The Narration of the Brāhma Purāṇa’s Account (Brāhma Purāṇānukramaṇikā)

Verse 1

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा । पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम् ॥ १ ॥

Sūta dijo: Al oír con gozo las palabras del Kumāra, Nārada, muy complacido, habló de nuevo, deseoso de conocer el bien supremo (el más alto bienestar espiritual).

Verse 2

नारद उवाच । साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् । महातंत्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतंत्रोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

Nārada dijo: «¡Excelente, excelente, oh afortunado! Has expuesto un gran Tantra que beneficia a todos los mundos: supremo, el más excelso entre todos los Tantras.»

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् । यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः ॥ ३ ॥

Ahora deseo escuchar el más excelso relato puránico. Oh sabio, cualesquiera episodios que haya en cualquier Purāṇa, cuéntamelos todos; pues se te tiene por omnisciente.

Verse 4

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् । पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह ॥ ४ ॥

Sūta dijo: Oh brāhmaṇas, al oír las palabras auspiciosas de Nārada—su pregunta acerca del relato de los Purāṇas—entonces el Kumāra respondió.

Verse 5

सनत्कुमार उवाच । पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् । नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम् ॥ ५ ॥

Sanatkumāra dijo: Oh brāhmaṇa, esta narración puránica ha surgido de muchos kalpas; está colmada de relatos diversos, es maravillosa por naturaleza y vasta en su extensión.

Verse 6

ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथाऽपरः । न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम् ॥ ६ ॥

Este sabio Sanātana conoce tal como el otro sabio conoce los Vedas. Puesto que él no conoce este asunto, pregunta tú al más excelso entre quienes conocen muchos kalpas.

Verse 7

श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः । प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत् ॥ ७ ॥

Al oír así las palabras del Kumāra de gran alma, Nārada, inclinándose con humildad, se postró y luego se dirigió a Sanātana.

Verse 8

नारद उवाच । ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर । पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय ॥ ८ ॥

Nārada dijo: Oh Brahmín, supremo conocedor de los Purāṇas, dedicado al conocimiento espiritual y al discernimiento realizado: recuérdame íntegramente la clasificación y las divisiones de los Purāṇas.

Verse 9

यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम् ॥ ९ ॥

Al oír esto, todo lo que debe oírse queda como oído; al conocer esto, todo lo que debe conocerse queda como conocido; y al realizar esto, todo queda como realizado.

Verse 10

वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति । कियंति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः ॥ १० ॥

Él llegará a la comprensión directa del dharma de la conducta propia de las varṇa y los āśrama. Y (dime) cuántos Purāṇa hay, y cuál es su medida en número de versos.

Verse 11

किंकिमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो । चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा ॥ ११ ॥

Oh Señor, dime cuáles enseñanzas están provistas de relatos sagrados; y asimismo recuérdame las historias de los diversos votos (vrata) y observancias, fundadas en los deberes de las cuatro varṇa.

Verse 12

सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय । त्वत्तोऽधिको न चान्योऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो ॥ १२ ॥

Expón con claridad, según el orden de la creación, las narraciones de las dinastías. Oh Señor, no hay nadie superior a ti en el conocimiento de los relatos puránicos.

Verse 13

तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभंजनम् । सूत उवाच । ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम् ॥ १३ ॥

«Por eso, explícamelo: la enseñanza que destruye toda duda.» Dijo Sūta: Entonces, oh brāhmaṇas, Sanātana, tras oír lo que Nārada había dicho…

Verse 14

नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः । सनातन उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका ॥ १४ ॥

Tras meditar por un instante en Nārāyaṇa, el más excelso entre los sabios habló. Dijo Sanātana: «Bien dicho, bien dicho, oh el primero de los munis; esto es benéfico para todos los mundos».

Verse 15

पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः । तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा ॥ १५ ॥

Puesto que en ti ha surgido una comprensión firme y unipuntual acerca del saber de los relatos puránicos, ahora te expondré lo que antaño fue dicho por Brahmā.

Verse 16

मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना । एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः ॥ १६ ॥

Pero entre los rishis que comienzan con Marīci, una vez el célebre Marīci—hijo de Brahmā—con el corazón velado por el afecto hacia su hijo, (actuó/habló en tal estado).

Verse 17

स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः । उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम् ॥ १७ ॥

Dotado de svādhyāya y de la escucha sagrada, y consumado en los Vedas y los Vedāṅgas, se acercó a su propio padre: Brahmā, sustentador de los mundos.

Verse 18

प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर । पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद ॥ १८ ॥

Tras postrarse con bhakti, preguntó precisamente esto, oh señor de los sabios: «La narración pura del Purāṇa—eso es lo que preguntas, oh venerable, tú que honras a los demás».

Verse 19

मरीचिरुवाच । भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय । सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥

Dijo Marīci: Oh Bhagavān, Señor de los dioses—origen y disolución de los mundos; omnisciente, todo-auspicioso y supervisor de todo—¡salutaciones a Ti!

Verse 20

पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः । लक्षणं च प्रमाणं च चं वक्तारं पृच्छकं तथा ॥ २० ॥

Oh padre venerable, declárame—yo, ansioso de escuchar—la semilla (la esencia) de un Purāṇa: sus rasgos definitorios, su fundamento de autoridad (medio de validación), y también quién es el expositor y quién el preguntador.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् । यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम् ॥ २१ ॥

Brahmā dijo: Escucha, hijo querido; declararé el compendio de los Purāṇas—conociéndolo, todo lo que puede expresarse en palabras, del mundo móvil e inmóvil, queda como conocido.

Verse 22

पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद । चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २२ ॥

Oh dispensador de honor, en cada kalpa al principio existía un solo Purāṇa; era la semilla de los cuatro fines de la vida (dharma, artha, kāma, mokṣa) y era inmenso, extendiéndose hasta cien koṭi.

Verse 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य महामतिः ॥ २३ ॥

Del Purāṇa surgió el fluir y la difusión de todos los śāstra. Luego, el gran sabio, al ver que con el tiempo el Purāṇa ya no era recibido ni retenido debidamente, tomó medidas para preservarlo y propagarlo.

Verse 24

हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे । चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा ॥ २४ ॥

Hari mismo nace era tras era en la forma de Vyāsa; y en cada Dvāpara-yuga, el corpus de los Purāṇa se expone una y otra vez, sin falta, con la medida de cuatro lakṣas (cuatrocientos mil) de versos.

Verse 25

तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि । अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २५ ॥

Tras dividirlo en dieciocho partes, se enseña y se señala en Bhūrloka, el mundo humano; pero aun hoy, en Devaloka, el mundo de los dioses, permanece desplegado en una vastedad inmensa, de cientos de koṭis en medida.

Verse 26

अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च ॥ २६ ॥

En verdad, existe también su esencia resumida, descrita en cuatro lakṣas: el Brāhma, el Pādma, el Vaiṣṇava y, asimismo, el Vāyavīya.

Verse 27

भागवतं नारदीयं मार्कंडेयं च कीर्तितम् । आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिंगके ॥ २७ ॥

Se han recitado el Bhāgavata, el Nārada y el Mārkaṇḍeya; asimismo el Āgneya y el Bhaviṣya, y también el Brahma-vaivarta y el Liṅga (Purāṇa).

Verse 28

वाराहं च तथा स्कांदं वामनं कूर्मसंज्ञकम् । मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्मांडाख्यमिति त्रिषट् ॥ २८ ॥

Asimismo están el Vārāha, el Skānda, el Vāmana, el llamado Kūrma, el Mātsya, el Gāruḍa y, de igual modo, el denominado Brahmāṇḍa; así se completa el número de sesenta y tres en este cómputo.

Verse 29

एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् । प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः ॥ २९ ॥

Relataré brevemente un solo hilo de narración—una invocación que convoca al que habla y al que escucha. Escucha con la mente recogida y atenta.

Verse 30

ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै । व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना ॥ ३० ॥

Allí, desde el mismo comienzo, el Brahma Purāṇa fue expuesto para el bien de todos los mundos por el magnánimo Vyāsa, conocedor de los Vedas.

Verse 31

तद्वै सर्वपुराणाऽग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् । नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते ॥ ३१ ॥

En verdad, ese Purāṇa es el más excelso entre todos los Purāṇas, otorgador de dharma, kāma, artha y mokṣa. Rico en múltiples relatos e historias sagradas, se dice que consta de diez mil versos.

Verse 32

देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर ॥ ३२ ॥

Oh señor entre los sabios, en esa sección se proclama el origen de los dioses y de los seres celestiales; y asimismo se describe el origen de los Prajāpatis, comenzando por Dakṣa.

Verse 33

ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः । वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ ३३ ॥

Después, aquí se ofrecerá el sagrado recuento del linaje de Sūrya—Señor del mundo, el Ser Supremo—; es meritorio y destruye incluso los mayores pecados.

Verse 34

यत्रावतारः कथितः परमानंदरूपिणः । श्रीमतो रामचंद्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः ॥ ३४ ॥

Allí se narra el descenso (avatāra) del bienaventurado Śrī Rāmacandra, cuya esencia es la dicha suprema, y que se manifiesta como avatāra de la cuádruple emanación divina (catur-vyūha).

Verse 35

ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् । कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम् ॥ ३५ ॥

Luego se expone el canto de gloria de la Dinastía Lunar (Somavaṃśa); y allí se describe la vida y las hazañas de Kṛṣṇa, Señor del universo, relato sagrado que disipa el pecado y la impureza.

Verse 36

द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः । वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते ॥ ३६ ॥

Allí se contempla la descripción completa de todos los dvīpas (continentes) y de todas las varṣas (regiones), sin omitir nada; junto con el relato de Pātāla (los mundos subterráneos) y Svarga (los mundos celestes).

Verse 37

नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् । पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते ॥ ३७ ॥

Aquí también se recuentan: la exposición de los infiernos, el relato de los himnos de alabanza a Sūrya (Sūrya-stuti), y asimismo el nacimiento y el matrimonio de Pārvatī.

Verse 38

दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् । पूर्वभागोऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद ॥ ३८ ॥

Después se narró la historia de Dakṣa, seguida de la descripción del sagrado Ekāmra-kṣetra. Así, oh Nārada, ha sido expuesta la pūrva-bhāga (sección primera) de este Purāṇa.

Verse 39

अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् । विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः ॥ ३९ ॥

Y en su sección posterior se expone con amplitud la narración de Puruṣottama, conforme al rito prescrito para la peregrinación a los tīrtha, los lugares sagrados.

Verse 40

अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् । वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा ॥ ४० ॥

Aquí mismo se narra con detalle la vida y las hazañas de Kṛṣṇa; asimismo se describe el reino de Yama (Yama-loka) y el procedimiento prescrito de los ritos śrāddha para los antepasados.

Verse 41

वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् । विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम् ॥ ४१ ॥

Allí se describen con detalle los deberes del varṇāśrama (clases y etapas de vida); asimismo se expone el relato del Viṣṇu-dharma a través de las Yugas y la descripción de la disolución cósmica (Pralaya).

Verse 42

योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् । ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम् ॥ ४२ ॥

Contiene una exposición de los diversos Yogas y también una descripción de las doctrinas Sāṅkhya; además, un bosquejo de las enseñanzas sobre Brahman (brahma-vāda) y una alabanza del propio Purāṇa.

Verse 43

एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् । वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम् ॥ ४३ ॥

Este Brahma Purāṇa, compuesto de dos partes, ha sido descrito como destructor de todo pecado y otorgador de toda dicha y bienestar.

Verse 44

सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । लिखित्वैतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम् ॥ ४४ ॥

Quien haga copiar este Purāṇa—el diálogo de Sūta y Śaunaka, que otorga goce mundano y liberación—en el mes de Vaiśākha, junto con oro, alcanza el mérito prometido.

Verse 45

जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये । पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः ॥ ४५ ॥

Con devoción, debe darse en caridad, junto con una jaladhenu (vaca de agua), a un dos veces nacido (brāhmaṇa); y, tras honrar debidamente a un purāṇika erudito, se le ha de venerar con vestidos, alimento y ornamentos.

Verse 46

स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चंद्रार्कतारकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज ॥ ४६ ॥

Oh dos veces nacido, quien recite—o incluso escuche—esta Brāhmānukramaṇī mora en el mundo de Brahmā mientras perduren la luna, el sol y las estrellas.

Verse 47

सोऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् । श्रृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेंद्रियः ॥ ४७ ॥

Quien, habiendo vencido los sentidos, escucha este Purāṇa, que es enteramente Brahman (la verdad suprema), obtiene también el fruto de todos los Purāṇas: el mérito tanto del oyente como del recitador.

Verse 48

हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् । किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः । तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात् ॥ ४८ ॥

Por la observancia disciplinada—alimentándose de havis (comida sacrificial consagrada)—se alcanza el estado de Brahmā. ¿Para qué decir más? Oh querido hijo, cuanto desee el ser humano, todo ello lo obtiene mediante la recitación y proclamación de este Purāṇa.

Verse 49

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्राह्मपुराणेतिहासकथनं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥

Así concluye el nonagésimo segundo capítulo, llamado «La narración del relato del Brāhma Purāṇa», en la Pūrva-bhāga del sagrado Bṛhannāradīya Purāṇa, dentro del Gran Relato Suplementario, en la Cuarta Sección (Pāda).