Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 56

निद्रा तंद्रा तथाऽलस्यं पैशुन्यमिति ते दश । एते रक्षंति सततं सोमेशं तीर्थनायकम्

nidrā taṃdrā tathā'lasyaṃ paiśunyamiti te daśa | ete rakṣaṃti satataṃ someśaṃ tīrthanāyakam

Schlaf, Benommenheit und Trägheit, dazu Verleumdung—damit sind die Zehn voll. Diese ‘bewachen’ unablässig Someśa, den Herrn der Tīrtha, den Lenker der heiligen Furt.

निद्राsleep
निद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
तंद्राdrowsiness
तंद्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतन्द्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
तथाand likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: likewise/also)
आलस्यम्laziness
आलस्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआलस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
पैशुन्यम्slander/backbiting
पैशुन्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपैशुन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle: thus)
तेthose
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्; संकेतार्थः (those)
दशten
दश:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशन् (प्रातिपदिक)
Form(सामान्यतः) प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनार्थे; संख्यावाचकः (ten)
एतेthese
एते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्
रक्षन्तिprotect/guard
रक्षन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचनम्; परस्मैपदम्
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसतत (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन-प्रयोगः (adverbial accusative: always/constantly)
सोमेशम्Someśa (Lord of Soma)
सोमेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसोम-ईश (प्रातिपदिक); सोम (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘सोमस्य ईशः’
तीर्थनायकम्leader of the sacred ford (tīrtha)
तीर्थनायकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ-नायक (प्रातिपदिक); तीर्थ (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘तीर्थस्य नायकः’

Śiva (deduced)

Tirtha: Someśa (tīrtha-nāyaka) at Prabhāsa

Type: temple

Scene: At the gateway of Someśa’s shrine stand ten symbolic sentinels—Sleep, Drowsiness, Sloth, Slander, and the earlier vices—subtly restraining an inattentive pilgrim, while a disciplined devotee passes with lamp and mantra.

S
Someśa/Someśvara
T
Tīrtha (Prabhāsa)

FAQs

Inner dullness and harmful speech become ‘gatekeepers’ that prevent a seeker from approaching the holy.

Prabhāsa-tīrtha under the lordship of Someśvara (Someśa).

No explicit rite; the implied instruction is to overcome these hindrances to reach and worship at the tīrtha.