Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भैरवेश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य ईशाने स्थितं पापप्रणाशनम् । चतुर्वक्त्रं महादेवं संस्थितं तीर्थरक्षणे

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi bhairaveśvaramuttamam | brahmakuṇḍasya īśāne sthitaṃ pāpapraṇāśanam | caturvaktraṃ mahādevaṃ saṃsthitaṃ tīrtharakṣaṇe

Īśvara sprach: Dann, o Mahādevī, soll man zum erhabenen Bhairaveśvara gehen, der nordöstlich von Brahmakuṇḍa weilt, dem Vernichter der Sünden: der viergesichtige Mahādeva, dort eingesetzt, um die heilige Tīrtha zu behüten.

īśvaraḥĪśvara (Lord)
īśvaraḥ:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (ईश्वर-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (Speech act/क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच्)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (ततः)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (adverb: thereafter/from there)
gacchetshould go
gacchet:
Kriya (Injunction/क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
mahādeviO great goddess
mahādevi:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahādevī (महादेवी-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महती देवī)
bhairaveśvaramBhairaveśvara (a form of Śiva)
bhairaveśvaram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhairava + īśvara (भैरव + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (भैरवस्य ईश्वरः)
uttamamsupreme, excellent
uttamam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (उत्तम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण
brahmakuṇḍasyaof Brahmakuṇḍa
brahmakuṇḍasya:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbrahma + kuṇḍa (ब्रह्म + कुण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ब्रह्मणः कुण्डम्)
īśānein the northeast (quarter)
īśāne:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootīśāna (ईशान-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; दिशावाचक (northeast)
sthitamsituated
sthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था) + क्त (past passive participle)
Formकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (agreeing with bhairaveśvaram)
pāpapraṇāśanamdestroyer of sin
pāpapraṇāśanam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāpa + praṇāśana (पाप + प्रणाशन)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पापस्य प्रणाशनम्)
caturvaktramfour-faced
caturvaktram:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootcatur + vaktra (चतुर् + वक्त्र)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—द्विगु (चत्वारि वक्त्राणि यस्य)
mahādevamMahādeva (Śiva)
mahādevam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmahādeva (महादेव-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् देवः)
saṃsthitamstanding/established
saṃsthitam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (स्था) + सम् + क्त (past passive participle)
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (agreeing with mahādevam)
tīrtharakṣaṇefor the protection of the sacred ford
tīrtharakṣaṇe:
Adhikarana (Purpose/occasion as locus/अधिकरण)
TypeNoun
Roottīrtha + rakṣaṇa (तीर्थ + रक्षण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तीर्थस्य रक्षणम्)

Śiva (Īśvara)

Tirtha: Brahmakuṇḍa (context) and Bhairaveśvara (associated shrine)

Type: kund

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Śiva (Īśvara) instructs Devī: a four-faced Mahādeva as Bhairaveśvara stands in the northeast of a sacred pond (Brahmakuṇḍa), holding a protective stance over the tirtha; pilgrims approach with folded hands.

B
Bhairaveśvara
B
Brahmakuṇḍa
Ī
Īśāna (northeast)
M
Mahādeva
T
tīrtha

FAQs

Sacred geography is purposeful: specific forms of Śiva are installed to protect tīrthas and to remove sin from pilgrims.

Bhairaveśvara located in the Īśāna (northeast) of Brahmakuṇḍa within Prabhāsakṣetra.

Pilgrimage instruction: one should go (gacchet) to Bhairaveśvara as part of tīrtha-darśana.