ilustre hijo de Vyāsa avanzó con firme determinación.

Verse 11

तमुंद्यंतं द्विजश्रेष्टं वैनतेयसमद्युतिम् । ददृशुः सर्वभूतानि मनोमारुतरंहसम् ॥ ११ ॥

Todos los seres contemplaron a aquel supremo sabio entre los dos veces nacidos al alzarse: resplandeciente como Vainateya (Garuḍa) y veloz como el viento y la mente.

Verse 12

यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तथा । पुष्प वर्षैश्च दिव्यैस्तमवचक्रुर्दिवौकसः ॥ १२ ॥

Entonces, según su capacidad y conforme al debido orden, realizaron la adoración; y los moradores del cielo lo cubrieron con una lluvia divina de flores.

Verse 13

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गंधर्वाप्सरसां गणाः । ऋषयश्चैव संसिद्धाः कोऽयं सिद्धिमुपागतः ॥ १३ ॥

Al verlo, todas las huestes de Gandharvas y Apsaras quedaron asombradas; y también los ṛṣis consumados se preguntaron: «¿Quién es éste que ha alcanzado tal perfección espiritual?»

Verse 14

ततोऽसौ स्वाह्रयं तेभ्यः कथयामास नारद । उवाच च महातेजास्तानृषीन्संप्रहर्षितः ॥ १४ ॥

Entonces Nārada les relató su propia vivencia y su relato; y aquel sabio de gran fulgor, lleno de júbilo, habló a esos ṛṣis.

Verse 15

पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमानः शुकेति वै । तस्मै प्रतिवचोदेयं भवद्भिस्तु समाहितैः ॥ १५ ॥

Si mi padre corriera tras de mí, clamando: «¡Oh, Śuka!», entonces vosotros—serenos y atentos—debéis darle una respuesta adecuada.

Verse 16

बाढमुक्तस्ततस्तैस्तु लोकान्हित्वा चतुर्विधान् । तमो ह्यष्टविधं त्यक्त्वा जहौ पञ्चविधं रजः ॥ १६ ॥

Liberado por completo de aquellos lazos, abandonó los cuatro mundos; desechando la oscuridad óctuple (tamas), renunció después al rajas quíntuple: pasión y agitación.

Verse 17

ततः सत्वं जहौ धीमांस्तदद्भुतमिवाभवत् । ततस्तस्मिन्पदे नित्ये निर्गुणे लिंगपूजिते ॥ १७ ॥

Entonces el sabio abandonó incluso el sattva (la cualidad de pureza); aquello pareció algo prodigioso. Después quedó establecido en ese estado eterno, nirguṇa—más allá de los guṇas—venerado mediante el culto del liṅga.

Verse 18

ततः स श्रृङ्गेऽप्रतिमे हिमवन्मेरुसन्निभे । संश्लिष्टे श्वेतपीते च रुक्मरूप्यमये शुभे ॥ १८ ॥

Luego alcanzó una cumbre incomparable, semejante a Himavat y a Meru: auspiciosa, compacta y bien trabada, de tonos blanco y dorado, como hecha de oro y plata.

Verse 19

शतयोजनविस्तारे तिर्यागूर्द्ध्च नारद । सोऽविशंकेन मनसा तथैवाभ्यपतच्छुकः ॥ १९ ॥

Oh Nārada, a lo largo de cien yojanas—en lo ancho y en lo alto—el loro, con mente libre de duda, saltó (y voló) del mismo modo.

Verse 20

ते श्रृङ्गेऽत्यंतसंश्लिष्टे सहसैव द्विधाकृते । अदृश्येतां द्विजश्रेष्ट तदद्भुतमिवाभवत् ॥ २० ॥

Oh el mejor de los dos veces nacidos, cuando aquellos dos cuernos, estrechamente entrelazados, se partieron de pronto en dos, desaparecieron de la vista; fue como un verdadero prodigio.

Verse 21

ततः पर्वतश्रृंगाभ्यां सहसैव विनिःसृतः । न च प्रतिजघानास्य स गतिं पर्वतोत्तमः ॥ २१ ॥

Entonces, de improviso irrumpió entre dos cumbres; y ni siquiera aquella montaña excelsa pudo detener ni rechazar su avance incontenible.

Verse 22

ततो मंदाकिनीं दिव्या मुपरिष्टादभिव्रजन् । शुको ददर्श धर्मात्मा पुष्पितद्रुमकाननम् ॥ २२ ॥

Luego, avanzando por lo alto sobre la divina Mandākinī, Śuka, de alma justa, contempló un bosque de arboledas colmado de árboles en flor.

Verse 23

तस्यां क्रीडासु निरताः स्नांति चैवाप्सरोगणाः । निराकारं तु साकाराददृशुस्तं विवाससः ॥ २३ ॥

Allí, las huestes de Apsarās, absortas en sus juegos, también se bañaban; y aunque tenían cuerpo y estaban desnudas, contemplaron al Sin Forma, más allá de toda figura.

Verse 24

तं प्रक्रमंतमाज्ञाय पिता स्नेहसमन्वितः । उत्तमां गतिमास्थाय पृष्टतोऽनुससार ह ॥ २४ ॥

Al saber que él había partido, el padre, colmado de afecto, tomó el sendero más elevado y lo siguió por detrás.

Verse 25

शुकस्तु मारुतादूर्द्ध्वं गतिं कृत्वां तरिक्षगाम् । दर्शयित्वा प्रभावं स्वं सर्वभूतोऽभवत्तदा ॥ २५ ॥

Pero Śuka, elevándose más allá del viento y atravesando el espacio intermedio, mostró su poder extraordinario; y entonces se hizo presente como todos los seres.

Verse 26

अथ योगगतिं व्यासः समास्थाय महातपाः । निमेषांतरमात्रेण शुकाभिपतनं ययौ ॥ २६ ॥

Entonces el gran asceta Vyāsa, asentándose en la senda del movimiento yóguico, en el lapso de un solo parpadeo fue al lugar donde Śuka había descendido.

Verse 27

स ददर्श द्विधा कृत्वा पर्वताग्रं गतं शुकम् । शशंसुर्मुनयः सिद्धा गतिं तस्मै सुतस्य ताम् ॥ २७ ॥

Vio a Śuka, como si hubiera partido su senda en dos, dirigirse a la cumbre del monte; y los sabios perfectos, los siddhas y rishis, le proclamaron esa misma vía alcanzada por su hijo.

Verse 28

ततः शुकेतिशब्देन दीर्घेण क्रंदितं तदाः । स्वयं पित्रा स्वरेणोञ्चैस्त्रींल्लोकाननुनाद्य वै ॥ २८ ॥

Entonces, con el prolongado clamor de «¡Śuketi!», el padre mismo llamó en voz muy alta, haciendo resonar los tres mundos.

Verse 29

शुकः सर्वगतिर्भूत्वा सर्वात्मा सर्वतोमुखः । प्रत्यभाषत धर्मात्मा भोः शब्देनानुनादयन् ॥ २९ ॥

Śuka—haciéndose omnipresente en su andar, uno con el Ser de todos y vuelto hacia todas las direcciones—respondió. Aquel de alma justa hizo resonar el llamado «bhoḥ!» al hablar.

Verse 30

तत एकाक्षरं नादं भोरित्येवमुदीरयन् । प्रत्याहरज्जगत्सर्वमुञ्चैः स्थावरजंगमम् ॥ ३० ॥

Entonces, pronunciando el sonido de una sola sílaba—«bho»—y clamándolo en voz alta, atrajo de vuelta al universo entero, lo inmóvil y lo móvil.

Verse 31

ततः प्रभृति वाऽद्यापि शब्दानुञ्चारितान्पृथक् । गिरिगह्वरपृष्टेषु व्याजहार शुकं प्रति ॥ ३१ ॥

Desde entonces—hasta el día de hoy—aquellos sonidos, pronunciados con nitidez, son repetidos por separado sobre las paredes de cuevas y barrancos de la montaña, como si se dirigieran a Śuka.

Verse 32

अंतर्हितप्रभावं तं दर्शयित्वा शुकस्तदा । गुणान्संत्यज्य सत्त्वादीन्पदमध्यगमत्परम् ॥ ३२ ॥

Entonces Śuka, tras manifestar aquel poder divino oculto, renunció a los guṇa comenzando por sattva y alcanzó el estado supremo, la morada más alta.

Verse 33

महिमानं तु तं दृष्ट्वा पुत्रस्यामिततेजसः । सोऽनुनीतो भगवता व्यासो रुद्रेण नारद ॥ ३३ ॥

Pero al contemplar la grandeza de su hijo, de esplendor inconmensurable, Vyāsa—oh Nārada—fue consolado y reconciliado por el Bienaventurado Señor Rudra.

Verse 34

किमु त्वं ताम्यसि मुने पुत्रं प्रति समाकुलः । पश्यसि विप्र नायांतं ब्रह्यभूतं निजांतिरे ॥ ३४ ॥

¿Por qué te afliges, oh sabio, tan turbado por tu hijo? Oh brāhmaṇa, ¿no lo ves aquí—hecho uno con Brahman—muy cerca, a tu propio lado?

Verse 35

इत्येवमनुनीतोऽसौ व्यासः पुनरुप्राव्रजत् । श्वाश्रमं स शुको ब्रह्मभूतो लोकांश्चचार ह ॥ ३५ ॥

Así, consolado y persuadido de ese modo, Vyāsa partió de nuevo hacia su ermita. Y Śuka—establecido en Brahman—vagó libremente por los mundos.

Verse 36

तत कालांतरे ब्रह्मन्व्यासः सत्यवतीसुतः । नरनारायणौ द्रष्टुं ययौ बदरिकाश्रमम् ॥ ३६ ॥

Luego, pasado algún tiempo, oh brāhmana, Vyāsa—hijo de Satyavatī—partió al āśrama de Badarī para contemplar a Nara y a Nārāyaṇa.

Verse 37

तत्र दृष्ट्वा तु तौ देवौ तप्यमानो महत्तपः । स्वयं च तत्र तपसि स्थितः शुकमनुस्मरन् ॥ ३७ ॥

Allí, tras ver a aquellas dos divinidades, el gran asceta prosiguió con severas austeridades; y él mismo permaneció firme en esa penitencia, recordando una y otra vez a Śuka.

Verse 38

यावत्तत्र स्थितो व्यासः शुकः परमयोगवित् । श्वेतद्वीपं गतस्तात यत्र त्वमगमः पुरा ॥ ३८ ॥

Mientras Vyāsa permanecía allí, Śuka—supremo conocedor del Yoga—partió hacia Śvetadvīpa, oh querido, el mismo lugar adonde tú habías ido antes.

Verse 39

तत्र दृष्टप्रभावस्तु श्रीमान्नारायणः प्रभुः । दृष्टः श्रुतिविमृग्यो हि देवदेवो जनार्दनः ॥ ३९ ॥

Allí fue visto el glorioso Señor Nārāyaṇa, cuya majestad se contempla directamente; pues Janārdana, Dios de dioses, es Aquel a quien los Vedas buscan conocer, y sin embargo se hace visible al devoto.

Verse 40

स्तुतश्च शुकदेवेन प्रसन्नः प्राह नारद । श्रीभगवानुवाच । त्वया दृष्टोऽस्मि योगीन्द्र सर्वदेवरहःस्थितः ॥ ४० ॥

Alabado por Śukadeva, el Señor se complació y habló a Nārada. Dijo el Bienaventurado: «Oh señor de los yoguis, en verdad me has contemplado; Yo moro en la secreta presencia de todos los dioses».

Verse 41

सनत्कुमारादिष्टेन सिद्धो योगेन वाडव । त्वं सदागतिमार्गस्थो लोकान्पश्य यथेच्छया ॥ ४१ ॥

Oh Vāḍava, perfeccionado por el yoga enseñado por Sanatkumāra, permaneces firme en el sendero siempre recto; por ello contempla los mundos según tu deseo, conforme a tu propia voluntad.

Verse 42

इत्युक्तो वासुदेवेन तं नत्वारणिसंभवः । वैकुंठं प्रययौ विप्र सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥

Así, al ser interpelado por Vāsudeva, el nacido del araṇi (los palos de fuego) se inclinó ante Él y, oh brāhmaṇa, partió hacia Vaikuṇṭha, venerado por todos los mundos.

Verse 43

वैमानिकैः सुरैर्जुष्टं विरजापरिचेष्टितम् । यं भांतमनुभांत्येते लोकाः सर्वेऽपि नारद ॥ ४३ ॥

Oh Nārada, Esa Realidad Suprema es servida por los dioses celestiales que se mueven en vimānas, y no es tocada por la actividad del rajas (pasión). Cuando Eso resplandece, todos estos mundos resplandecen tras Ello.

Verse 44

यत्र विदुमसोपानाः स्वर्णरत्नविचित्रिताः । वाप्य उत्पलंसंछन्नाः सुरस्त्रीक्रीडनाकुलाः ॥ ४४ ॥

Allí, las escalinatas son de coral y están engalanadas con oro y gemas; los estanques se cubren de lotos y rebosan de doncellas celestiales entregadas al juego gozoso.

Verse 45

दिव्यैर्हंसकुलैर्घुष्टाः स्वच्छांबुनिभृताः सदा । तत्र द्वाःस्थैश्चतुर्हस्तेनार्नाभरणभूषितैः ॥ ४५ ॥

Resonaban con los cantos de bandadas de cisnes celestiales y estaban siempre colmados de aguas cristalinas. Allí, en la puerta, se hallaban guardianes de cuatro brazos, adornados con joyas resplandecientes.

Verse 46

विष्वक्सेनानुगैः सिद्धैः कुमुदाद्यैरवा रितः । प्रविश्याभ्यांतरं तत्र देवदेवं चतुर्भुजम् ॥ ४६ ॥

Sin ser estorbado por los Siddhas perfectos que seguían a Viṣvaksena—como Kumuda y otros—entró al interior, y allí contempló al Dios de los dioses, de cuatro brazos.

Verse 47

शांतं प्रसन्नवदनं पीतकौशेयवाससम् । शंखचक्रगदापद्मैर्मूर्तिमद्भिरुपासितम् ॥ ४७ ॥

Apacible y sereno, de rostro radiante y benévolo, vestido con seda amarilla; es adorado en forma manifiesta, portando la caracola, el disco, la maza y el loto.

Verse 48

वक्षस्थलस्थया लक्ष्म्या कौस्तुभेन विराजितम् । कटीसूत्रब्रह्मसूत्रकटकांगदभूषितम् ॥ ४८ ॥

Resplandece, adornado con Lakṣmī que mora en su pecho y con la joya Kaustubha; y está engalanado con ceñidor, cordón sagrado, brazaletes y ajorcas del brazo.

Verse 49

भ्राजत्किरीटवलयं मणिनूपुरशोभितम् । ददर्श सिद्धनि करैः सेव्यमानमहर्निशम् ॥ ४९ ॥

Contempló a Aquel Resplandeciente, adornado con una corona fulgurante y ornamentos en los brazos, embellecido por ajorcas de tobillo con gemas; y servido sin cesar, día y noche, por huestes de Siddhas.

Verse 50

तं दृष्ट्वा भक्तिभावेन तुष्टाव मधुसूदनम् । शुक उवाच । नमस्ते वासुदेवाय सर्वलोकैकसाक्षिणे ॥ ५० ॥

Al verlo, lo alabó a Madhusūdana con el corazón colmado de bhakti. Dijo Śuka: «¡Salutación a Vāsudeva, único Testigo de todos los mundos!»

Verse 51

जगद्बीजस्वरूपाय पूर्णाय निभृतात्मने । हरये वासुकिस्थाय श्वेतद्वीपनिवासिने ॥ ५१ ॥

Salutación a Hari, semilla misma del universo, Perfecto y pleno, sereno en su esencia interior; que reposa sobre Vāsuki y mora en Śvetadvīpa.

Verse 52

हंसाय मत्स्यरूपाय वाराहतनुधारिणे । नृसिंहाय ध्रुवेज्याय सांख्ययोगेश्वराय च ॥ ५२ ॥

Salutación al Señor como Haṃsa; a Aquel que asumió la forma del Pez (Matsya); al Portador del cuerpo del Jabalí (Varāha); a Narasiṃha; a la deidad venerada por Dhruva; y también al Supremo Señor del Sāṅkhya y del Yoga.

Verse 53

चतुःसनाय कूर्माय पृथवे स्वसुरवात्मने । नाभेयाय जगद्धात्रे विधात्रेंऽतकारय च ॥ ५३ ॥

Salutación a los Cuatro Kumāras (Catuḥsana); a Kūrma, la encarnación Tortuga; a Pṛthu; al Sí mismo que es la esencia de los dioses; a Nābhēya; al Sustentador del mundo; a Vidhātṛ, el Ordenador; y también a Antakāra, el Hacedor del fin.

Verse 54

भार्गवेंद्राय रामाय राघवाय पराय च । कृष्णाय वेदकर्त्रे च बुद्धकल्किस्वरूपिणे ॥ ५४ ॥

Salutación al más excelso de los Bhārgavas, Rāma (Paraśurāma); a Rāma; a Rāghava; y al Supremo. Salutación también a Kṛṣṇa—autor y ordenador del Veda—y a Aquel cuyas formas son Buddha y Kalki.

Verse 55

चतुर्व्युहाय वेद्याय ध्येयाय परमात्मने । नरनारायणाख्याय शिषिविष्टाय विष्णवे ॥ ५५ ॥

Salutación a Viṣṇu—conocible mediante la doctrina de los cuatro Vyūhas, digno de ser conocido y meditado, el Paramātman. Famoso como Nara-Nārāyaṇa, mora en el discípulo como guía interior.

Verse 56

ऋतधाम्ने विधाम्ने च सुपर्णाय स्वरोचिषे । ऋभवे सुव्रताख्याय सुधाम्ने चाजिताय च ॥ ५६ ॥

Salutaciones a Aquel cuya morada es la Verdad, al Ordenador; al Señor de alas nobles (Suparṇa), resplandeciente con su propio fulgor; al Excelso, célebre por sus votos sagrados; a Aquel cuya morada es dicha como néctar; y al Invencible, Ajita.

Verse 57

विश्वरूपाय विश्वाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे । यज्ञाय यज्ञभोक्ते च स्थविष्ठायाणवेऽर्थिने ॥ ५७ ॥

Salutaciones a Aquel que tiene la forma del universo entero y que es el universo mismo, quien realiza creación, preservación y disolución. Salutaciones a Aquel que es el yajña y también el gozador del yajña. Salutaciones a Aquel que es lo más vasto y, a la vez, lo más sutil: el fundamento y el sentido de todas las cosas.

Verse 58

आदित्यसोमनेत्राय सहओजोबलाय च । ईज्याय साक्षिणेऽजायबहुशीर्षांघ्रिबाहवे ॥ ५८ ॥

Salutaciones a Aquel cuyos ojos son el Sol y la Luna; a Aquel dotado de poder, vigor y fuerza. Salutaciones al Adorable, al Testigo. Salutaciones al No Nacido (Aja), de muchas cabezas, pies y brazos.

Verse 59

श्रीशाय श्रीनिवासाय भक्तवश्याय शार्ङ्गिणे । अष्टप्रकृत्यधीशाय ब्रह्मणेऽनंतसक्तये ॥ ५९ ॥

Salutaciones a Śrīśa, Señor de Śrī, y a Śrīnivāsa, Morada de Śrī; a Aquel que se deja conquistar por la bhakti de sus devotos; al portador del arco Śārṅga; al soberano de la Prakṛti óctuple; a Brahman, cuya potencia es infinita e ilimitada.

Verse 60

बृहदारण्यवेद्याय हृषीकेशाय वेधसे । पुंडरीकनिभाक्षाय क्षेत्रज्ञाय विभासिने ॥ ६० ॥

Salutaciones a Aquel que es conocido por el Bṛhadāraṇyaka (Upaniṣad); a Hṛṣīkeśa, Señor de los sentidos; a Vedhas, el Creador. Salutaciones a Aquel de ojos semejantes al loto; al Kṣetrajña, Conocedor del campo, el Ser interior; y al Radiante que ilumina todo.

Verse 61

गोविंदाय जगत्कर्त्रे जगन्नाथाय योगिने । सत्याय सत्यसंधाय वैकुंठायाच्युताय च ॥ ६१ ॥

Salutaciones a Govinda, creador del universo; al Señor del mundo, supremo Yogui; a la Verdad, a Aquel cuyo propósito es siempre veraz; a Vaikuṇṭha y a Acyuta, el Señor infalible.

Verse 62

अधोक्षजाय धर्माय वामनाय त्रिधातवे । घृतार्चिषे विष्णवे तेऽनंताय कपिलायय च ॥ ६२ ॥

Salutaciones a Ti: Adhokṣaja, el Trascendente, el Dharma mismo; a Vāmana, Señor de los tres constituyentes; a Ti cuya luz es como el ghṛta (mantequilla clarificada), a Viṣṇu; al Infinito Ananta; y también a Kapila.

Verse 63

विरिंचये त्रिककुदे ऋग्यजुःसामरूपिणे । एकश्रृंगाय च शुचिश्रवसे शास्त्रयोनये ॥ ६३ ॥

Salutaciones a Viriñca (Brahmā), el de tres cumbres; a Aquel cuya forma es Ṛg, Yajus y Sāman; al Señor de un solo cuerno, de fama pura, matriz y fuente de las escrituras.

Verse 64

वृषाकपय ऋद्धाय प्रभवे विश्वकर्मणे । भूर्भुवुःस्वःस्वरूपाय दैत्यघ्ने निर्गुणाय च ॥ ६४ ॥

Salutaciones al Señor, llamado Vṛṣākapi, plenitud y prosperidad mismas; al Soberano supremo, el Artesano del universo; a Aquel cuya forma es los tres mundos (bhūr, bhuvaḥ, svaḥ); al matador de los Daityas; y al que está más allá de toda cualidad (nirguṇa).

Verse 65

निरंजनाय नित्याय ह्यव्ययायाक्षराय च । नमस्ते पाहि मामीश शरणागतवत्सल ॥ ६५ ॥

Salutaciones a Ti: inmaculado, eterno, inmutable e imperecedero. Oh Señor, protégeme; oh Amante de quienes se refugian en Ti, he venido a buscar amparo en Ti.

Verse 66

इति स्तुतः स भगवाञ्च्छंखचक्रगदाधरः । आरणेयमुवाचेदं भृशं प्रणतवत्सलः ॥ ६६ ॥

Así alabado, el Bienaventurado Señor—portador de la caracola, el disco y la maza—, muy tierno con quienes se postran en rendición, dijo estas palabras a Āraṇeya.

Verse 67

श्रीभगवानुवाच । व्यासपुत्र महाभाग प्रीतोऽस्मि तव सुव्रत । विद्यामाप्नुहि भक्तिं च ज्ञानी त्वं मम रूपधृक् ॥ ६७ ॥

Dijo el Bienaventurado Señor: “Oh hijo de Vyāsa, noble y muy afortunado, de excelentes votos: estoy complacido contigo. Alcanza la verdadera ciencia y la bhakti; tú eres conocedor y portas Mi propia forma.”

Verse 68

यद्रूपं मम दृष्टं प्राक् श्वेतद्वीपे त्वया द्विज । सोऽहमेवावतारार्थं स्थितो विश्वंभरात्मकः ॥ ६८ ॥

Oh dos veces nacido, la forma que viste antes en Śvetadvīpa—ése soy Yo mismo. Ahora permanezco aquí con el propósito de la encarnación, como el Sustentador de todo, que sostiene el universo.

Verse 69

सिद्धोऽसि त्वं महाभाग मोक्षधर्मानुनुचिंतया । वरलोकान्यथा वायुर्यथा रवं सविता तथा ॥ ६९ ॥

Oh muy afortunado, has alcanzado la perfección por la constante contemplación del dharma de la liberación. Como el viento llega a los mundos superiores y como el Sol difunde su resplandor, así alcanzas esos reinos excelentes.

Verse 70

नित्यमुक्तस्वरूपस्त्वं पूज्यमानः सुरैर्नरैः । भक्तिर्हि दुर्लभा लोके मयि सर्वपरायणे ॥ ७० ॥

Eres de la naturaleza de la liberación eterna, venerado por dioses y por hombres. Pues la devoción es rara en este mundo: la bhakti hacia Mí, que soy el refugio supremo de todos.

Verse 71

तां लब्ध्वा नापरं किंचिल्लब्धव्यमवशिष्यते । आकल्पांतः तपः संस्थौ नरनारायणावृषी ॥ ७१ ॥

Habiendo alcanzado Eso, nada más queda por alcanzar. Los sabios Nara y Nārāyaṇa, firmes en la austeridad, permanecen en ese estado hasta el fin del kalpa.

Verse 72

तयोर्निदेशतो व्यासो जनक स्तव सुव्रतः । कर्ता भागवतं शास्त्रं तदधीष्व भुवं व्रज ॥ ७२ ॥

Por mandato de ellos, Vyāsa —oh Janaka, de nobles votos, autor del himno que te alaba— llegó a ser el compositor de la escritura del Bhāgavata. Estúdiala, y luego ve por la tierra.

Verse 73

स तप्यति तपस्त्वद्य पर्वते गंधमादने । त्वद्वियोगेन खिन्नात्मा तं प्रसादय मत्प्रियम् ॥ ७३ ॥

Aun ahora él practica austeridades en el monte Gandhamādana. Su corazón está afligido por la separación de ti; séle propicio, pues es querido para mí.

Verse 74

एवमुक्तः शुको विप्र नमस्कृत्य चतुर्भुजम् । यथागतं निवृत्तोऽसौ पितुरंतिकमागमत् ॥ ७४ ॥

Así interpelado, oh brāhmana, Śuka se postró ante el Señor de cuatro brazos; y luego, volviendo por el mismo camino, regresó a la presencia de su padre.

Verse 75

अथ तं स्वंतिके दृष्ट्वा पाराशर्य्यः प्रतापवान् । पुत्रं प्राप्य प्रहृष्टात्मा तपसो निववर्त ह ॥ ७५ ॥

Entonces el poderoso e ilustre hijo de Parāśara, al verlo cerca y recobrar a su hijo, se alegró en su corazón y desistió de sus austeridades.

Verse 76

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । आरणेयसमायुक्तः स्वाश्रमं समुपागमत् ॥ ७६ ॥

Tras postrarse ante Nārāyaṇa y también ante Nara, el mejor de los hombres, él—acompañado por Āraṇeya—regresó a su propio āśrama.

Verse 77

नारायणनियोगात्तु त्वन्मुखेन मुनीश्वर । चकार संहितां दिव्यां नानाख्यानसमन्विताम् ॥ ७७ ॥

Pero por mandato de Nārāyaṇa, oh señor entre los sabios, por tu boca él compuso una saṁhitā divina, colmada de múltiples relatos.

Verse 78

वेदतुल्यां भागवतीं हरिभक्तिविवर्द्धिनीम् । निवृत्तिनिरतं पुत्रं शुकमध्यापयञ्च ताम् ॥ ७८ ॥

También enseñó a su hijo Śuka, entregado a la renuncia, esa Escritura Bhāgavatī—igual a los Vedas y acrecentadora de la devoción a Hari.

Verse 79

आत्मारामोऽपि भगवान्पाराशर्यात्मजः शुकः । अधीतवान्संहितां वै नित्यं विष्णुजनप्रियाम् ॥ ७९ ॥

Incluso el bienaventurado Śuka—hijo de Vyāsa, nieto de Parāśara—aunque era un ātmārāma, colmado en el Ser, estudiaba siempre esta saṁhitā sagrada, amada por los devotos de Viṣṇu.

Verse 80

एवमेते समाख्याता मोक्षधर्मास्तवानध । पठतां श्रृण्वतां चापि हरिभक्तिविवर्द्धनाः ॥ ८० ॥

Así, oh impecable, te han sido expuestas estas disciplinas de liberación; y para quienes las recitan y también para quienes las escuchan, acrecientan la devoción a Hari (Viṣṇu).