Adhyaya 24

Verse 1

श्रीशुक उवाच तस्यां विदर्भोऽजनयत् पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ । तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम् ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: De la joven que su padre había traído, Vidarbha engendró tres hijos: Kuśa, Kratha y el tercero, Romapāda. Romapāda fue el predilecto de la estirpe de Vidarbha.

Verse 2

रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रो: कृतिरजायत । उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृपा: ॥ २ ॥

El hijo de Romapāda fue Babhru; de Babhru nació Kṛti. El hijo de Kṛti fue Uśika; el hijo de Uśika fue Cedi. De Cedi surgió el rey conocido como Caidya y otros monarcas.

Verse 3

क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥

El hijo de Kratha fue Kunti; el hijo de Kunti, Vṛṣṇi; el hijo de Vṛṣṇi, Nirvṛti; y el hijo de Nirvṛti fue conocido como Daśārha. De Daśārha nació Vyoma; de Vyoma, Jīmūta; de Jīmūta, Vikṛti; de Vikṛti, Bhīmaratha; de Bhīmaratha, Navaratha; y de Navaratha, Daśaratha.

Verse 4

क्रथस्य कुन्ति: पुत्रोऽभूद्वृष्णिस्तस्याथ निर्वृति: । ततो दशार्हो नाम्नाभूत् तस्य व्योम: सुतस्तत: ॥ ३ ॥ जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथ: सुत: । ततो नवरथ: पुत्रो जातो दशरथस्तत: ॥ ४ ॥

El hijo de Kratha fue Kunti; el hijo de Kunti, Vṛṣṇi; el hijo de Vṛṣṇi, Nirvṛti; y el hijo de Nirvṛti fue conocido como Daśārha. De Daśārha nació Vyoma; de Vyoma, Jīmūta; de Jīmūta, Vikṛti; de Vikṛti, Bhīmaratha; de Bhīmaratha, Navaratha; y de Navaratha, Daśaratha.

Verse 5

करम्भि: शकुने: पुत्रो देवरातस्तदात्मज: । देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधु: कुरुवशादनु: ॥ ५ ॥

De Daśaratha nació un hijo llamado Śakuni, y de Śakuni nació Karambhi; el hijo de Karambhi fue Devarāta, y su hijo Devakṣatra; el hijo de Devakṣatra fue Madhu, y su hijo Kuruvaśa, de quien nació Anu.

Verse 6

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

El hijo de Anu fue Puruhotra; el hijo de Puruhotra fue Ayu, y el hijo de Ayu fue Sātvata. Oh gran rey, Sātvata tuvo siete hijos: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka y Mahābhoja. De Bhajamāna, con una esposa, nacieron Nimloci, Kiṅkaṇa y Dhṛṣṭi; y con la otra esposa nacieron Śatājit, Sahasrājit y Ayutājit.

Verse 7

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

El hijo de Anu fue Puruhotra; el hijo de Puruhotra fue Ayu, y el hijo de Ayu fue Sātvata. Oh gran rey, Sātvata tuvo siete hijos: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka y Mahābhoja. De Bhajamāna, con una esposa, nacieron Nimloci, Kiṅkaṇa y Dhṛṣṭi; y con la otra esposa nacieron Śatājit, Sahasrājit y Ayutājit.

Verse 8

पुरुहोत्रस्त्वनो: पुत्रस्तस्यायु: सात्वतस्तत: । भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धक: ॥ ६ ॥ सात्वतस्य सुता: सप्त महाभोजश्च मारिष । भजमानस्य निम्‍लोचि: किङ्कणो धृष्टिरेव च ॥ ७ ॥ एकस्यामात्मजा: पत्‍न्यामन्यस्यां च त्रय: सुता: । शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो ॥ ८ ॥

El hijo de Anu fue Puruhotra; el hijo de Puruhotra fue Ayu, y el hijo de Ayu fue Sātvata. Oh gran rey, Sātvata tuvo siete hijos: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha, Andhaka y Mahābhoja. De Bhajamāna, con una esposa, nacieron Nimloci, Kiṅkaṇa y Dhṛṣṭi; y con la otra esposa nacieron Śatājit, Sahasrājit y Ayutājit.

Verse 9

बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयो: श्लोकौ पठन्त्यमू । यथैव श‍ृणुमो दूरात् सम्पश्यामस्तथान्तिकात् ॥ ९ ॥

El hijo de Devāvṛdha fue Babhru. Acerca de Devāvṛdha y Babhru se recitan dos célebres cantos de alabanza transmitidos por los antiguos. Tal como los oímos desde lejos, así también de cerca contemplamos sus virtudes.

Verse 10

बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥

Entre los hombres se determinó que Babhru es el más excelso, y que Devāvṛdha es igual a los devas. Por la asociación de Babhru y Devāvṛdha, todos sus descendientes —14.065 en total— alcanzaron la inmortalidad espiritual y la liberación (mokṣa). En la dinastía del muy piadoso rey Mahābhoja aparecieron los reyes Bhoja.

Verse 11

बभ्रु: श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृध: सम: । पुरुषा: पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च ॥ १० ॥ येऽमृतत्त्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि । महाभोजोऽतिधर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये ॥ ११ ॥

Los que alcanzaron la inmortalidad y el mokṣa —14.065 hombres— lo hicieron por el vínculo de Babhru y Devāvṛdha; todos pertenecían a esa estirpe. En la línea del muy virtuoso rey Mahābhoja hubo reyes llamados “Bhoja”.

Verse 12

वृष्णे: सुमित्र: पुत्रोऽभूद् युधाजिच्च परन्तप । शिनिस्तस्यानमित्रश्च निघ्नोऽभूदनमित्रत: ॥ १२ ॥

Oh rey Parīkṣit, domador de enemigos: los hijos de Vṛṣṇi fueron Sumitra y Yudhājit. De Yudhājit nacieron Śini y Anamitra, y de Anamitra nació un hijo llamado Nighna.

Verse 13

सत्राजित: प्रसेनश्च निघ्नस्याथासतु: सुतौ । अनमित्रसुतो योऽन्य: शिनिस्तस्य च सत्यक: ॥ १३ ॥

Los dos hijos de Nighna fueron Satrājita y Prasena. Anamitra tuvo además otro hijo llamado también Śini, y el hijo de éste fue Satyaka.

Verse 14

युयुधान: सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्तत: । युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णि: पुत्रोऽपरस्तत: ॥ १४ ॥

El hijo de Satyaka fue Yuyudhāna (Sātyaki), y su hijo fue Jaya. De Jaya nació Kuṇi, y de Kuṇi nació Yugandhara. Anamitra tuvo además otro hijo llamado Vṛṣṇi.

Verse 15

श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कत: । अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुता: ॥ १५ ॥

De Vṛṣṇi nacieron los hijos llamados Śvaphalka y Citraratha. De Śvaphalka, por su esposa Gāndinī, nació Akrūra; Akrūra fue el primogénito, y hubo otros doce hijos, todos muy célebres.

Verse 16

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Los nombres de esos doce fueron Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda y Pratibāhu. También tuvieron una hermana llamada Sucārā. De Akrūra nacieron dos hijos, Devavān y Upadeva. Citraratha tuvo muchos hijos, encabezados por Pṛthu y Vidūratha, todos conocidos como descendientes de la dinastía de Vṛṣṇi.

Verse 17

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Los nombres de esos doce fueron Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda y Pratibāhu. También tuvieron una hermana llamada Sucārā. De Akrūra nacieron dos hijos, Devavān y Upadeva. Citraratha tuvo muchos hijos, encabezados por Pṛthu y Vidūratha, todos conocidos como descendientes de la dinastía de Vṛṣṇi.

Verse 18

आसङ्ग: सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद् गिरि: । धर्मवृद्ध: सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दन: ॥ १६ ॥ शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश । तेषां स्वसा सुचाराख्या द्वावक्रूरसुतावपि ॥ १७ ॥ देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजा: । पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दना: ॥ १८ ॥

Los nombres de esos doce fueron Āsaṅga, Sārameya, Mṛdura, Mṛduvit, Giri, Dharmavṛddha, Sukarmā, Kṣetropekṣa, Arimardana, Śatrughna, Gandhamāda y Pratibāhu. También tuvieron una hermana llamada Sucārā. De Akrūra nacieron dos hijos, Devavān y Upadeva. Citraratha tuvo muchos hijos, encabezados por Pṛthu y Vidūratha, todos conocidos como descendientes de la dinastía de Vṛṣṇi.

Verse 19

कुकुरो भजमानश्च शुचि: कम्बलबर्हिष: । कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्तत: ॥ १९ ॥

Andhaka tuvo cuatro hijos: Kukura, Bhajamāna, Śuci y Kambalabarhiṣa. El hijo de Kukura fue Vahni, y el hijo de Vahni fue Vilomā.

Verse 20

कपोतरोमा तस्यानु: सखा यस्य च तुम्बुरु: । अन्धकाद् दुन्दुभिस्तस्मादविद्योत: पुनर्वसु: ॥ २० ॥

El hijo de Vilomā fue Kapotaromā; su hijo fue Anu, cuyo amigo era Tumburu. De Anu nació Andhaka; de Andhaka, Dundubhi; de Dundubhi, Avidyota; y de Avidyota nació un hijo llamado Punarvasu.

Verse 21

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu tuvo un hijo y una hija, llamados Āhuka y Āhukī. Āhuka tuvo dos hijos: Devaka y Ugrasena. Devaka tuvo cuatro hijos—Devavān, Upadeva, Sudeva y Devavardhana—y siete hijas: Dhṛtadevā (la mayor), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā y Devakī. Vasudeva, padre de Śrī Kṛṣṇa, tomó por esposas a todas estas hermanas.

Verse 22

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu tuvo un hijo y una hija, llamados Āhuka y Āhukī. Āhuka tuvo dos hijos: Devaka y Ugrasena. Devaka tuvo cuatro hijos—Devavān, Upadeva, Sudeva y Devavardhana—y siete hijas: Dhṛtadevā (la mayor), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā y Devakī. Vasudeva, padre de Śrī Kṛṣṇa, tomó por esposas a todas estas hermanas.

Verse 23

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ । देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजा: ॥ २१ ॥ देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धन: । तेषां स्वसार: सप्तासन् धृतदेवादयो नृप ॥ २२ ॥ शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता । सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ता: ॥ २३ ॥

Punarvasu tuvo un hijo y una hija, llamados Āhuka y Āhukī. Āhuka tuvo dos hijos: Devaka y Ugrasena. Devaka tuvo cuatro hijos—Devavān, Upadeva, Sudeva y Devavardhana—y siete hijas: Dhṛtadevā (la mayor), Śāntidevā, Upadevā, Śrīdevā, Devarakṣitā, Sahadevā y Devakī. Vasudeva, padre de Śrī Kṛṣṇa, tomó por esposas a todas estas hermanas.

Verse 24

कंस: सुनामा न्यग्रोध: कङ्क: शङ्कु: सुहूस्तथा । राष्ट्रपालोऽथ धृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनय: ॥ २४ ॥

Los hijos de Ugrasena fueron: Kaṁsa, Sunāmā, Nyagrodha, Kaṅka, Śaṅku, Suhū, Rāṣṭrapāla, Dhṛṣṭi y Tuṣṭimān.

Verse 25

कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका । उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रिय: ॥ २५ ॥

Kaṁsā, Kaṁsavatī, Kaṅkā, Śūrabhū y Rāṣṭrapālikā eran hijas de Ugrasena. Ellas llegaron a ser las esposas de los hermanos menores de Vasudeva.

Verse 26

शूरो विदूरथादासीद् भजमानस्तु तत्सुत: । शिनिस्तस्मात् स्वयंभोजो हृदिकस्तत्सुतो मत: ॥ २६ ॥

El hijo de Citraratha fue Vidūratha; el hijo de Vidūratha fue Śūra; y el hijo de Śūra fue Bhajamāna. El hijo de Bhajamāna fue Śini; el hijo de Śini fue Bhoja; y el hijo de Bhoja fue Hṛdika.

Verse 27

देवमीढ: शतधनु: कृतवर्मेति तत्सुता: । देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्‍न्यभूत् ॥ २७ ॥

Hṛdika tuvo tres hijos: Devamīḍha, Śatadhanu y Kṛtavarmā. El hijo de Devamīḍha fue Śūra, cuya esposa se llamaba Māriṣā.

Verse 28

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Por medio de Māriṣā, el rey Śūra engendró diez hijos sin mancha y de gran piedad: Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka y Vṛka. Al nacer Vasudeva, los devas hicieron resonar los tambores ānaka; por ello, siendo él el digno sostén para la manifestación de Śrī Hari Kṛṣṇa, también fue conocido como Ānakadundubhi. Sus cinco hijas—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā y Rājādhidevī—eran hermanas de Vasudeva. Śūra entregó a Pṛthā a su amigo Kunti, que no tenía descendencia; por eso Pṛthā fue célebre también con el nombre de Kuntī.

Verse 29

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Por medio de Māriṣā, el rey Śūra engendró diez hijos sin mancha y de gran piedad: Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka y Vṛka. Al nacer Vasudeva, los devas hicieron resonar los tambores ānaka; por ello, siendo él el digno sostén para la manifestación de Śrī Hari Kṛṣṇa, también fue conocido como Ānakadundubhi. Sus cinco hijas—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā y Rājādhidevī—eran hermanas de Vasudeva. Śūra entregó a Pṛthā a su amigo Kunti, que no tenía descendencia; por eso Pṛthā fue célebre también con el nombre de Kuntī.

Verse 30

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Por medio de Māriṣā, el rey Śūra engendró diez hijos sin mancha—Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka y Vṛka. Al nacer Vasudeva, los devas del cielo hicieron resonar los timbales sagrados; y como él fue el santo receptáculo para la aparición de Śrī Hari Kṛṣṇa, también se le conoció como Ānakadundubhi. Las cinco hijas del rey Śūra—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā y Rājādhidevī—eran hermanas de Vasudeva. Śūra entregó a Pṛthā a su amigo Kuntī, que no tenía descendencia; por eso Pṛthā recibió también el nombre de Kuntī.

Verse 31

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् । वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम् ॥ २८ ॥ सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् । देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि ॥ २९ ॥ वसुदेवं हरे: स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् । पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्ति: श्रुतश्रवा: ॥ ३० ॥ राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्य: पञ्च कन्यका: । कुन्ते: सख्यु: पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात् ॥ ३१ ॥

Por medio de Māriṣā, el rey Śūra engendró diez hijos sin mancha—Vasudeva, Devabhāga, Devaśravā, Ānaka, Sṛñjaya, Śyāmaka, Kaṅka, Śamīka, Vatsaka y Vṛka. Al nacer Vasudeva, los devas del cielo hicieron resonar los timbales sagrados; y como él fue el santo receptáculo para la aparición de Śrī Hari Kṛṣṇa, también se le conoció como Ānakadundubhi. Las cinco hijas del rey Śūra—Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti, Śrutaśravā y Rājādhidevī—eran hermanas de Vasudeva. Śūra entregó a Pṛthā a su amigo Kuntī, que no tenía descendencia; por eso Pṛthā recibió también el nombre de Kuntī.

Verse 32

साप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् । तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचि: ॥ ३२ ॥

Pṛthā complació al gran sabio Durvāsā con su servicio, y de él recibió una ciencia mística llamada Devahūtī-vidyā, por la cual podía invocar a cualquier deva. Para probar la potencia de esa facultad, la piadosa Kuntī llamó de inmediato al dios del Sol.

Verse 33

तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा । प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे ॥ ३३ ॥

Apenas Kuntī invocó al dios del Sol, éste apareció de inmediato ante ella, y su mente quedó asombrada. Ella dijo: “Sólo estaba probando la eficacia de este poder místico. Perdóname, oh deva, por haberte llamado sin necesidad; por favor, regresa.”

Verse 34

अमोघं देवसन्दर्शमादधे त्वयि चात्मजम् । योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे ॥ ३४ ॥

Dijo el dios del Sol: “Oh hermosa Pṛthā, el encuentro con un deva no puede ser estéril. Por eso depositaré mi semilla en tu vientre para que concibas un hijo. Aun siendo doncella no casada, dispondré que tu virginidad permanezca intacta.”

Verse 35

इति तस्यां स आधाय गर्भं सूर्यो दिवं गत: । सद्य: कुमार: सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्कर: ॥ ३५ ॥

Dicho esto, el dios Sol depositó su semilla luminosa en el vientre de Pṛthā y regresó al reino celestial. Al instante, de Kuntī nació un hijo, como un segundo Sol.

Verse 36

तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती । प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रम: ॥ ३६ ॥

Por temor a la crítica del mundo, Kuntī, con gran dolor, tuvo que renunciar al afecto por su hijo. A disgusto lo puso en una cesta y lo dejó flotar en las aguas del río. Oh Mahārāja Parīkṣit, más tarde tu bisabuelo, el piadoso y valeroso rey Pāṇḍu, se casó con Kuntī.

Verse 37

श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् । यस्यामभूद् दन्तवक्र ऋषिशप्तो दिते: सुत: ॥ ३७ ॥

El rey de Karūṣa, Vṛddhaśarmā, se casó con Śrutadevā, hermana de Kuntī. De su vientre nació Dantavakra. Por la maldición de los sabios encabezados por Sanaka, Dantavakra había nacido antes como Hiraṇyākṣa, hijo de Diti.

Verse 38

कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत । सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन्कैकया: सुता: ॥ ३८ ॥

Dhṛṣṭaketu, rey de Kekaya, se casó con Śrutakīrti, otra hermana de Kuntī. De Śrutakīrti nacieron cinco hijos, encabezados por Santardana.

Verse 39

राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह । दमघोषश्चेदिराज: श्रुतश्रवसमग्रहीत् ॥ ३९ ॥

Del vientre de Rājādhidevī, otra hermana de Kuntī, Jayasena engendró dos hijos llamados Vinda y Anuvinda. Asimismo, el rey de Cedi, Damaghoṣa, se casó con Śrutaśravā.

Verse 40

शिशुपाळ: सुतस्तस्या: कथितस्तस्य सम्भव: । देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्ब‍लौ ॥ ४० ॥

El hijo de Śrutaśravā fue Śiśupāla, cuyo nacimiento ya se ha descrito antes. Devabhāga, hermano de Vasudeva, tuvo de su esposa Kaṁsā dos hijos: Citraketu y Bṛhadbala.

Verse 41

कंसवत्यां देवश्रवस: सुवीर इषुमांस्तथा । बक: कङ्कात् तु कङ्कायां सत्यजित्पुरुजित् तथा ॥ ४१ ॥

Devaśravā, con Kaṁsavatī, engendró dos hijos: Suvīra e Iṣumān. Kaṅka, con su esposa Kaṅkā, engendró tres hijos: Baka, Satyajit y Purujit.

Verse 42

सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् । हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामक: ॥ ४२ ॥

El rey Sṛñjaya, de su esposa Rāṣṭrapālikā, engendró hijos encabezados por Vṛṣa y Durmarṣaṇa. El rey Śyāmaka, de su esposa Śūrabhūmi, tuvo dos hijos: Harikeśa e Hiraṇyākṣa.

Verse 43

मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा । तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वाक्ष्यां वृक आदधे ॥ ४३ ॥

Después, el rey Vatsaka, de su esposa Miśrakeśī, una apsarā, engendró hijos encabezados por Vṛka. Vṛka, de su esposa Durvākṣī, engendró a Takṣa, Puṣkara, Śāla y otros.

Verse 44

सुमित्रार्जुनपालादीन् समीकात्तु सुदामनी । आनक: कर्णिकायां वै ऋतधामाजयावपि ॥ ४४ ॥

De Samīka, por el vientre de su esposa Sudāmanī, nacieron Sumitra, Arjunapāla y otros hijos. El rey Ānaka, de su esposa Karṇikā, engendró dos hijos: Ṛtadhāmā y Jaya.

Verse 45

पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला । देवकीप्रमुखाश्चासन् पत्‍न्य आनकदुन्दुभे: ॥ ४५ ॥

Devakī, Pauravī, Rohiṇī, Bhadrā, Madirā, Rocanā, Ilā y otras fueron todas esposas de Ānakadundubhi (Vasudeva); entre ellas, Devakī era la principal.

Verse 46

बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥ ४६ ॥

Vasudeva, en el seno de su esposa Rohiṇī, engendró hijos como Bala, Gada, Sāraṇa, Durmada, Vipula, Dhruva, Kṛta y otros.

Verse 47

सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥

Del vientre de Pauravī nacieron doce hijos, encabezados por Bhūta, entre ellos Subhadra, Bhadrabāhu, Durmada y Bhadra. Del vientre de Madirā nacieron Nanda, Upananda, Kṛtaka, Śūra y otros. Kauśalyā (Bhadrā) dio a luz sólo a un hijo, llamado Keśī.

Verse 48

सुभद्रो भद्रबाहुश्च दुर्मदो भद्र एव च । पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन् ॥ ४७ ॥ नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजा: । कौशल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम् ॥ ४८ ॥

Del vientre de Pauravī nacieron doce hijos, encabezados por Bhūta, entre ellos Subhadra, Bhadrabāhu, Durmada y Bhadra. Del vientre de Madirā nacieron Nanda, Upananda, Kṛtaka, Śūra y otros. Kauśalyā (Bhadrā) dio a luz sólo a un hijo, llamado Keśī.

Verse 49

रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादय: । इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत् ॥ ४९ ॥

De Rocanā nacieron Hasta, Hemāṅgada y otros hijos; y de Ilā engendró Vasudeva a hijos encabezados por Uruvalka, todos ellos figuras principales en la dinastía de Yadu.

Verse 50

विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभे: । शान्तिदेवात्मजा राजन् प्रशमप्रसितादय: ॥ ५० ॥

Del vientre de Dhṛtadevā, una de las esposas de Ānakadundubhi (Vasudeva), nació un hijo llamado Vipṛṣṭha. De Śāntidevā, otra esposa, oh rey, nacieron hijos como Praśama, Prasita y otros.

Verse 51

राजन्यकल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश । वसुहंससुवंशाद्या: श्रीदेवायास्तु षट् सुता: ॥ ५१ ॥

De Upadevā nacieron diez hijos de Vasudeva, encabezados por Rājanya, Kalpa y Varṣa. De Śrīdevā, otra esposa, nacieron seis hijos, como Vasu, Haṁsa y Suvaṁśa.

Verse 52

देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादय: । वसुदेव: सुतानष्टावादधे सहदेवया ॥ ५२ ॥

En el vientre de Devarakṣitā, por la semilla de Vasudeva, nacieron nueve hijos, encabezados por Gadā. Vasudeva, personificación del dharma, también engendró con Sahadevā ocho hijos, encabezados por Śruta y Pravara.

Verse 53

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Los ocho hijos de Sahadevā, como Pravara y Śruta, eran manifestaciones directas de los ocho Vasus en los cielos. Y por el vientre de Devakī, Vasudeva engendró ocho hijos excelsos: Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Ṛju, Sammardana, Bhadra y Saṅkarṣaṇa, el Soberano en forma de encarnación serpentina. El octavo fue el propio Hari: Śrī Kṛṣṇa. Y la única hija, Subhadrā, oh rey, fue tu abuela.

Verse 54

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Los ocho hijos de Sahadevā, como Pravara y Śruta, eran manifestaciones directas de los ocho Vasus en los cielos. Y por el vientre de Devakī, Vasudeva engendró ocho hijos excelsos: Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Ṛju, Sammardana, Bhadra y Saṅkarṣaṇa, el Soberano en forma de encarnación serpentina. El octavo fue el propio Hari: Śrī Kṛṣṇa. Y la única hija, Subhadrā, oh rey, fue tu abuela.

Verse 55

प्रवरश्रुतमुख्यांश्च साक्षाद् धर्मो वसूनिव । वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत् ॥ ५३ ॥ कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधी: । ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम् ॥ ५४ ॥ अष्टमस्तु तयोरासीत् स्वयमेव हरि: किल । सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही ॥ ५५ ॥

Los ocho hijos de Sahadevā, como Pravara y Śruta, fueron en los planetas celestiales encarnaciones directas de los ocho Vasus. Vasudeva también engendró en el vientre de Devakī ocho hijos de excelsas cualidades: Kīrtimān, Suṣeṇa, Bhadrasena, Udāradhī, Ṛju, Sammardana, Bhadra y Saṅkarṣaṇa, el gran Señor, encarnación de Śeṣa. El octavo de ellos fue el propio Śrī Hari, Kṛṣṇa; y la única hija, la muy afortunada Subhadrā, oh Rey, fue tu abuela.

Verse 56

यदा यदा हि धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मन: । तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरि: ॥ ५६ ॥

Siempre que el dharma decae y crece el pecado y la irreligión, entonces el Señor supremo, Bhagavān Śrī Hari, se manifiesta por Su propia voluntad.

Verse 57

न ह्यस्य जन्मनो हेतु: कर्मणो वा महीपते । आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मन: ॥ ५७ ॥

Oh rey, la aparición, la desaparición y las actividades del Señor no tienen causa en el karma. Él es el Paramātmā, el Testigo supremo; fuera de Su propia voluntad y de Su yoga-māyā, nada puede afectarlo.

Verse 58

यन्मायाचेष्टितं पुंस: स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि । अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते ॥ ५८ ॥

Por medio de Su energía māyā, el Señor Supremo realiza la creación, el sostenimiento y la disolución del universo; todo ello es Su compasión, para detener el nacimiento y la muerte y el curso de la vida material del ser, y conducirlo al logro del Ser, de regreso a la morada de Dios.

Verse 59

अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनै: । भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यम: ॥ ५९ ॥

Cuando los asuras, señores de grandes ejércitos, aunque vestidos con insignias reales, invaden la tierra, por disposición de Dios se combaten entre sí, y así se aligera el peso de los demonios sobre la faz del mundo.

Verse 60

कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरै: । सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदन: ॥ ६० ॥

Con la cooperación de Saṅkarṣaṇa, Balarāma, el Bhagavān Madhusūdana, Śrī Kṛṣṇa, realizó obras inconmensurables, más allá de la comprensión mental aun de Brahmā y Śiva.

Verse 61

कलौ जनिष्यमाणानां दु:खशोकतमोनुदम् । अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद् यश: ॥ ६१ ॥

Para otorgar gracia a los devotos que nacerían en la era de Kali, Bhagavān Śrī Kṛṣṇa difundió Su santísimo renombre; con sólo recordarlo se disipan la pena, el duelo y la oscuridad.

Verse 62

यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् । श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम् ॥ ६२ ॥

Con sólo recibir una vez las glorias del Señor—tīrtha supremo y néctar para oídos purificados—el devoto sacude de inmediato las vasanas del karma y el afán por obras fruitivas.

Verse 63

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्‍निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥

Con la ayuda de los descendientes de Bhoja, Vṛṣṇi, Andhaka, Madhu, Śūrasena, Daśārha, Kuru, Sṛñjaya y Pāṇḍu, el Señor Śrī Kṛṣṇa realizó siempre obras dignas de alabanza; con Su sonrisa afectuosa, Su mirada amable, Sus nobles palabras y Sus hazañas como alzar Govardhana, apareciendo en Su forma trascendental de belleza total, deleitó a toda la sociedad humana.

Verse 64

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकै: । श्लाघनीयेहित: शश्वत् कुरुसृञ्जयपाण्डुभि: ॥ ६३ ॥ स्‍निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया । नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया ॥ ६४ ॥

Con la ayuda de los descendientes de Bhoja, Vṛṣṇi, Andhaka, Madhu, Śūrasena, Daśārha, Kuru, Sṛñjaya y Pāṇḍu, el Señor Śrī Kṛṣṇa realizó siempre obras dignas de alabanza; con Su sonrisa afectuosa, Su mirada amable, Sus nobles palabras y Sus hazañas como alzar Govardhana, apareciendo en Su forma trascendental de belleza total, deleitó a toda la sociedad humana.

Verse 65

यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण-भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् । नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभि: पिबन्त्योनार्यो नराश्च मुदिता: कुपिता निमेश्च ॥ ६५ ॥

El rostro de Śrī Kṛṣṇa está adornado con pendientes en forma de makara; sus orejas son hermosas, sus mejillas resplandecen y su sonrisa juguetona cautiva a todos. Verlo es un festival perpetuo; aunque lo beban con los ojos, mujeres y hombres no se sacian, y los devotos se irritan con el Creador por el estorbo del parpadeo momentáneo.

Verse 66

जातो गत: पितृगृहाद् व्रजमेधितार्थोहत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदार: । उत्पाद्य तेषु पुरुष: क्रतुभि: समीजेआत्मानमात्मनिगमं प्रथयञ्जनेषु ॥ ६६ ॥

Śrī Kṛṣṇa, el līlā-puruṣottama, aunque apareció como hijo de Vasudeva, dejó de inmediato la casa paterna y fue a Vraja para expandir el vínculo de amor con Sus devotos más íntimos. En Vraja mató a muchos asuras; luego regresó a Dvārakā, donde, según los principios védicos, desposó a las mejores mujeres, engendró cientos de hijos y realizó sacrificios para Su propia adoración, estableciendo el dharma del hogar.

Verse 67

पृथ्व्या: स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा-मन्त:समुत्थकलिना युधि भूपचम्व: । द‍ृष्टय‍ा विधूय विजये जयमुद्विघोष्यप्रोच्योद्धवाय च परं समगात् स्वधाम ॥ ६७ ॥ येऽन्येऽरविन्दाक्ष विमुक्तमानिन-स्त्वय्यस्तभावादविशुद्धबुद्धय: । आरुह्य कृच्छ्रेण परं पदं तत:पतन्त्यधोऽनाद‍ृतयुष्मदङ्‌घ्रय: ॥

Después, para aliviar la pesada carga de la tierra, Śrī Kṛṣṇa provocó entre los Kuru una discordia nacida de Kali. En el campo de Kurukṣetra, con solo Su mirada, aniquiló a los reyes de ánimo asúrico e hizo proclamar con júbilo la victoria de Arjuna. Finalmente instruyó a Uddhava en la vida trascendental y la bhakti, y regresó a Su propia morada. Oh Loto-de-Ojos, quienes se creen liberados pero, por carecer de devoción a Ti, tienen la mente impura: aunque asciendan con gran esfuerzo al supremo estado, caen de nuevo por despreciar Tus pies.