Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 255›Shloka 40
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

अरुंधत्युवाच । बिसतंतुर्यथा नित्यं समंतान्नालसंस्थितः । तृष्णा चैवमनाद्यंता तथा देहाश्रिता सदा

Transliteration

aruṃdhatyuvāca | bisataṃturyathā nityaṃ samaṃtānnālasaṃsthitaḥ | tṛṣṇā caivamanādyaṃtā tathā dehāśritā sadā

Translation

Arundhatī sprach: Wie die Lotusfaser stets im ganzen Lotusstängel ausgebreitet liegt, so haftet auch der Durst des Begehrens (tṛṣṇā), ohne Anfang und ohne Ende, immerfort am Körper.

Word by Word
अरुन्धतीArundhatī
अरुन्धती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअरुन्धती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्
बिस-तन्तुःthe lotus-fibre
बिस-तन्तुः:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootबिस (प्रातिपदिक) + तन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (बिसस्य तन्तुः)
यथाas/just like
यथा:
Avyaya (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानवाचक-अव्यय (comparative ‘as/like’)
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषणम् (adverbial accusative)
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Desha-adhikarana (Spatial adverbial/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; तसिल्-प्रत्ययान्तम् (ablatival adverb) = ‘on all sides/from all around’
नाल-संस्थितःsituated in the stalk
नाल-संस्थितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाल (प्रातिपदिक) + सम्-√स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; क्त-कृदन्तः ‘संस्थित’ = situated; समासः—तत्पुरुषः (नाले संस्थितः)
तृष्णाcraving/thirst
तृष्णा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतृष्णा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्
चand
च:
Avyaya (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवम्thus/in this way
एवम्:
Avyaya (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक (manner adverb)
अनादि-अन्ताbeginningless (and) ending (i.e., without beginning, with an end)
अनादि-अन्ता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनादि (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः (अनादिः च अन्तः च यस्याः/या) = beginningless and ending
तथाlikewise
तथा:
Avyaya (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; तुल्यतावाचक (so/likewise)
देह-आश्रिताresting on the body
देह-आश्रिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेह (प्रातिपदिक) + आ-√श्रि (धातु) → आश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; क्त-कृदन्तः ‘आश्रित’ = dependent on/attached to; समासः—तत्पुरुषः (देहम् आश्रिता)
सदाalways
सदा:
Kala-adhikarana (Temporal adverbial/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
Speaker

Arundhatī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Arundhatī teaches with a lotus in hand: she draws out fine lotus-fibre from the stalk, showing how it runs throughout—symbolizing craving clinging to the body.

Characters & Entities
A
Arundhatī

FAQs

Craving is deeply interwoven with bodily identification; liberation requires disentangling from that attachment.

The teaching is placed in the Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative, encouraging inner cleansing alongside pilgrimage.

No explicit ritual; it urges awareness and renunciation of tṛṣṇā.

←Previous Verse
Next Verse→