Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 166›Shloka 120
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 120

Devanagari script

नेत्राणां चाञ्जनं कृत्वा सिन्दूरं चैव मस्तके । पूगीफलानि हृद्यानि वासितानि मृदूनि च । हस्ते दत्त्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

Transliteration

netrāṇāṃ cāñjanaṃ kṛtvā sindūraṃ caiva mastake | pūgīphalāni hṛdyāni vāsitāni mṛdūni ca | haste dattvā sapātrāṇi praṇipatya visarjayet

Translation

Nachdem man die Augen mit Añjana geschminkt und Sindūra auf das Haupt gesetzt hat, lege man ihnen wohlgefällige Betelnüsse (pūgī) — duftend und weich — samt Gefäßen in die Hand; dann verneige man sich und entlasse sie ehrerbietig.

Word by Word
नेत्राणाम्of the eyes
नेत्राणाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
अञ्जनम्collyrium, eye-ointment
अञ्जनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
कृत्वाhaving applied/done
कृत्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√कृ (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
सिन्दूरम्vermilion
सिन्दूरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिन्दूर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
मस्तकेon the head
मस्तके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमस्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
पूगीफलानिareca nuts
पूगीफलानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूगी (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (पूग्याः फलानि = areca-nuts)
हृद्यानिpleasing
हृद्यानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
वासितानिperfumed, scented
वासितानि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Root√वास् (धातु; वासयति) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
मृदूनिsoft, tender
मृदूनि:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying पूगीफलानि)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
हस्तेin the hand
हस्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दा (धातु) + क्त्वा
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
सपात्राणिtogether with vessels
सपात्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootस (सह) + पात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying understood gifts/फलानि); सहार्थक-तत्पुरुषवत् (together with vessels/containers)
प्रणिपत्यhaving bowed down
प्रणिपत्य:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootप्र + नि + √पत् (धातु) + ल्यप्
Formक्त्वान्त-समकक्ष ल्यबन्त अव्यय (gerund)
विसर्जयेत्should dismiss/send off
विसर्जयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + √सृज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-kṣetra māhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Close ritual moment: a host applies collyrium and sindūra to honored women; scented soft betel-nuts and small vessels are placed in their hands; the host bows as they depart.

Characters & Entities
A
Añjana
S
Sindūra
P
Pūgīphala

FAQs

Dharma includes graceful closure—honoring guests with auspicious marks, gifts, and respectful farewell.

The practice is part of the Prabhāsa-kṣetra māhātmya’s recommended observances.

Apply añjana and sindūra, give scented soft betel-nuts with vessels into their hands, bow, and then dismiss them respectfully.

←Previous Verse
Next Verse→