Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

yasyāstīre puṇyatoyā kūjadbhṛṃgavihaṃgamā | sarayūrnāma taṭinī mānasaprabhavollasā

An ihren Ufern fließt der Fluss Sarayū—heilig an seinen Wassern, erfüllt vom Summen der Bienen und den Rufen der Vögel—leuchtend als ein Strom, von dem man sagt, er entspringe dem Mānasarovar.

यस्याःof which
यस्याः:
Sambandha (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक-यत्
तीरेon the bank
तीरे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
पुण्यholy, meritorious
पुण्य:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formविशेषण-प्रातिपदिक, समासे पूर्वपद
तोयाhaving holy waters
तोया:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (पुण्यं तोयं यस्याः सा)
कूजत्cooing, humming
कूजत्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकूजत् (कृदन्त; √कूज् (धातु) शतृ)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), समासे पूर्वपद
भृङ्गbee
भृङ्ग:
Sambandha (Qualifier)
TypeNoun
Rootभृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासे मध्यपद (stem)
विहङ्गमाwith birds (and bees)
विहङ्गमा:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भृङ्गाः विहङ्गमाः च—अत्र 'भृङ्गविहङ्गम' इति समाहार/निर्देश; व्यवहारतः 'भृङ्गादयः विहङ्गमाः')
सरयूःSarayū (river)
सरयूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरयू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'by name')
तटिनीriver
तटिनी:
Karta (Apposition to subject)
TypeNoun
Rootतटिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सरयूः इत्यस्य विशेष्य-समनाधिकरण
मानसMānasa (lake)
मानस:
Sambandha (Source qualifier)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/विशेषणवत्, समासे पूर्वपद (stem; 'Mānasa' lake)
प्रभवorigin, source
प्रभव:
Sambandha (Source)
TypeNoun
Rootप्रभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, समासे मध्य/उत्तरपद (stem)
उल्लसाshining, resplendent
उल्लसा:
Karta (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootउल्लसत्/उल्लस (कृदन्त; उद्+√लस् (धातु) शतृ/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानार्थे 'उल्लसन्ती' (shining/bright)

Brahmā (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa narrative context)

Tirtha: Sarayū

Type: river

Scene: A tranquil Sarayū riverbank: clear holy waters, flowering trees, bees hovering, birds calling from branches, pilgrims seated in japa, and a faint suggestion of Mānasarovar’s mythic origin via distant snowy peaks in the background symbolism.

A
Ayodhyā
S
Sarayū
M
Mānasarovar

FAQs

Sacred rivers sanctify a place through purity and life-affirming harmony, supporting pilgrimage, remembrance, and inner cleansing.

The Sarayū River at Ayodhyā, praised as holy and traditionally linked to Mānasarovar.

Not explicit; the emphasis on puṇya-toya implies tīrtha practices such as snāna (ritual bathing) and reverent worship on the riverbank.