Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनपञ्चाशो ऽध्यायः सूत उवाच अस्मिन् मन्वन्तरे पूर्वं वर्तमाने महान् विभुः / द्वापरे प्रथमे व्यासो मनुः स्वायंभुवो मतः

Así, en el Śrī Kūrma Purāṇa, en la Saṃhitā de seis mil ślokas, en la sección anterior (Pūrva-bhāga), comienza el capítulo cuadragésimo noveno. Dijo Sūta: «Antes, en este Manvantara presente, el gran Señor omnipenetrante dispuso la sucesión sagrada; y en el primer Dvāpara, se tiene por Vyāsa a Svāyambhuva Manu».

Verse 2

बिभेद बहुधा वेदं नियोगाद् ब्रह्मणः प्रभोः / द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः

Por mandato del Señor Brahmā, dividió el Veda único en muchas partes. Y en el segundo Dvāpara, el Prajāpati conocido como Vedavyāsa llevó a cabo esa división.

Verse 3

तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे स्याद् बृहस्पतिः / सविता पञ्चमे व्यासः षष्ठे मृत्युः प्रकीर्तितः

En el tercero, se declara que Uśanā es el Vyāsa; en el cuarto, se dice que Bṛhaspati (es el Vyāsa). En el quinto, Savitṛ es el Vyāsa; y en el sexto, se proclama a Mṛtyu (como Vyāsa).

Verse 4

सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे मतः / सारस्वतश्च नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः

En el séptimo, Indra es igualmente (así nombrado). En el octavo, Vasiṣṭha es tenido (por Indra). En el noveno, (el Indra) es Sārasvata; y en el décimo, se le recuerda como Tridhāman.

Verse 5

एकादशे तु त्रिवृषः शततेजास्ततः परः / त्रयोदशे तथा धर्मस्तरक्षुस्तु चतुर्दशे

En el undécimo ciclo está Trivṛṣa; después de él viene Śata-tejas. En el decimotercer ciclo está Dharma, y en el decimocuarto está Tarakṣu.

Verse 6

त्र्यारुणिर्वै पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः / कृतञ्जयः सप्तदशे ह्यष्टादशे ऋतञ्जयः

En verdad, en el decimoquinto ciclo está Tryāruṇi; en el decimosexto, Dhanañjaya. En el decimoséptimo está Kṛtañjaya, y en el decimoctavo, Ṛtañjaya.

Verse 7

ततो व्यासो भरद्वाजस्तस्मादूर्ध्वं तु गौतमः / राजश्रवाश्चैकविंशस्तस्माच्छुष्मायणः परः

Luego, de él nació Vyāsa, y de Vyāsa nació Bharadvāja. De Bharadvāja, en la línea sucesiva, surgió Gautama. De Gautama nació Rājaśravā, el vigésimo primero en esa sucesión; y después de él estuvo Chuṣmāyaṇa.

Verse 8

तृणबिन्दुस्त्रयोविंशे वाल्मीकिस्तत्परः स्मृतः / पञ्चविशे तथा शक्तिः षड्विंशे तु पराशरः

En la vigésima tercera generación estuvo Tṛṇabindu; después de él se recuerda a Vālmīki. En la vigésima quinta estuvo asimismo Śakti, y en la vigésima sexta, Parāśara.

Verse 9

सप्तविंशे तथा व्यासो जातूकर्णो महामुनिः / अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते ह्यस्मिन् वै द्वापरे द्विजाः / पराशरसुतो व्यासः कृष्णद्वैपायनो ऽभवत्

En el vigésimo séptimo Dvāpara, el gran sabio Jātūkarṇa llegó a ser el Vyāsa. Y ahora, en este vigésimo octavo Dvāpara, oh nacidos dos veces, Vyāsa es el hijo de Parāśara: Kṛṣṇa Dvaipāyana.

Verse 10

स एव सर्ववेदानां पुराणानां प्रदर्शकः / पाराशर्यो महायोगी कृष्णद्वैपायनो हरिः

Él solo es el revelador y expositor de todos los Vedas y de los Purāṇas: el hijo de Parāśara, el gran yogui Kṛṣṇa Dvaipāyana (Vyāsa), que es Hari mismo.

Verse 11

आराध्य देवमीशानं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम् / तत्प्रसादादसौ व्यासं वेदानामकरोत् प्रभुः

Habiendo adorado al Señor Īśāna y contemplado a Sāmba—Śiva, el de los Tres Ojos—por Su gracia aquel poderoso llegó a ser Vyāsa, el ordenador de los Vedas.

Verse 12

अथ शिष्यान् प्रिजग्राह चतुरो वेदपारगान् / जैमिनिं च सुमन्तुं च वैशम्पायनमेव च / पैलं तेषां चतुर्थं च पञ्चमं मां महामुनिः

Luego el gran sabio aceptó a cinco discípulos, consumados en los Vedas: Jaimini, Sumantu y Vaiśampāyana; Paila como el cuarto; y como quinto, me aceptó a mí.

Verse 13

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः / यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च

Aquel gran sabio tomó a Paila como recitador y transmisor del Ṛgveda, y asimismo a Vaiśampāyana como maestro y expositor del Yajurveda.

Verse 14

जैमिनिं सामवेदस्य श्रावकं सोन्वपद्यत / तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम् / इतिहासपुराणानि प्रवक्तुं मामयोजयत्

Designó a Jaimini como recitador y transmisor del Sāmaveda; y para el Atharvaveda designó al excelso ṛṣi Sumantu. Y a mí me encomendó exponer los Itihāsas y los Purāṇas.

Verse 15

एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् / चातुर्हेत्रमभूद् यस्मिंस्तेन यज्ञमथाकरोत्

El Yajurveda fue antaño un solo cuerpo; luego fue dispuesto en cuatro divisiones. De esa disposición surgió el sistema sacerdotal cuádruple (cāturhotra), y por medio de él se realizó debidamente el rito del yajña.

Verse 16

आध्वर्यवं यजुर्भिः स्यादृग्भिर्हेत्रं द्विजोत्तमाः / औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः

Oh, los mejores entre los nacidos dos veces: el oficio del Adhvaryu se cumple por el Yajur‑veda; la función del Hotṛ por el Ṛg‑veda; la del Udgātṛ por el Sāma‑veda; y el sacerdocio del Brahman, asimismo, por el Atharva‑veda.

Verse 17

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः / यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः

Después, el Señor extrajo los versos Ṛc y con ellos compuso el Ṛgveda; del mismo modo, de las fórmulas Yajus formó el Yajurveda, y de los cantos Sāman modeló el Sāmaveda.

Verse 18

एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान् पुरा / शाखानां तु शतेनैव यजुर्वेदमथाकरोत्

En tiempos antiguos, Él dispuso el Ṛgveda en veintiuna divisiones; y luego organizó también el Yajurveda en un centenar completo de ramas (śākhās).

Verse 19

सामवेदं सहस्त्रेण शाखानां प्रबिभेद सः / अथर्वाणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु

Él subdividió el Sāma‑veda en mil ramas (śākhās); y asimismo dividió el Atharva‑veda en nueve ramas.

Verse 20

भेदैरष्टादशैर्व्यासः पुराणं कृतवान् प्रभुः / सो ऽयमेकश्चतुष्पादो वेदः पूर्वं पुरातनात्

Mediante dieciocho divisiones, el venerable Vyāsa compuso el Purāṇa. Esta enseñanza fue antaño un solo Veda de cuatro “pies”, transmitido desde la más remota antigüedad.

Verse 21

ओङ्कारो ब्रह्मणो जातः सर्वदोषविशोधनः / वेदवेद्यो हि भगवान् वासुदेवः सनातनः

El Oṁkāra nace de Brahman y purifica toda falta. En verdad, el Bienaventurado Señor Vāsudeva—eterno—es Aquel que ha de conocerse por los Vedas.

Verse 22

स गीयते परो वेदे यो वेदैनं स वेदवित् / एतत् परतरं ब्रह्म ज्योतिरानन्दमुत्तमम्

En el Veda se le canta como el Supremo. Quien de veras le conoce, ése es conocedor del Veda. Éste es el Brahman más allá de todo: la Luz suprema y el Bienaventurado Gozo sin igual.

Verse 23

वेदवाक्योदितं तत्त्वं वासुदेवः परं पदम् / वेदवेद्यमिमं वेत्ति वेदं वेदपरो मुनिः

La realidad proclamada por las palabras del Veda es ésta: Vāsudeva es el supremo estado, la morada más alta. El sabio entregado al Veda conoce de veras esta verdad enseñada por el Veda: Vāsudeva, el Conocible por el Veda.

Verse 24

अवेदं परमं वेत्ति वेदनिष्ठः सदेश्वरः / स वेदवेद्यो भगवान् वेदमूर्तिर्महेश्वरः / स एव वेदो वेद्यश्च तमेवाश्रित्य मुच्यते

Quien permanece firme en el Veda y se entrega al Señor llega a conocer lo Supremo, más allá de la mera recitación del Veda. Ese Bienaventurado—Mahādeva, Mahēśvara, cuya forma es el propio Veda—es conocible por el Veda. Sólo Él es a la vez el Veda y lo que ha de conocerse; refugiándose únicamente en Él, uno se libera.

Verse 25

इत्येदक्षरं वेद्यमोङ्कारं वेदमव्ययम् / अवेदं च विजानाति पाराशर्यो महामुनिः

Así, el gran sabio Pārāśarya comprende que lo Conocible e Imperecedero es el Oṁkāra: el Veda mismo, el Veda que no decae; y también conoce lo llamado “no-Veda”, aquello que queda fuera del verdadero conocer védico.