Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

तस्य पश्चिमभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । गंगेश्वरमिति ख्यातं गंगया यत्प्रतिष्ठितम्

tasya paścimabhāge tu nātidūre vyavasthitam | gaṃgeśvaramiti khyātaṃ gaṃgayā yatpratiṣṭhitam

An seiner Westseite, nicht allzu fern, steht ein Heiligtum, berühmt als «Gaṅgeśvara», das dort von der Flussgöttin Gaṅgā gegründet wurde.

तस्यof that (place/it)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
पश्चिमभागेin the western part
पश्चिमभागे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपश्चिम + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—पश्चिमः भागः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुindeed/but
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
नातिदूरेnot very far (away)
नातिदूरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootन + अति + दूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभावः—न अति दूरम् (not very far)
व्यवस्थितम्situated/placed
व्यवस्थितम्:
Karma-samānādhikaraṇa / Predicative (विधेय)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘स्थित’ = placed/situated
गंगेश्वरम्Gangeśvara (Lord of Gaṅgā)
गंगेश्वरम्:
Karta/Predicate nominative (उद्देश्य/विधेय)
TypeNoun
Rootगङ्गा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; समासः—गङ्गायाः ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इतिthus
इति:
Quotative marker (इत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक अव्यय
ख्यातम्known/called
ख्यातम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘प्रसिद्ध’
गंगयाby Gaṅgā
गंगया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
यत्which
यत्:
Karma/Relative (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
प्रतिष्ठितम्established/consecrated
प्रतिष्ठितम्:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootप्र + स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Īśvara (Śiva) (deduced from dialogue frame)

Tirtha: Gaṅgeśvara

Type: temple

Listener: Devī

Scene: A small but radiant Śiva-liṅga shrine stands to the west; Gaṅgā appears as a divine woman with a water-pot, performing pratiṣṭhā/abhisheka, sanctifying the liṅga named Gaṅgeśvara.

G
Gaṅgā
G
Gaṅgeśvara (Śiva-liṅga)

FAQs

Tīrthas and liṅgas are sanctified through divine installation, making geography itself a vehicle of liberation.

Gaṅgeśvara, a Śiva site established by Gaṅgā in Prabhāsa-kṣetra.

Implicitly, darśana and worship at the installed liṅga; no explicit rite stated in this verse.