Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 65

Devanagari script

देवदेवस्य वचनात्प्रसन्ना साऽभवत्पुनः । नालं देवोऽपि संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्

Transliteration

devadevasya vacanātprasannā sā'bhavatpunaḥ | nālaṃ devo'pi saṃgṛhya dakṣiṇāśāṃ samākṣipat

Translation

Auf das Wort des Gottes der Götter wurde sie wieder gnädig. Da ergriff auch der Deva den Lotosstiel und warf ihn gen Süden.

Word by Word

• देवदेवस्य: of the God of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘देवः (एव) देवः’ इति कर्मधारयसमासः

• वचनात्: from (because of) the word/command
• वचनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (5th/Ablative), एकवचनम्

• प्रसन्ना: pleased
• प्रसन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, प्र + √सद् (धातु))
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु) ‘सत्तायाम्’
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (adverb)

• नालम्: the stalk (nāla)
• नालम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (particle: also/even)

• संगृह्य: having taken up
• संगृह्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: सम् + √ग्रह् (धातु) ‘ग्रहणे’
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive) ‘having seized/collected’

• दक्षिणाशाम्: the southern direction
• दक्षिणाशाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दक्षिणा आशा’ इति कर्मधारयसमासः

• समाक्षिपत्: threw/cast
• समाक्षिपत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √क्षिप् (धातु) ‘क्षेपणे’
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (contextual locus for Mahānāla/Dhruveśvara)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A deity, responding to the ‘God of gods,’ grasps a lotus-stalk (nāla) and hurls it toward the southern quarter; the air is charged, as if the landscape itself awaits consecration.

Characters & Entities

• Devadeva (Śiva)
• Gaurī (Pārvatī)
• Lotus-stalk (nāla)
• Southern direction (dakṣiṇāśā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace is restored through right counsel and reconciliation; Śiva’s word harmonizes and pacifies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, within whose māhātmya these divine acts are narrated as sacred history.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it narrates a divine act that may function etiologically within the kṣetra’s sacred geography.