Atharva Veda 18.2.47 — Kanda 18, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 47

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

ये अग्र॑वः शशमा॒नाः प॑रे॒युर्हि॒त्वा द्वेषां॒स्यन॑पत्यवन्तः । ते द्यामु॒दित्या॑विदन्त लो॒कं नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॒ दीध्या॑नाः

IAST Transliteration

yé ágravāḥ śaśamānā́ḥ paréyur hitvā́ dvéṣāṃsy ánapaty-vantaḥ | té dyā́m udítyā́ ávidanta lokáṃ nā́kasya pṛṣṭhé ádhi dī́dhyānāḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

They who, the foremost, striving, passed beyond—leaving behind their hatreds, though childless—these found, with the uprising, a world in heaven, shining upon the ridge of the highest firmament.

Translation

Die, die als die Vordersten, im Ringen und Streben, hinübergingen — ihre Feindschaften zurücklassend, obgleich kinderlos — die fanden, mit dem Aufgang, eine Welt im Himmel, leuchtend auf dem Rücken des höchsten Firmaments.

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्रवः: foremost ones, leaders
• अग्रवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्रव (प्रातिपदिक; अ-ग्रव)

• शशमानाः: toiling/striving; exerting themselves
• शशमानाः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: शम् (धातु; शम्/शमुँ उपशमे) → शशमान (कृदन्त, परिपूर्ण/परफेक्ट-भावार्थक)

• परेयुः: they went forth, departed
• परेयुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; इण् गतौ) + परि- (उपसर्ग) → परेयुः

• हित्वा: having abandoned
• हित्वा: पूर्वकाल (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Gerund
• Root: धा (धातु; धा धारणे) + हि- (उपसर्ग) → हित्वा (क्त्वान्त)

• द्वेषांसि: hatreds, hostilities
• द्वेषांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्वेषस् (प्रातिपदिक)

• अनपत्यवन्तः: without offspring; childless
• अनपत्यवन्तः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनपत्यवत् (प्रातिपदिक; अ-नपत्य + वत्)

• ते: they
• ते: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• द्याम्: heaven, the sky
• द्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• उदित्या: by rising; at sunrise / upon arising
• उदित्या: करण (भावेन)
• Type: Indeclinable (instrumental-form adverbial)
• Root: उदित्य (प्रातिपदिक; उद्-इत्य/उदित्-भाव)

• अविदन्त: they found, they discovered
• अविदन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; विदँ ज्ञाने) + अ- (लङ्) → अविदन्-त

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• नाकस्य: of heaven, of the celestial (realm)
• नाकस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, on
• अधि: अधिकरण-सम्बन्धक
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• दीध्यानाः: meditating; intent in thought/vision
• दीध्यानाः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: ध्यै (धातु; ध्यै चिन्तायाम्) → दीध्यान (कृदन्त; लिट्-आत्मनेपद-भावार्थक/द्विरुक्त-प्रत्यय)

Attribution

Rishi: Atharvanic funerary tradition (AV 18).

Devata: Pitṛs / the blessed departed; Nāka (highest heaven) as locus.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (longer pādas; elevated eschatological style)

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta