Atharva Veda 18.4.6: Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 6

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

ध्रुव॒ आ रो॑ह पृथि॒वीं वि॒श्वभो॑जसम॒न्तरि॑क्षमुपभृदा क्र॑मस्व । जुहु॒ द्यां ग॑च्छ॒ यज॑मानेन सा॒कं स्रु॒वेण॑ व॒त्सेन॒ दिशः॒ प्रपी॑नाः॒ सर्वा॑ धु॒क्ष्वाहृ॑ण्यमानः

IAST Transliteration

dhrúvā́ ā́ róha pṛthivī́m viśvá-bhojasam antárikṣam upabhṛ́dā krámasva | juhú dyā́m gáccha yájamānena sākáṃ sruvéṇa vatséna díśaḥ prápīnāḥ sárvā dhúkṣvā́hṛṇyamānaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Steadfast, ascend the Earth; stride with the upabhṛt-ladle through the all-nourishing Mid-air. Offer: go unto Heaven together with the Sacrificer; with the sruva, with the calf, do thou milk—all the Directions, made full—being drawn hither.

Translation

Fest steige auf die Erde; mit der upabhṛt-Schöpfkelle schreite durch den allnährenden Luftraum. Spende: geh zum Himmel zusammen mit dem Opferherrn; mit dem sruva, mit dem Kalb, melke — alle Himmelsrichtungen, voll geworden — herbei, während du herangezogen wirst.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ध्रुवः: O firm/steadfast one
• ध्रुवः: सम्बोधन/विशेषण (आमन्त्रितस्य)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)

• आ: towards, up
• आ: क्रियाविशेषण (गत्यर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• रोह: ascend, mount
• रोह: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: रुह्

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• विश्वभोजसम्: all-nourishing, feeding all
• विश्वभोजसम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्वभोजस् (प्रातिपदिक)

• अन्तरिक्षम्: the midspace/atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्म (गत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• उपभृदा: with the upabhṛt-ladle (a ritual spoon)
• उपभृदा: करण
• Type: Noun
• Root: उपभृत् (प्रातिपदिक)

• क्रमस्व: step forth, proceed
• क्रमस्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: क्रम्

• जुहु: offer, pour (as oblation)
• जुहु: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: हु

• द्याम्: heaven, the sky
• द्याम्: कर्म (गत्यर्थे/प्राप्त्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• गच्छ: go
• गच्छ: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: गम्

• यजमानेन: with the sacrificer
• यजमानेन: सह/साकं-सम्बन्धे (सहकर्ता)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• साकम्: together
• साकम्: सहयोग (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साकम्

• स्रुवेण: with the sruva-ladle
• स्रुवेण: करण
• Type: Noun
• Root: स्रुव (प्रातिपदिक)

• वत्सेन: with the calf
• वत्सेन: करण/सह (साधन/सहचर)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)

• दिशः: the directions (quarters)
• दिशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)

• प्रपीनाः: well-filled, fully nourished
• प्रपीनाः: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्र-पी (धातु) → प्रपीन (कृदन्त/विशेषण)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• धुक्ष्व: milk out, yield (abundantly)
• धुक्ष्व: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: दुह्

• आहृण्यमानः: being brought/led hither (being drawn in)
• आहृण्यमानः: कर्तृ-विशेषण (आमन्त्रितस्य)
• Type: Participle
• Root: आ-हृ (धातु) → आहृण्यमान (वर्तमान-कृदन्त, शानच्)

Attribution

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers for AV 18 (funeral book); specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī tradition.

Devata: Cosmic regions (Pṛthivī, Antarikṣa, Dyauḥ) and the personified Directions; Agni implied through offering (juhú).

Chandas: Mixed/prose-like triṣṭubh-jagatī tendencies in AV 18; metrical identification requires pada-counting from a critical text.

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: vira