Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

तत्रोपवासं यः कुर्यान्नरो भक्तिसमन्वितः । एकेनैवोपवासेन उपवासायुतं फलम् । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सोपवासो जितेंद्रियः

tatropavāsaṃ yaḥ kuryānnaro bhaktisamanvitaḥ | ekenaivopavāsena upavāsāyutaṃ phalam | cakratīrthe naraḥ snātvā sopavāso jiteṃdriyaḥ

Dort erlangt ein Mann, der mit Hingabe das Fasten (Upavāsa) übt, schon durch ein einziges Fasten die Frucht von zehntausend Fasten. Nachdem er im Cakratīrtha gebadet hat, fastend und die Sinne bezwingend, gewinnt er jenes erhabene Verdienst.

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय
उपवासम्a fast
उपवासम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd); एकवचन
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
कुर्यात्should do/undertake
कुर्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष (3rd); एकवचन
नरःa man/person
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
भक्तिdevotion
भक्ति:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-तत्पुरुषसमासाङ्ग (समासपूर्वपद)
समन्वितःendowed with devotion
समन्वितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमन्वित (कृदन्त; सम्-अनु-√इ (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; भक्ति-समन्वितः (तृतीया-तत्पुरुषः: 'endowed with devotion')
एकेनby one
एकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन; संख्याविशेषण
एवonly
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis 'only/indeed')
उपवासेनby a fast
उपवासेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन
उपवासfasting
उपवास:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; (समासपूर्वपद)
अयुतम्ten-thousandfold
अयुतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; उपवास-अयुतम् (षष्ठी-तत्पुरुषः: 'ten-thousand (times) of fasting')
फलम्fruit/result
फलम्:
Karma (Result/कर्म)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन
चक्रwheel/discus
चक्र:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासपूर्वपद)
तीर्थेat Cakra-tirtha
तीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन; चक्र-तीर्थे (षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयप्रायः: 'at Cakra-tirtha')
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
स्नात्वाhaving bathed
स्नात्वा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस्नात्वा (कृदन्त; √स्ना (धातु) + क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having bathed)
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
उपवासः(being) fasting
उपवासः:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
जितconquered
जित:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootजित (कृदन्त; √जि (धातु) + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); (समासपूर्वपद)
इन्द्रियःself-controlled (with conquered senses)
इन्द्रियः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (समासान्ते पुल्लिङ्ग-प्रातिपदिकरूपेण) प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; जित-इन्द्रियः (बहुव्रीहिः-प्रायः: 'one whose senses are conquered')

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Cakratīrtha

Type: kund

Listener: Devī

Scene: At a sacred waterbody called Cakratīrtha, a devotee emerges from the water with folded hands, wet hair tied, wearing simple cloth; nearby a subtle emblem of the Sudarśana-cakra on a shrine; the devotee maintains a fasting austerity, calm and self-contained.

C
Cakratīrtha
P
Prabhāsa-kṣetra
U
Upavāsa (fasting)
S
Snāna (ritual bath)

FAQs

Devotional discipline—fasting with self-control—becomes immensely potent when joined to tīrtha-bathing.

Cakratīrtha within Prabhāsa-kṣetra.

Perform snāna at Cakratīrtha and observe upavāsa with devotion and sense-restraint.