Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

Devanagari script

कौतूहलात्कण्टकेन बुद्धिमोहबलात्कृता । किन्नु खल्विदमित्युक्त्वा निर्बिभेदास्य लोचने

Transliteration

kautūhalātkaṇṭakena buddhimohabalātkṛtā | kinnu khalvidamityuktvā nirbibhedāsya locane

Translation

Aus Neugier —vom Wahn die Einsicht getrübt— sprach sie: „Was ist dies denn?“ und durchbohrte mit einem Dorn seine Augen.

Word by Word

• कौतूहलात्: out of curiosity
• कौतूहलात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कौतूहल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्

• कण्टकेन: with a thorn
• कण्टकेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• बुद्धि-मोह-बलात्: due to the force of delusion of understanding
• बुद्धि-मोह-बलात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: बुद्धि (प्रातिपदिक) + मोह (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (बुद्धेः मोहस्य बलात्/बुद्धिमोहस्य बलात्)

• कृता: having done (it); she did
• कृता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकर्मणि कृदन्तः; (सा) कर्तृवाच्ये ‘having done/one who did’ इत्यर्थे प्रसङ्गात्

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्नार्थक-सर्वनाम

• नु: indeed?; I wonder
• नु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)
• Form: प्रश्न/सम्भावना-निपातः

• खलु: surely; indeed
• खलु: Sambandha (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: खलु (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic/assuring particle)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund)

• निर्बिभेद: pierced; split
• निर्बिभेद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्+√भिद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• अस्य: of him; his
• अस्य: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• लोचने: the two eyes
• लोचने: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, द्विवचनम्

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (contextual attribution)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sukanyā bends toward the ant-hill, holding a small thorn; two eyes gleam from within the mound; the moment freezes at the instant of piercing—innocence mixed with fatal error.

Characters & Entities

• Sukanyā
• Bhārgava (Cyavana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Curiosity without discernment becomes harm; Purāṇic dharma warns against rash acts, especially toward ascetics.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, a sacred region where moral causality is dramatically illustrated.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes the act that triggers the subsequent affliction.