Adhyaya 37

Verse 1

श्रीशुक उवाच केशी तु कंसप्रहित: खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन् मनोजव: । सटावधूताभ्रविमानसङ्कुलं कुर्वन् नभो हेषितभीषिताखिल: ॥ १ ॥ तं त्रासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तद्धेषितैर्वालविघूर्णिताम्बुदम् । आत्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणी- रुपाह्वयत् स व्यनदन्मृगेन्द्रवत् ॥ २ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: Keśī, el demonio enviado por Kaṁsa, apareció en Vraja como un enorme caballo. Corriendo con la velocidad de la mente, desgarraba la tierra con sus cascos; el sacudir de su crin dispersaba las nubes y los vehículos celestes de los devas, y con su relincho terrible aterrorizaba a todos los presentes.

Verse 2

श्रीशुक उवाच केशी तु कंसप्रहित: खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन् मनोजव: । सटावधूताभ्रविमानसङ्कुलं कुर्वन् नभो हेषितभीषिताखिल: ॥ १ ॥ तं त्रासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तद्धेषितैर्वालविघूर्णिताम्बुदम् । आत्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणी- रुपाह्वयत् स व्यनदन्मृगेन्द्रवत् ॥ २ ॥

Śukadeva Gosvāmī dijo: El demonio Keśī, enviado por Kaṁsa, apareció en Vraja con la forma de un gran caballo. Corriendo con la velocidad de la mente, desgarraba la tierra con sus cascos; el sacudir de su crin dispersó las nubes y los vimānas de los semidioses por el cielo, y con su relincho terrible atemorizó a todos. Mientras aterraba a Gokula y, con su relincho y el torbellino de su cola, hacía girar las nubes, el Señor Śrī Kṛṣṇa lo llamó al combate; Keśī rugió como un león.

Verse 3

स तं निशाम्याभिमुखो मुखेन खं पिबन्निवाभ्यद्रवदत्यमर्षण: । जघान पद्‌भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदश्चण्डजवो दुरत्यय: ॥ ३ ॥

Al ver al Señor de pie frente a él, Keśī se abalanzó con furia extrema, con la boca abierta como si fuera a tragarse el cielo. Con velocidad feroz, aquel demonio-caballo, difícil de acercar y difícil de vencer, intentó golpear al Señor de ojos de loto con sus dos patas delanteras.

Verse 4

तद् वञ्चयित्वा तमधोक्षजो रुषा प्रगृह्य दोर्भ्यां परिविध्य पादयो: । सावज्ञमुत्सृज्य धनु:शतान्तरे यथोरगं तार्क्ष्यसुतो व्यवस्थित: ॥ ४ ॥

Pero el Señor trascendental esquivó el golpe de Keśī. Entonces, airado, lo sujetó por las patas con Sus brazos, lo hizo girar en el aire y, con desprecio, lo arrojó a la distancia de cien longitudes de arco, tal como Garuḍa arrojaría a una serpiente. Luego el Señor Śrī Kṛṣṇa permaneció allí de pie.

Verse 5

स: लब्धसंज्ञ: पुनरुत्थितो रुषा व्यादाय केशी तरसापतद्धरिम् । सोऽप्यस्य वक्त्रे भुजमुत्तरं स्मयन् प्रवेशयामास यथोरगं बिले ॥ ५ ॥

Al recobrar el sentido, Keśī se levantó furioso, abrió la boca de par en par y volvió a lanzarse contra Hari. Pero el Señor sonrió y metió Su brazo izquierdo en la boca del caballo con la misma facilidad con que se hace entrar a una serpiente en su madriguera.

Verse 6

दन्ता निपेतुर्भगवद्भ‍ुजस्पृश- स्ते केशिनस्तप्तमयस्पृशो यथा । बाहुश्च तद्देहगतो महात्मनो यथामय: संववृधे उपेक्षित: ॥ ६ ॥

Apenas los dientes de Keśī tocaron el brazo del Señor, se le cayeron de inmediato, pues para el demonio aquel brazo se sentía tan ardiente como hierro fundido. Dentro del cuerpo de Keśī, el brazo del gran Señor se expandió enormemente, como un vientre que se hincha por una enfermedad descuidada.

Verse 7

समेधमानेन स कृष्णबाहुना निरुद्धवायुश्चरणांश्च विक्षिपन् । प्रस्विन्नगात्र: परिवृत्तलोचन: पपात लण्डं विसृजन् क्षितौ व्यसु: ॥ ७ ॥

Mientras el brazo del Señor Krishna se expandía bloqueando completamente la respiración de Keshi, sus piernas pataleaban convulsivamente, su cuerpo se cubrió de sudor, sus ojos se voltearon y, evacuando heces, cayó muerto al suelo.

Verse 8

तद्देहत: कर्कटिकाफलोपमाद् व्यसोरपाकृष्य भुजं महाभुज: । अविस्मितोऽयत्नहतारिक: सुरै: प्रसूनवर्षैर्वर्षद्‌भिरीडित: ॥ ८ ॥

El poderoso Krishna retiró Su brazo del cuerpo de Keshi, que ahora parecía una fruta karkatika. Sin la menor muestra de orgullo por haber matado a Su enemigo tan fácilmente, el Señor aceptó la adoración de los semidioses en forma de lluvia de flores.

Verse 9

देवर्षिरुपसङ्गम्य भागवतप्रवरो नृप । कृष्णमक्लिष्टकर्माणं रहस्येतदभाषत ॥ ९ ॥

Mi querido Rey, luego el gran sabio entre los semidioses, Narada Muni, se acercó al Señor Krishna en un lugar solitario. Ese devoto exaltado habló así al Señor, quien realiza Sus pasatiempos sin esfuerzo.

Verse 10

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो ॥ १० ॥ त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । गूढो गुहाशय: साक्षी महापुरुष ईश्वर: ॥ ११ ॥

[Narada Muni dijo:] ¡Oh Krishna, Krishna, Señor ilimitado, fuente de todo poder místico, Señor del universo! ¡Oh Vasudeva, refugio de todos los seres y el mejor de los Yadus! ¡Oh maestro, Tú eres el Alma Suprema de todos los seres creados, sentado invisible dentro de la cueva del corazón como el fuego latente dentro de la leña. Tú eres el testigo dentro de todos, la Personalidad Suprema y la Deidad controladora suprema.

Verse 11

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो ॥ १० ॥ त्वमात्मा सर्वभूतानामेको ज्योतिरिवैधसाम् । गूढो गुहाशय: साक्षी महापुरुष ईश्वर: ॥ ११ ॥

[Narada Muni dijo:] ¡Oh Krishna, Krishna, Señor ilimitado, fuente de todo poder místico, Señor del universo! ¡Oh Vasudeva, refugio de todos los seres y el mejor de los Yadus! ¡Oh maestro, Tú eres el Alma Suprema de todos los seres creados, sentado invisible dentro de la cueva del corazón como el fuego latente dentro de la leña. Tú eres el testigo dentro de todos, la Personalidad Suprema y la Deidad controladora suprema.

Verse 12

आत्मनात्माश्रय: पूर्वं मायया ससृजे गुणान् । तैरिदं सत्यसङ्कल्प: सृजस्यत्स्यवसीश्वर: ॥ १२ ॥

Tú eres el refugio de todas las almas y, siendo el controlador supremo, cumples Tus deseos simplemente con Tu voluntad. Mediante Tu potencia creativa personal manifestaste en el principio las modalidades primarias de la naturaleza material, y a través de ellas creas, mantienes y luego destruyes este universo.

Verse 13

स त्वं भूधरभूतानां दैत्यप्रमथरक्षसाम् । अवतीर्णो विनाशाय साधुनां रक्षणाय च ॥ १३ ॥

Tú, ese mismo creador, has descendido ahora a la tierra para aniquilar a los demonios Daitya, Pramatha y Rākṣasa que se hacen pasar por reyes, y también para proteger a los piadosos.

Verse 14

दिष्ट्या ते निहतो दैत्यो लीलयायं हयाकृति: । यस्य हेषितसन्त्रस्तास्त्यजन्त्यनिमिषा दिवम् ॥ १४ ॥

El demonio caballo era tan aterrador que su relincho asustó a los semidioses y los hizo abandonar su reino celestial. Pero para nuestra buena fortuna, Tú has disfrutado del pasatiempo de matarlo.

Verse 15

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

En solo dos días, oh Señor todopoderoso, veré la muerte de Cāṇūra, Muṣṭika y otros luchadores, junto con la del elefante Kuvalayāpīḍa y el rey Kaṁsa, todo por Tu mano. Luego Te veré matar a Kālayavana, Mura, Naraka y al demonio caracola, y también Te veré robar la flor pārijāta y derrotar a Indra. Te veré casarte con muchas hijas de reyes heroicos, liberar al rey Nṛga de una maldición y tomar la joya Syamantaka. Traerás de vuelta al hijo muerto de un brāhmaṇa desde la morada de Yamarāja, matarás a Pauṇḍraka y Dantavakra, y pondrás fin al Rey de Cedi. Veré todos estos pasatiempos heroicos durante Tu residencia en Dvārakā.

Verse 16

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

En solo dos días, oh Señor todopoderoso, veré la muerte de Cāṇūra, Muṣṭika y otros luchadores, junto con la del elefante Kuvalayāpīḍa y el rey Kaṁsa, todo por Tu mano. Luego Te veré matar a Kālayavana, Mura, Naraka y al demonio caracola, y también Te veré robar la flor pārijāta y derrotar a Indra. Te veré casarte con muchas hijas de reyes heroicos, liberar al rey Nṛga de una maldición y tomar la joya Syamantaka. Traerás de vuelta al hijo muerto de un brāhmaṇa desde la morada de Yamarāja, matarás a Pauṇḍraka y Dantavakra, y pondrás fin al Rey de Cedi. Veré todos estos pasatiempos heroicos durante Tu residencia en Dvārakā.

Verse 17

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

¡Oh Señor todopoderoso! En sólo dos días veré, por Tu propia mano, la muerte de Cāṇūra, Muṣṭika y los demás luchadores, así como la del elefante Kuvalayāpīḍa y del rey Kaṁsa. Después Te veré dar muerte a Śaṅkhāsura, Kālayavana, Mura y Naraka; también Te veré arrebatar la flor pārijāta y vencer a Indra. Veré cómo desposas a muchas hijas de reyes heroicos, pagando su dote con Tu valor; y en Dvārakā, oh Señor del universo, liberarás al rey Nṛga de su maldición y tomarás para Ti la joya Syamantaka junto con otra esposa. De la morada de Yamarāja traerás de vuelta al hijo muerto de un brāhmaṇa; y luego matarás a Pauṇḍraka, incendiarás la ciudad de Kāśī, abatirás a Dantavakra y pondrás fin al rey de Cedi en el gran sacrificio Rājasūya. Contemplaré todas estas gestas, y muchas más durante Tu estancia en Dvārakā, hazañas que los poetas trascendentales cantan en esta tierra.

Verse 18

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

¡Oh Señor del universo! En Dvārakā liberarás al rey Nṛga de su maldición, tomarás la joya Syamantaka junto con otra esposa, y devolverás desde el reino de Yamarāja al hijo muerto de un brāhmaṇa; todo eso lo veré.

Verse 19

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

Después veré cómo matas a Pauṇḍraka, incendias la ciudad de Kāśī, abates a Dantavakra y, en el gran mahākratu (Rājasūya), pones fin al rey de Cedi.

Verse 20

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो ॥ १५ ॥ तस्यानु शङ्खयवनमुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणमिन्द्रस्य च पराजयम् ॥ १६ ॥ उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद्‌द्वारकायां जगत्पते ॥ १७ ॥ स्यमन्तकस्य च मणेरादानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामत: ॥ १८ ॥ पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ ॥ १९ ॥ यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन्भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि ॥ २० ॥

Y también contemplaré las muchas otras hazañas que realizarás mientras residas en Dvārakā, hazañas que en esta tierra son cantadas por los poetas trascendentales.

Verse 21

अथ ते कालरूपस्य क्षपयिष्णोरमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथे: ॥ २१ ॥

Después Te veré manifestarte como el Tiempo personificado, servir como auriga de Arjuna y destruir ejércitos enteros para aliviar a la tierra de su carga.

Verse 22

विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवाञ्छितम् । स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमाया- गुणप्रवाहं भगवन्तमीमहि ॥ २२ ॥

Oh Bhagaván, buscamos refugio en Ti. Eres la masa de conciencia espiritual perfectamente pura y permaneces siempre en Tu identidad original. Tu voluntad jamás es frustrada; por ello ya has alcanzado todo lo deseable, y por el poder de Tu energía divina permaneces eternamente aparte del fluir de las cualidades de la ilusión (māyā).

Verse 23

त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् । क्रीडार्थमद्यात्तमनुष्यविग्रहं नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसात्वताम् ॥ २३ ॥

Me inclino ante Ti, oh Īśvara, el supremo controlador que sólo depende de Sí mismo. Con Tu ātma-māyā has dispuesto las infinitas configuraciones particulares de este universo. Ahora, por juego divino (līlā), has asumido forma humana, como el héroe principal entre los Yadus, Vṛṣṇis y Sātvatas, y participas en la guerra de los hombres.

Verse 24

श्रीशुक उवाच एवं यदुपतिं कृष्णं भागवतप्रवरो मुनि: । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्दर्शनोत्सव: ॥ २४ ॥

Dijo Śukadeva Gosvāmī: Habiéndose dirigido así a Kṛṣṇa, señor de los Yadus, Nārada, el gran sabio y el más eminente de los bhāgavatas, se postró y le ofreció reverencias. Con el permiso del Señor, se despidió y partió, colmado del júbilo festivo de haberlo visto directamente.

Verse 25

भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे । पशूनपालयत् पालै: प्रीतैर्व्रजसुखावह: ॥ २५ ॥

Después de matar al demonio Keśī en batalla, el Bhagaván Govinda continuó cuidando y pastoreando las vacas y demás animales en compañía de sus alegres amigos gopas. Así llevó felicidad a todos los moradores de Vraja.

Verse 26

एकदा ते पशून्पालाश्चारयन्तोऽद्रिसानुषु । चक्रुर्निलायनक्रीडाश्चोरपालापदेशत: ॥ २६ ॥

Un día, mientras los muchachos gopas apacentaban sus animales en las laderas de la montaña, jugaron al juego de robar y esconderse, con el pretexto de ser “ladrones y pastores”, representando a ladrones rivales y a cuidadores del ganado.

Verse 27

तत्रासन् कतिचिच्चोरा: पालाश्च कतिचिन्नृप । मेषायिताश्च तत्रैके विजह्रुरकुतोभया: ॥ २७ ॥

En aquel juego, oh Rey, unos hacían de ladrones, otros de pastores y otros de ovejas. Jugaban gozosos, sin temor a peligro alguno.

Verse 28

मयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषधृक् । मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहून् ॥ २८ ॥

Entonces apareció Vyoma, gran mago, hijo del demonio Maya, disfrazado de pastorcillo. Fingiendo unirse al juego como ladrón, fue robando a la mayoría de los muchachos que hacían de ovejas.

Verse 29

गिरिदर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुर: । शिलया पिदधे द्वारं चतु:पञ्चावशेषिता: ॥ २९ ॥

Poco a poco, el gran demonio raptó a más muchachos y los arrojó a una cueva de la montaña, sellando la entrada con una roca. Al final quedaban sólo cuatro o cinco que aún hacían de ovejas.

Verse 30

तस्य तत् कर्म विज्ञाय कृष्ण: शरणद: सताम् । गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिरिवौजसा ॥ ३० ॥

Al comprender su acción, el Señor Kṛṣṇa, refugio de los santos devotos, lo apresó con fuerza mientras se llevaba a los muchachos, como un león que atrapa a un lobo.

Verse 31

स निजं रूपमास्थाय गिरीन्द्रसद‍ृशं बली । इच्छन्विमोक्तुमात्मानं नाशक्नोद्ग्रहणातुर: ॥ ३१ ॥

El demonio recobró su forma original, enorme y poderoso como una gran montaña. Pero, aunque intentó liberarse, no pudo: su fuerza se desvanecía en el firme agarre del Señor.

Verse 32

तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा महीतले । पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत् ॥ ३२ ॥

El Señor Acyuta sujetó a Vyomāsura entre Sus dos brazos y lo arrojó al suelo; ante la mirada de los semidioses en el cielo, Kṛṣṇa lo mató como se sacrifica a un animal en el yajña.

Verse 33

गुहापिधानं निर्भिद्य गोपान्नि:सार्य कृच्छ्रत: । स्तूयमान: सुरैर्गोपै: प्रविवेश स्वगोकुलम् ॥ ३३ ॥

Luego Kṛṣṇa hizo añicos la roca que bloqueaba la entrada de la cueva y sacó a salvo a los muchachos pastores atrapados; después, mientras los semidioses y los gopas cantaban Sus glorias, regresó a Su Gokula.