Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

सरस्वत्युवाच । कस्मात्त्वं खिद्यसे विप्र विरक्त इव भाससे । कस्मान्न हृष्यसि हृदा कस्मादत्र त्वमागतः । वद शीघ्रं महाभाग तवांतिके वसाम्यहम्

sarasvatyuvāca | kasmāttvaṃ khidyase vipra virakta iva bhāsase | kasmānna hṛṣyasi hṛdā kasmādatra tvamāgataḥ | vada śīghraṃ mahābhāga tavāṃtike vasāmyaham

Sarasvatī sprach: „Warum betrübst du dich, o Vipra? Warum erscheinst du, als wärest du von allem losgelöst? Warum freut sich dein Herz nicht? Warum bist du hierher gekommen? Sage es schnell, o Glückseliger—denn ich weile in deiner Nähe.“

सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कस्मात्from what cause/why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; प्रश्नार्थक
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
खिद्यसेare distressed
खिद्यसे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootखिद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
विरक्तःdetached
विरक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-रक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; रञ्ज्→रक्त, उपसर्ग वि-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (Past participle)
इवas if
इव:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
भाससेappear/shine
भाससे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभास् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कस्मात्why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
not
:
Pratiṣedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हृष्यसिrejoice
हृष्यसि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootहृष् (धातु)
Formलट्-लकार, मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हृदाwith (your) heart
हृदा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
कस्मात्why
कस्मात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
अत्रhere
अत्र:
Adhikaraṇa (Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आगतःhave come
आगतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग
वदtell/speak
वद:
Kriya (Command)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक; महा+भाग)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् भागः यस्य)
तवyour
तव:
Sambandha (Possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अन्तिकेnear (you)
अन्तिके:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
वसामिI dwell
वसामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार, उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sarasvatī

Tirtha: अर्बुद-गिरि-देवी-सान्निध्य-स्थल (कथानुसार)

Type: kshetra

Listener: पिण्डोदक (ब्राह्मण)

Scene: सरस्वती संवाद-मुद्रा में, मुख पर सौम्य जिज्ञासा; हाथ में वीणा/पुस्तक; साधक सामने; दृश्य में निकटता और संरक्षण का भाव।

S
Sarasvatī
V
Vipra (brāhmaṇa)

FAQs

The divine not only grants boons but first diagnoses the inner condition—sorrow, detachment, and the motive for coming to a sacred place.

The setting is the Arbuda sacred region; Sarasvatī indicates her abiding presence there, preparing for the tīrtha’s praise.

No explicit rite here; it is a dialogic prelude to the boon and later tīrtha-snāna instructions.