Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 25

Devanagari script

स शप्तो डिंडिरूपस्तु भवद्भिः करणेश्वरः । तच्छापाच्छप्तमेवैतत्समस्तं तद्गुणास्पदम् । देवतिर्यङ्मनुष्याणां निरानंदमिति स्थितम्

Transliteration

sa śapto ḍiṃḍirūpastu bhavadbhiḥ karaṇeśvaraḥ | tacchāpācchaptamevaitatsamastaṃ tadguṇāspadam | devatiryaṅmanuṣyāṇāṃ nirānaṃdamiti sthitam

Translation

Jener Karaṇeśvara, der in der Gestalt des Ḍiṃḍi erschien, wurde von euch verflucht. Durch eben diesen Fluch ist dieses ganze Gebiet, das von Ihm und seinen Eigenschaften abhängt, mitverflucht worden; so verweilen Götter, Tiere und Menschen in Freudlosigkeit.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• शप्तः: (was) cursed
• शप्तः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘cursed’

• डिंडि-रूपः: having the form of a ḍiṃḍi (drum/demon-name)
• डिंडि-रूपः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: डिंडि (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (डिंडेर् रूपम्)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; adversative particle (‘but/indeed’)

• भवद्भिः: by you (all)
• भवद्भिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; honorific 2nd-person pronoun ‘by you (all)’

• करण-ईश्वरः: lord of the senses/instruments
• करण-ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: करण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (करणानाम् ईश्वरः)

• तत्-शापात्: from that curse
• तत्-शापात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + शाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (‘from that curse’)

• शप्तम्: cursed
• शप्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शप् (धातु) → शप्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘cursed’ (qualifying ‘etat/samastam’)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; emphatic particle (‘indeed/only’)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समस्तम्: entire
• समस्तम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘entire/whole’

• तत्-गुण-आस्पदम्: abode of its qualities
• तत्-गुण-आस्पदम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + गुण (प्रातिपदिक) + आस्पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य गुणानाम् आस्पदम्)

• देव-तिर्यङ्-मनुष्याणाम्: of gods, animals, and humans
• देव-तिर्यङ्-मनुष्याणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + तिर्यञ्च् (प्रातिपदिक) + मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (देवाश्च तिर्यञ्चश्च मनुष्याश्च)

• निरानन्दम्: joyless
• निरानन्दम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निरानन्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘joyless’

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; quotative particle (‘thus’)

• स्थितम्: stood/was established
• स्थितम्: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकालिक-कर्मणि कृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘stood/was established’

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Karaṇeśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Karaṇeśvara appears in a Ḍiṃḍi-form (a specific, possibly drum-associated or grotesque/guardian-like manifestation); sages/dvijas curse him, and the consequence spreads as a pall of joylessness over gods, animals, and humans—an allegory of a cursed spiritual ecosystem.

Characters & Entities

• Karaṇeśvara
• Ḍiṃḍi (form)
• deva
• tiryak
• manuṣya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-aparādha or misdirected curses disturb the wider cosmos; individual wrongdoing can create collective suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, specifically through the mention of Karaṇeśvara, a Śaiva locus within the sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse explains the metaphysical consequence that later motivates propitiation.