Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच श्रुत्वेहितं साधु सभासभाजितं महत्तमाग्रण्य उरुक्रमात्मन: । युधिष्ठिरो दैत्यपतेर्मुदान्वित: पप्रच्छ भूयस्तनयं स्वयम्भुव: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī fuhr fort: Nachdem Yudhiṣṭhira Mahārāja von den Taten und dem heiligen Wesen Prahlādas gehört hatte, die selbst in den Versammlungen großer Persönlichkeiten wie Brahmā und Śiva verehrt und erörtert werden, fragte er, der ehrerbietigste König unter den Erhabenen, voller Freude erneut den großen Weisen Nārada Muni, den Sohn Svayambhuvas.

Verse 2

श्रीयुधिष्ठिर उवाच भगवन् श्रोतुमिच्छामि नृणां धर्मं सनातनम् । वर्णाश्रमाचारयुतं यत्पुमान्विन्दते परम् ॥ २ ॥

Mahārāja Yudhiṣṭhira sprach: O Ehrwürdiger, ich wünsche von dir die ewigen Grundsätze der menschlichen Dharma zu hören, verbunden mit den Lebensregeln der Varṇāśrama-Ordnung; durch sie erlangt der Mensch das höchste Ziel: Bhakti, hingebungsvollen Dienst am Herrn.

Verse 3

भवान्प्रजापते: साक्षादात्मज: परमेष्ठिन: । सुतानां सम्मतो ब्रह्मंस्तपोयोगसमाधिभि: ॥ ३ ॥

O bester der Brāhmaṇas, du bist der unmittelbare Sohn des Prajāpati, des Parameṣṭhi Brahmā. Durch deine Askese, mystisches Yoga und Samādhi giltst du als der Vorzüglichste unter Brahmās Söhnen.

Verse 4

नारायणपरा विप्रा धर्मं गुह्यं परं विदु: । करुणा: साधव: शान्तास्त्वद्विधा न तथापरे ॥ ४ ॥

Die Vipras, die Nārāyaṇa ergeben sind, kennen das höchste, verborgene Dharma. Niemand übertrifft dich an Barmherzigkeit und friedvollem Leben; daher kennt niemand diese vertraulichen religiösen Grundsätze besser als du.

Verse 5

श्रीनारद उवाच नत्वा भगवतेऽजाय लोकानां धर्मसेतवे । वक्ष्ये सनातनं धर्मं नारायणमुखाच्छ्रुतम् ॥ ५ ॥

Śrī Nārada Muni sprach: Nachdem ich zuerst dem Herrn Śrī Kṛṣṇa, dem Ungeborenen, der die Brücke des Dharma für alle Wesen schützt, meine Ehrerbietung dargebracht habe, werde ich das ewige Dharma darlegen, das ich aus Nārāyaṇas Mund vernommen habe.

Verse 6

योऽवतीर्यात्मनोंऽशेन दाक्षायण्यां तु धर्मत: । लोकानां स्वस्तयेऽध्यास्ते तपो बदरिकाश्रमे ॥ ६ ॥

Der Herr Nārāyaṇa stieg zusammen mit Seiner teilweisen Manifestation Nara in diese Welt herab, durch Mūrti, die Tochter Dakṣas, von Dharma gezeugt zum Wohle aller Lebewesen. Noch heute übt Er in Badarikāśrama große Askese.

Verse 7

धर्ममूलं हि भगवान्सर्ववेदमयो हरि: । स्मृतं च तद्विदां राजन्येन चात्मा प्रसीदति ॥ ७ ॥

O König, Bhagavān Hari, die Essenz aller Veden, ist die Wurzel aller Dharma, und so wird es von den großen Autoritäten in der Smṛti erinnert. Nimmt man dieses religiöse Prinzip als Beweis an, werden Geist, Seele und sogar der Körper zufrieden.

Verse 8

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Wahrhaftigkeit, Barmherzigkeit, Entsagung, Reinheit, Toleranz, Unterscheidungsvermögen, Kontrolle des Geistes und der Sinne, Gewaltlosigkeit, Zölibat, Wohltätigkeit, Schriftstudium und Einfachheit.

Verse 9

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Zufriedenheit, Dienst an heiligen Personen, allmähliches Aufgeben unnötiger Verpflichtungen, Beobachtung der Vergeblichkeit menschlicher Aktivitäten, Schweigen und Selbstreflexion.

Verse 10

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Verteilung von Nahrung an alle Lebewesen und das Betrachten jeder Seele (besonders in menschlicher Form) als Teil des Höchsten Herrn.

Verse 11

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

Hören, Chanten und Erinnern an den Höchsten Herrn, Dienen, Verehren, Ehrerbietung darbringen, ein Diener werden, ein Freund werden und sich selbst vollständig hingeben.

Verse 12

सत्यं दया तप: शौचं तितिक्षेक्षा शमो दम: । अहिंसा ब्रह्मचर्यं च त्याग: स्वाध्याय आर्जवम् ॥ ८ ॥ सन्तोष: समद‍ृक्सेवा ग्राम्येहोपरम: शनै: । नृणां विपर्ययेहेक्षा मौनमात्मविमर्शनम् ॥ ९ ॥ अन्नाद्यादे: संविभागो भूतेभ्यश्च यथार्हत: । तेष्वात्मदेवताबुद्धि: सुतरां नृषु पाण्डव ॥ १० ॥ श्रवणं कीर्तनं चास्य स्मरणं महतां गते: । सेवेज्यावनतिर्दास्यं सख्यमात्मसमर्पणम् ॥ ११ ॥ नृणामयं परो धर्म: सर्वेषां समुदाहृत: । त्रिंशल्लक्षणवान् राजन्सर्वात्मा येन तुष्यति ॥ १२ ॥

O König, diese dreißig Eigenschaften bilden das höchste Dharma für alle Menschen, durch das der Höchste Herr zufrieden ist.

Verse 13

संस्कारा यत्राविच्छिन्ना: स द्विजोऽजो जगाद यम् । इज्याध्ययनदानानि विहितानि द्विजन्मनाम् । जन्मकर्मावदातानां क्रियाश्चाश्रमचोदिता: ॥ १३ ॥

Wer durch die Garbhādhāna-Zeremonie und andere vorgeschriebene Samskāras, mit vedischen Mantras ununterbrochen vollzogen und von Brahmā gebilligt, geläutert ist, heißt dvija, „zweifach geboren“. Solche Brāhmaṇas, Kṣatriyas und Vaiśyas, gereinigt durch Herkunft und Verhalten, sollen den Herrn verehren, die Veden studieren, Almosen geben und die Pflichten der vier Āśramas befolgen॥13॥

Verse 14

विप्रस्याध्ययनादीनि षडन्यस्याप्रतिग्रह: । राज्ञो वृत्ति: प्रजागोप्तुरविप्राद्वा करादिभि: ॥ १४ ॥

Der Brāhmaṇa hat sechs Berufsaufgaben: lernen, lehren, Opfer darbringen, Opfer für andere leiten, Almosen geben und Almosen annehmen. Der Kṣatriya soll keine Almosen annehmen, kann aber die übrigen fünf ausüben. Der König als Beschützer der Untertanen darf von Brāhmaṇas keine Steuern erheben; er kann von den anderen geringe Steuern, Zölle und Strafgelder beziehen॥14॥

Verse 15

वैश्यस्तु वार्तावृत्ति: स्यान्नित्यं ब्रह्मकुलानुग: । शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा वृत्तिश्च स्वामिनो भवेत् ॥ १५ ॥

Der Vaiśya soll von vārttā leben: Ackerbau, Schutz der Kühe und Handel, und stets den Weisungen der Brāhmaṇas folgen. Für den Śūdra besteht die einzige Pflicht darin, einen Herrn aus einer höheren Ordnung anzunehmen und ihm zu dienen॥15॥

Verse 16

वार्ता विचित्रा शालीनयायावरशिलोञ्छनम् । विप्रवृत्तिश्चतुर्धेयं श्रेयसी चोत्तरोत्तरा ॥ १६ ॥

Vārttā hat verschiedene Ausprägungen—śālīna, yāyāvara und śiloñchana—und so gibt es vier Arten des Lebensunterhalts, die auch ein Brāhmaṇa wählen kann. Von diesen vier ist jeweils die nachfolgende, der Reihenfolge nach, besser als die vorherige॥16॥

Verse 17

जघन्यो नोत्तमां वृत्तिमनापदि भजेन्नर: । ऋते राजन्यमापत्सु सर्वेषामपि सर्वश: ॥ १७ ॥

Außer in einer Notlage sollen Menschen niedrigerer Stellung nicht die Berufe der Höheren annehmen. In der Not jedoch kann jeder—außer dem Kṣatriya—auch die Lebensweise anderer übernehmen॥17॥

Verse 18

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

In Zeiten der Not darf man von Erwerbsarten leben, die ṛta, amṛta, mṛta, pramṛta und satyānṛta heißen; doch niemals soll man śva-vṛtti annehmen, den erniedrigenden Dienst wie bei Hunden.

Verse 19

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Das Auflesen übriggebliebener Körner auf dem Feld (uñchaśila) heißt ṛta; ohne zu bitten zu erhalten ist amṛta; ständig um Getreide zu betteln ist mṛta; und das Pflügen des Bodens gilt als pramṛta.

Verse 20

ऋतामृताभ्यां जीवेत मृतेन प्रमृतेन वा । सत्यानृताभ्यामपि वा न श्ववृत्त्या कदाचन ॥ १८ ॥ ऋतमुञ्छशिलं प्रोक्तममृतं यदयाचितम् । मृतं तु नित्ययाच्ञा स्यात्प्रमृतं कर्षणं स्मृतम् ॥ १९ ॥ सत्यानृतं च वाणिज्यं श्ववृत्तिर्नीचसेवनम् । वर्जयेत्तां सदा विप्रो राजन्यश्च जुगुप्सिताम् । सर्ववेदमयो विप्र: सर्वदेवमयो नृप: ॥ २० ॥

Handel heißt satyānṛta; der Dienst an Niedrigen ist śva-vṛtti. Brahmanen und Kṣatriyas sollen dieses verabscheuungswürdige Gewerbe stets meiden; der Brahmane sei in allen Veden bewandert, der König kundig in der Verehrung der Devas.

Verse 21

शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । ज्ञानं दयाच्युतात्मत्वं सत्यं च ब्रह्मलक्षणम् ॥ २१ ॥

Kennzeichen des Brahmanen sind: Beherrschung des Geistes, Beherrschung der Sinne, Askese, Reinheit, Zufriedenheit, Nachsicht, Geradheit, Erkenntnis, Barmherzigkeit, Wahrhaftigkeit und völlige Hingabe an Acyuta, den Höchsten Herrn.

Verse 22

शौर्यं वीर्यं धृतिस्तेजस्त्यागश्चात्मजय: क्षमा । ब्रह्मण्यता प्रसादश्च सत्यं च क्षत्रलक्षणम् ॥ २२ ॥

Kennzeichen des Kṣatriya sind: Tapferkeit, Kraft, Standhaftigkeit, Glanz, Opferbereitschaft, Selbstbeherrschung, Vergebung, Verbundenheit mit der brahmanischen Natur, Heiterkeit und Wahrhaftigkeit.

Verse 23

देवगुर्वच्युते भक्तिस्त्रिवर्गपरिपोषणम् । आस्तिक्यमुद्यमो नित्यं नैपुण्यं वैश्यलक्षणम् ॥ २३ ॥

Hingabe an die Devas, den spirituellen Lehrer und Acyuta Viṣṇu; stetes Bemühen um dharma, artha und kāma; Vertrauen in Guru‑ und Śāstra‑Wort; und Geschick im Erwerb—das sind die Kennzeichen des Vaiśya.

Verse 24

शूद्रस्य सन्नति: शौचं सेवा स्वामिन्यमायया । अमन्त्रयज्ञो ह्यस्तेयं सत्यं गोविप्ररक्षणम् ॥ २४ ॥

Ehrerbietung gegenüber den Höhergestellten, stete Reinheit, Dienst am Herrn ohne Falschheit, Opferhandlungen ohne Mantras, nicht stehlen, die Wahrheit sprechen und Kühe sowie Brāhmaṇas schützen—das sind die Kennzeichen des Śūdra.

Verse 25

 स्त्रीणां च पतिदेवानां तच्छुश्रूषानुकूलता । तद्बन्धुष्वनुवृत्तिश्च नित्यं तद्‌व्रतधारणम् ॥ २५ ॥

Den Gatten als „Patideva“ dienen, ihm stets wohlgesinnt sein, seinen Verwandten und Freunden gleichermaßen freundlich begegnen und seine Gelübde beständig mittragen—das sind die vier Grundsätze der keuschen Frau (pativratā).

Verse 26

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

Eine keusche Frau soll durch Kehren, Reinigen und Pflegen das Haus stets rein halten und schmücken; auch sie selbst soll täglich wohlgeordnet sein und saubere, ansprechende Kleidung tragen. Die verschiedenen Wünsche des Gatten erfülle sie mit Bescheidenheit und Sinnesbeherrschung; mit wahrhaftigen, süßen und angenehmen Worten diene sie ihm liebevoll, je nach Zeit und Umstand.

Verse 27

सम्मार्जनोपलेपाभ्यां गृहमण्डनवर्तनै: । स्वयं च मण्डिता नित्यं परिमृष्टपरिच्छदा ॥ २६ ॥ कामैरुच्चावचै: साध्वी प्रश्रयेण दमेन च । वाक्यै: सत्यै: प्रियै: प्रेम्णा काले काले भजेत्पतिम् ॥ २७ ॥

Eine keusche Frau soll durch Kehren, Reinigen und Pflegen das Haus stets rein halten und schmücken; auch sie selbst soll täglich wohlgeordnet sein und saubere, ansprechende Kleidung tragen. Die verschiedenen Wünsche des Gatten erfülle sie mit Bescheidenheit und Sinnesbeherrschung; mit wahrhaftigen, süßen und angenehmen Worten diene sie ihm liebevoll, je nach Zeit und Umstand.

Verse 28

सन्तुष्टालोलुपा दक्षा धर्मज्ञा प्रियसत्यवाक् । अप्रमत्ता शुचि: स्‍निग्धा पतिं त्वपतितं भजेत् ॥ २८ ॥

Eine keusche Frau soll nicht gierig sein, sondern in jeder Lage zufrieden. Sie sei kundig in den Pflichten des Hauses, im Dharma bewandert, spreche angenehm und wahr, sei wachsam und stets rein; so diene sie ihrem nicht gefallenen Gatten in Liebe.

Verse 29

या पतिं हरिभावेन भजेत् श्रीरिव तत्परा । हर्यात्मना हरेर्लोके पत्या श्रीरिव मोदते ॥ २९ ॥

Die Frau, die ihrem Gatten in Hari-bhāva dient, hingebungsvoll wie Śrī Lakṣmī, kehrt mit ihrem hingebungsvollen Ehemann in Haris Welt, Vaikuṇṭha, zurück und erfreut sich dort wie Śrī selbst.

Verse 30

वृत्ति: सङ्करजातीनां तत्तत्कुलकृता भवेत् । अचौराणामपापानामन्त्यजान्तेवसायिनाम् ॥ ३० ॥

Unter den Mischklassen, die saṅkara genannt werden, heißen jene, die keine Diebe und ohne Sünde sind, antevasāyī oder caṇḍālas; auch sie haben ihre erblichen Berufe und Bräuche gemäß ihrer Sippe.

Verse 31

प्राय: स्वभावविहितो नृणां धर्मो युगे युगे । वेदद‍ृग्भि: स्मृतो राजन्प्रेत्य चेह च शर्मकृत् ॥ ३१ ॥

O König, die im vedischen Wissen sehenden Brāhmaṇas haben entschieden: In jedem Yuga ist das Dharma der Menschen meist das Verhalten gemäß ihrer eigenen Natur; es wirkt segensreich hier und nach dem Tod.

Verse 32

वृत्त्या स्वभावकृतया वर्तमान: स्वकर्मकृत् । हित्वा स्वभावजं कर्म शनैर्निर्गुणतामियात् ॥ ३२ ॥

Wenn jemand in seinem Beruf gemäß der aus seiner Natur entspringenden vṛtti handelt und dann diese naturgeborenen Tätigkeiten allmählich aufgibt, gelangt er nach und nach zur nirguṇa-Stufe, dem niṣkāma-Zustand.

Verse 33

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

O König, ein Feld, das immer wieder bestellt wird, verliert von selbst seine Kraft; dann taugt es nicht mehr zur Ernte, und die Saat geht zugrunde.

Verse 34

उप्यमानं मुहु: क्षेत्रं स्वयं निर्वीर्यतामियात् । न कल्पते पुन: सूत्यै उप्तं बीजं च नश्यति ॥ ३३ ॥ एवं कामाशयं चित्तं कामानामतिसेवया । विरज्येत यथा राजन्नग्निवत् कामबिन्दुभि: ॥ ३४ ॥

Ebenso, o König, wird ein vom Begehren bewohnter Geist durch übermäßige Hingabe an die Begierden selbst nüchtern und losgelöst; wie Feuer nicht durch Tropfen von Ghee erlischt, wohl aber durch einen Strom von Ghee.

Verse 35

यस्य यल्लक्षणं प्रोक्तं पुंसो वर्णाभिव्यञ्जकम् । यदन्यत्रापि द‍ृश्येत तत्तेनैव विनिर्दिशेत् ॥ ३५ ॥

Wenn bei jemandem die Merkmale erscheinen, die als Kennzeichen einer bestimmten Varṇa beschrieben wurden, soll man ihn—auch wenn er in einer anderen Klasse geboren ist—nach eben diesen Merkmalen einordnen.