Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

स्मृतं तद्वैष्णवं क्षेत्रं नाम्ना देवि सुदर्शनम् । धन्वंतराणि षट्त्रिंशत्समंतात्परिमण्डलम्

Transliteration

smṛtaṃ tadvaiṣṇavaṃ kṣetraṃ nāmnā devi sudarśanam | dhanvaṃtarāṇi ṣaṭtriṃśatsamaṃtātparimaṇḍalam

Translation

O Göttin, jene heilige Gegend wird als ein vaiṣṇavisches Kṣetra in Erinnerung gehalten, berühmt unter dem Namen Sudarśana. Sie bildet eine kreisförmige Ausdehnung, die sich nach allen Seiten über sechsunddreißig Dhanvantaras erstreckt.

Word by Word

• स्मृतम्: is called/remembered as
• स्मृतम्: Kriya (Result state/क्रिया-फल)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• वैष्णवम्: Vaishnava (of Vishnu)
• वैष्णवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रस्य)

• क्षेत्रम्: sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• सुदर्शनम्: Sudarshana
• सुदर्शनम्: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: सु + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सुन्दरं दर्शनं यस्य/यत् इति कर्मधारयः; नाम (proper name)

• धन्वन्तराणि: dhanvantaras (a unit of distance)
• धन्वन्तराणि: Parimana (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: धन्वन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; परिमाणवाचक (measure)

• षट्त्रिंशत्: thirty-six
• षट्त्रिंशत्: Visheshana (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षट्त्रिंशत् (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; (indeclinable-like numeral) परिमाणविशेषणम् (धन्वन्तराणि)

• समन्तात्: on all sides
• समन्तात्: Desha-visheshana (Spatial modifier/देशविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्तात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादानार्थक/देशवाचक (from all sides / all around)

• परिमण्डलम्: circular/encircled
• परिमण्डलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्षेत्रस्य)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sudarśana-kṣetra (Vaiṣṇava-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī

Visual Art Cues

Scene: A sacred circular mandala-map of Sudarśana-kṣetra is evoked, radiating from the center across a measured expanse; the idea of a protective divine disc overlays the landscape.

Characters & Entities

• Devī
• Viṣṇu
• Sudarśana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy kṣetra is not merely a point on a map; it is a divinely charged sacred region whose very name and extent are preserved in tradition for pilgrimage and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Vaiṣṇava sacred region called “Sudarśana” within the Prabhāsakṣetra Māhātmya (Prabhāsa Khaṇḍa).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse defines the sanctity and geographic extent of the kṣetra.