Adhyaya 72: The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे एकसप्ततितमोऽध्यायः । द्विसप्ततितमोऽध्यायः- ७२ मार्कण्डेय उवाच ततः स्वनगरं प्राप्य तं ददर्श द्विजं नृपः । समेतं भार्यया चैव शीलवत्या मुदान्वितम् ॥

Así, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, en el Auttama Manvantara, concluye el capítulo septuagésimo primero; comienza el capítulo septuagésimo segundo. Dijo Mārkaṇḍeya: Entonces, al llegar a su propia ciudad, el rey vio a aquel brāhmaṇa, acompañado de su esposa—virtuosa y colmada de alegría.

Verse 2

ब्राह्मण उवाच राजवर्य ! कृतार्थोऽस्मि यतो धर्मो हि रक्षितः । धर्मज्ञेह भवता भार्यामानयता मम ॥

El brāhmaṇa dijo: Oh el mejor de los reyes, estoy colmado, pues el dharma ha sido verdaderamente protegido—por ti, conocedor del dharma, al traer de vuelta a mi esposa.

Verse 3

राजोवाच कृतार्थस्त्वं द्विजश्रेष्ठ ! निजधर्मानुपालनात् । वयं सङ्कटिनो विप्र ! येषां पत्नी न वेष्मनि ॥

Dijo el rey: «Tú estás colmado, oh el mejor de los dos veces nacidos, por seguir tu propio deber. Pero nosotros somos los afligidos, oh brāhmaṇa: aquellos cuya esposa no está en el hogar».

Verse 4

ब्राह्मण उवाच नरेन्द्र ! सा हि विपिने भक्षिताऽऽ श्वनापदैर्यदि । अलन्तया किमन्यस्या न पाणिर्गृह्यते त्वया । क्रोधस्य वशमागम्य धर्मो न रक्षितस्त्वया ॥

Dijo el brāhmaṇa: «Oh señor de los hombres, si ella hubiera sido devorada por las fieras en el bosque, con eso bastaría: ¿por qué no tomarías la mano de otra? Pero, sometido al dominio de la ira, no has protegido el dharma».

Verse 5

राजोवाच न भक्षिताऽऽ मे दयिता श्वापदैः सा हि जीवति । अविदूषितचारित्रा कथमेतत्करोम्यहम् ॥

Dijo el rey: «Mi amada no ha sido devorada por las bestias; está viva. Su conducta es intachable: ¿cómo podría yo hacer esto (es decir, tomar otra esposa)?».

Verse 6

ब्राह्मण उवाच यदि जीवति ते भार्या न चैव व्यभिचारिणी । तदपत्नी कताजन्म किं पापं क्रियते त्वया ॥

Dijo el brāhmaṇa: «Si tu esposa vive y no es infiel, ¿qué pecado has cometido tú para que quedes, por así decirlo, sin esposa?».

Verse 7

राजोवाच आनीताऽपि हि सा विप्र ! प्रतिकूला सदैव मे । दुःखाय न सुखायालं तस्या मैत्री न वै मयि । तथा त्वं कुरु यत्नं मे यथा सा वशगामिनी ॥

Dijo el rey: «Aunque ha sido traída de vuelta, oh brāhmaṇa, ella siempre me es hostil. Es suficiente para el dolor, no para la dicha; no tiene afecto por mí. Por ello, haz tal esfuerzo por mí para que llegue a ser conforme a mi voluntad».

Verse 8

ब्राह्मण उवाच तव संप्रीतये तस्याः वरेष्टिरुपकारिणी । क्रियते मित्रकामैर्या मित्रविन्दां करोमि ताम् ॥

El brāhmaṇa dijo: «Para tu plena satisfacción, existe para ella una muy benéfica ‘vara‑iṣṭi’ (oblación/rito que concede dones). La realizan quienes desean amistad; por medio de ella la haré ‘Mitravindā’: aquella que halla, o encarna, el afecto amistoso».

Verse 9

अप्रीतयोः प्रीतिकरो सा हि संजननी परम् । भार्यापत्योर्मनुष्येन्द्र ! तान्तवेष्टिं करोम्यहम् ॥

«Para quienes carecen de afecto, ella —el poder de ese rito— produce afecto; en verdad es el supremo generador de concordia entre esposa y esposo, oh señor de los hombres. Realizaré la ‘tāntava‑iṣṭi’.»

Verse 10

यत्र तिष्ठति सा सुभ्रूस्तव भार्या महीपते । तस्मादानयतां सा ते परां प्रीतिमुपैष्यति ॥

«Dondequiera que se halle tu esposa de hermosa frente, oh rey, haz que sea traída desde allí; ella alcanzará hacia ti el afecto más elevado.»

Verse 11

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तः स तु सम्भारानशेषानवनिपतिः । आनिनाय चकारेष्टिं स च तां द्विजसत्तमः ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Así interpelado, el rey trajo todos los materiales requeridos. Y aquel mejor de los dos veces nacidos realizó la iṣṭi (rito sacrificial).

Verse 12

सप्तकृत्वः स तु तदा चकारेष्टिं पुनः पुनः । तस्य राज्ञो द्विजश्रेष्ठो भार्यासम्पादनाय वै ॥

Entonces aquel mejor de los brāhmaṇas realizó la iṣṭi siete veces, una y otra vez, para ese rey—en verdad, para asegurar la recuperación (u obtención) de su esposa.

Verse 13

यदारोपितमैत्रीन्ताममন্যत महामुनिः । स्वभर्तरि तदा विप्रस्तमुवाच नराधिपम् ॥

Cuando el gran sabio consideró que en ella había sido implantado el afecto y la amistad hacia su esposo, entonces el brāhmaṇa habló al rey.

Verse 14

आनीयतां नरश्रेष्ठ ! या तवेष्टात्मनोऽन्तिकम् । भुङ्क्ष्व भोगांस्तया सार्धं यज यज्ञान्स्तथादृतः ॥

«Tráiganla, oh el mejor de los hombres, ante tu presencia, tú que has realizado la iṣṭi. Goza con ella de los placeres que te corresponden por derecho y realiza asimismo los sacrificios con el debido respeto.»

Verse 15

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्तस्तेन विप्रेण भूपालो विस्मितस्तदा । सस्मार तं महावीर्यं सत्यसन्धं निशाचरम् ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Así instruido por aquel brāhmaṇa, el rey, asombrado, recordó entonces a aquel ser de gran poder que vaga de noche (niśācara), firme en la verdad.

Verse 16

स्मृतस्तेन तदा सद्यः समुपेत्य नराधिपम् । किं करोमीति सोऽप्याह प्रणिपत्य महामुने ॥

Al ser recordado por él, acudió de inmediato ante el rey. Inclinándose en reverencia, dijo también respetuosamente: «¿Qué he de hacer, oh gran sabio?»

Verse 17

ततस्तेन नरेन्द्रेण विस्तरेण निवेदिते । गत्वा पातालमादाय राजपत्नीमुपाययौ ॥

Entonces, cuando el rey le hubo explicado todo con detalle, él fue a Pātāla y, tomando a la esposa del rey, la trajo de vuelta (ante él).

Verse 18

आनीता चातिहार्देन सा ददर्श तदा पतिम् । उवाच च प्रसीदेति भूयोभूयो मुदान्विता ॥

Llevada allí con gran afecto, ella vio entonces a su esposo y, colmada de gozo, dijo una y otra vez: «Sé propicio; complácete».

Verse 19

ततः स राजा रभसा परिष्वज्याह मानिनीम् । प्रिये ! प्रसन्न एवाहं भूयोऽप्येवं ब्रवीषि किम् ॥

Entonces el rey, abrazando con ansia a la dama orgullosa, dijo: «Amada, ya estoy complacido; ¿por qué vuelves a hablar así?»

Verse 20

पत्नीउवाच यदि प्रसादप्रवणं नरेन्द्र ! मयि ते मनः । तदेतदभियाचे त्वां तत् कुरुष्व ममार्हणम् ॥

La esposa dijo: «Si, oh rey, tu mente se inclina a favorecerme, entonces te pido esto: realiza por mí este acto de honor y servicio».

Verse 21

राजोवाच निःशङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् । तदलब्ध्यं न ते भीरु ! तवायत्तोऽस्मि नान्यथा ॥

El rey dijo: «Habla sin vacilar lo que desees de mí. Para ti, oh tímida, no será inalcanzable; estoy a tu disposición, y no de otro modo».

Verse 22

पत्नीउवाच मदर्थं तेन नागेन सुता शप्ता सखी मम । मूका भविष्यसीत्याह सा च मूकत्वमागताः ॥

La esposa dijo: «Por mi causa, mi amiga —esa doncella— fue maldecida por aquel Nāga: “Te volverás muda”. Y en verdad cayó en la mudez».

Verse 23

तस्याः प्रतिक्रियां प्रीत्या मम शक्नोति चेद्भवान् । वाग्विघातप्रशान्त्यर्थं ततः किं न कृतं मम ॥

Si puedes, por afecto hacia mí, realizar un remedio para ella, ¿qué cosa no haría yo para apaciguar ese obstáculo de la palabra?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच ततः स राजा तं विप्रमाहास्मिन् कीदृशी क्रिया । तन्मूकतापनॊदाय स च तं प्राह पार्थिवम् ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Entonces el rey preguntó a aquel brahmán: «¿Qué clase de rito existe para quitar esa mudez?» Y él respondió al soberano.

Verse 25

ब्राह्मण उवाच भूप ! सारस्वतीमिष्टिं करोमि वचनात्तव । पत्नी तवेयमानृण्यं यातु तद्वाक्प्रवर्तनात् ॥

Dijo el brahmán: «Oh rey, por tu mandato realizaré una Sarasvatī-iṣṭi. Al poner en movimiento su palabra, que esta esposa tuya quede libre de la deuda u obligación ya saldada.»

Verse 26

मार्कण्डेय उवाच इष्टिं सारस्वतीं चक्रे तदर्थं स द्विजोत्तमः । सारस्वतानि सूक्तानि जजाप च समाहितः ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Con ese fin, el mejor de los brahmanes realizó la Sarasvatī-iṣṭi y, concentrado, recitó los himnos a Sarasvatī.

Verse 27

ततः प्रवृत्तवाक्यान्तां गर्गः प्राह रसातले । उपकारः सखिभर्त्रा कृतोऽयमतिदुष्करः ॥

Entonces, cuando su palabra comenzó a fluir, Garga habló en Rasātala: «Esta ayuda realizada por el esposo de la amiga (de la reina) es, en verdad, sumamente difícil y rara».

Verse 28

इत्तं ज्ञानं समासाद्य नन्दा शीघ्रगतिः पुरम् । ततो राज्ञीं परिष्वज्य स्वसखीमुरगात्मजा ॥

Habiendo obtenido así el conocimiento de lo que debía hacerse, Nandā—de rápido movimiento—se dirigió a la ciudad. Entonces la hija del rey de las serpientes abrazó a la reina, su propia amiga.

Verse 29

तञ्च संस्तूय भूपालं कल्याणोक्त्या पुनः पुनः । उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा ॥

Y tras alabar una y otra vez a aquel protector de la tierra (el rey) con palabras propicias, la mujer nāga—tomando asiento—habló dulcemente.

Verse 30

उपकारः कृतो वीर ! भवता यो ममाधुना । तेनास्म्याकृष्टहृदया यद्ब्रवीमि शृणुष्व तत् ॥

«Oh héroe, la bondad que acabas de hacerme—por ella mi corazón se siente atraído hacia ti. Por tanto, escucha lo que estoy por decir.»

Verse 31

तव पुत्रो महावीर्यो भविष्यति नराधिप । तस्माप्रतिहतं चक्रमस्यां भुवि भविष्यति ॥

«Oh señor de los hombres, tu hijo será de gran valor; por ello, en esta tierra su rueda de soberanía no hallará obstáculo.»

Verse 32

सर्वार्थशास्त्रतत्त्वज्ञो धर्मानुष्ठानतत्परः । मन्वन्तरेश्वरॊ धीमान् ! भविष्यति स वै मनुः ॥

«Conocerá los verdaderos principios de todos los tratados acerca de los fines de la vida humana; estará dedicado a la práctica del dharma. Sabio, será señor de un Manvantara—en verdad, será un Manu.»

Verse 33

मार्कण्डेय उवाच इति दत्वा वरं तस्मै नागराजसुता ततः । सखीṃ तां संपरिष्वज्य पातालमगमन्मुने ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: «Habiéndole concedido así la gracia, la hija del rey de los nāgas abrazó a aquel amigo y descendió a Pātāla, oh sabio».

Verse 34

तत्र तस्य तया सार्धं रमतः पृथिवीपतेः । जगाम कालः सुमहान् प्रजाः पालयतस्तथा ॥

Allí, mientras aquel señor de la tierra gozaba de la vida junto a ella, transcurrió un tiempo larguísimo, y él continuó protegiendo a sus súbditos.

Verse 35

ततः स तस्यान्तनयो जज्ञे राज्ञो महात्मनः । पौर्णमास्यां यथा कान्तश्चन्द्रः संपूर्णमण्डलः ॥

Entonces nació un hijo para aquel rey magnánimo, semejante a la hermosa luna llena en la noche de plenilunio, con su disco completo.

Verse 36

तस्मिन् जाते मुदं प्रापुः प्रजाः सर्वा महात्मनि । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च ॥

Cuando nació, todos los súbditos se regocijaron por aquel noble; resonaron los tambores celestiales y cayó una lluvia de flores.

Verse 37

तस्य दृष्ट्वा वपुः कान्तं भविष्यं शीलमेव च । औत्तमश्चेति मुनयो नाम चक्रुः समागताः ॥

Al ver su hermosa figura y también su carácter futuro, los sabios reunidos le dieron el nombre de «Auttama».

Verse 38

जातोऽयमुत्तमे वंशे तत्र काले तथोत्तमे । उत्तमावयवस्तेन औत्तमोऽयं भविष्यति ॥

Nació en un linaje excelente, y en ese mismo tiempo excelente. Puesto que sus miembros y su constitución son excelentes, por ello éste será conocido como «Auttama».

Verse 39

मार्कण्डेय उवाच । उत्तमस्य सुतः सोऽथ नाम्ना ख्यातस्तथौत्तमः । मनुरासीत्तत्प्रभावो भागुरे श्रूयतां मम ॥

Dijo Mārkaṇḍeya: Era hijo de Uttama, y así se hizo célebre con el nombre de «Auttama». Llegó a ser un Manu; y acerca de la influencia de su manvantara—oh Bhāguri—escúchala de mí.

Verse 40

उत्तमाख्यानमखिलं जन्म चैवोत्तमस्य च । नित्यं शृणोति विद्वेषं स कदाचिन्न गच्छति ॥

Quien escucha constantemente el relato completo de Uttama y también el nacimiento de Auttama, a él no le sobreviene el odio en ningún momento.

Verse 41

इष्टैर्दारैस्तथा पुत्रैर्बन्धुभिर्वा कदाचन । वियोगो नास्य भविता शृण्वतः पठतोऽपि वा ॥

De la esposa amada, de los hijos o incluso de los parientes, jamás le acontecerá la separación—sea él quien escucha (esto) o incluso quien lo recita.

Verse 42

तस्य मन्वन्तरं ब्रह्मन् ! वदतो मे निशामय । श्रूयतां तत्र यश्चेन्द्रो ये च देवास्तथर्षयः ॥

Oh brahmán, escucha mientras hablo de su manvantara. Que se oiga: quién fue allí el Indra, y cuáles devas y ṛṣis estuvieron presentes.