Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

भू-मण्डलसंक्षेपवर्णनम् — सप्तद्वीप-सप्तसमुद्राः, मेरु-मानम्, गङ्गावतरणम्, देववन-सरोवर-लोकपालपुर्यः

त्रिकूटः शिशिरश् चैव पतंगो रुचकस् तथा निषधाद्या दक्षिणतस् तस्य केसरपर्वताः

trikūṭaḥ śiśiraś caiva pataṃgo rucakas tathā niṣadhādyā dakṣiṇatas tasya kesaraparvatāḥ

To its southern side stand the Kesaraparvata mountains—Trikūṭa, Śiśira, Pataṅga, Rucaka, and those beginning with Niṣadha.

त्रिकूटःTrikūṭa (three-peaked, name)
त्रिकूटः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + कूट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (masc); द्विगु-समास: त्रयः कूटाः यस्य
शिशिरःŚiśira (name)
शिशिरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (masc)
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/निश्चयार्थक (particle of emphasis)
पतंगःPataṅga (name)
पतंगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपतंग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (masc)
रुचकःRucaka (name)
रुचकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुचक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; nominative singular (masc)
तथाalso
तथा:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/प्रकारवाचक (adverb: 'also')
निषधाद्याःthose beginning with Niṣadha
निषधाद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिषध + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; nominative plural (masc); समास: निषधः आदिः येषां ते (headed by Niṣadha)
दक्षिणतःto the south (of)
दक्षिणतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिणतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिक्-प्रवृत्तिनिमित्तक (directional adverb: 'to the south of')
तस्यof it/of him (of Meru)
तस्य:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; genitive singular (pronoun)
केसरपर्वताःthe Kesarā mountains
केसरपर्वताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकेसर + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; nominative plural (masc); समास: केसर-नामकाः पर्वताः

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: Directional arrangement of Meru’s boundary mountains: the southern Kesaraparvatas

Teaching: Cosmological

Quality: authoritative

Cosmic Hierarchy: Lokas

Vishnu Form: Narayana (cosmic)

P
Parāśara
M
Maitreya
T
Trikūṭa
Ś
Śiśira
P
Pataṅga
R
Rucaka
N
Niṣadha
K
Kesaraparvatas

FAQs

They are described as fringe or boundary mountain ranges—“mane-like”—marking and stabilizing the ordered geography of Jambudvipa within the cosmic arrangement.

Through a systematic listing of continents, regions, and their defining mountains, Parāśara presents geography as a cosmic blueprint—an ordered layout rather than mere physical terrain.

Even when the verse lists mountains, the Purāṇic intent is that cosmic order and stability ultimately rest in Vishnu’s sovereignty—geography becomes a map of a divinely sustained universe.