Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 4

तस्मात्पूर्वेण देवेशि योजनैकेन निर्मलम् । त्रितकूपेति विख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सर्वेषां देवि तीर्थानां यत्तत्रैव व्यवस्थितिः

tasmātpūrveṇa deveśi yojanaikena nirmalam | tritakūpeti vikhyātaṃ sarvapātakanāśanam | sarveṣāṃ devi tīrthānāṃ yattatraiva vyavasthitiḥ

Von dort nach Osten, o Herrin der Götter, liegt in einer Entfernung von einer Yojana ein reiner Ort, bekannt als Tritakūpa, der Vernichter aller Sünden. O Göttin, man sagt, dass dort die heilige Wirkkraft aller Tīrthas gemeinsam verankert ist.

तस्मात्from there
तस्मात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; निर्देशार्थ (from that place/therefrom)
पूर्वेणto the east (by the eastern side)
पूर्वेण:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; दिक्-निर्देशे (by the east/ eastwards)
देवेशिO lady of the gods
देवेशि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
योजनैकेनby one yojana
योजनैकेन:
Karaṇa (Measure/करण)
TypeNoun
Rootयोजन + एक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; द्विगु-समासः (एकं योजनम्)
निर्मलम्pure
निर्मलम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्मल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम् (of a neuter noun understood: तीर्थम्)
त्रितकूपTritakūpa (name of a well/tīrtha)
त्रितकूप:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रित + कूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; नाम (place-name); तत्पुरुषः (त्रितस्य कूपः / त्रित-सम्बद्धः कूपः)
इतिthus (called)
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण/नामनिर्देश particle)
विख्यातम्well-known
विख्यातम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootख्यै (धातु) → विख्यात (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; उपसर्गः ‘वि-’
सर्वपातकनाशनम्destroyer of all sins
सर्वपातकनाशनम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + पातक + नाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां पातकानां नाशनम्)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘तीर्थानाम्’ इत्यस्य विशेषणम्
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
तीर्थानाम्of sacred places
तीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
यत्which/that
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (स्थानवाचक)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
व्यवस्थितिः(their) presence/establishment
व्यवस्थितिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यव + स्था (धातु) → व्यवस्थितिः (प्रातिपदिक/भाववाचक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भाववाचक-संज्ञा (state/arrangement)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Tritakūpa

Type: kund

Listener: Devī (Pārvatī)

Scene: A pristine sacred well (kūpa) in the coastal Prabhāsa landscape; pilgrims approach from the west, carrying water pots and flowers; subtle divine presence indicating ‘all tīrthas’ gathered invisibly.

T
Tritakūpa
M
Mahādevī (Pārvatī)

FAQs

The Purāṇa elevates certain tīrthas as ‘concentrated sanctity,’ where the merit of many sacred places is believed to converge.

Tritakūpa, described as a pure, sin-destroying tīrtha located one yojana east from the prior site.

No explicit act is named in this verse; it provides pilgrimage direction and the tīrtha’s sin-destroying merit.