HomeRamayanaBala KandaSarga 58Shloka 19
Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

त्रिशङ्कुशापः

Trishanku’s Curse and Appeal to Viśvāmitra

अनृतं नोक्तपूर्वं मे न च वक्ष्ये कदाचन।कृच्छ्रेष्वपि गत स्सौम्य क्षत्रधर्मेण ते शपे।।।।

anṛtaṃ noktapūrvaṃ me na ca vakṣye kadācana | kṛcchreṣv api gataḥ saumya kṣatradharmeṇa te śape ||

হে সৌম্য! আমি পূর্বে কখনও অসত্য বলিনি, ভবিষ্যতেও কখনও বলব না—কষ্টে পড়লেও। ক্ষত্রিয়ধর্মের শপথ করে তোমাকে এ কথা বলছি॥

अनृतम्untruth
अनृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
उक्त-पूर्वम्spoken before
उक्त-पूर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउक्त (कृदन्त, वच्-धातु) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (उक्तं पूर्वं यस्य/यत्र) = 'previously spoken'; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (अनृतम्)
मेby me / my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
वक्ष्येI will speak
वक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
कदाचनever/at any time
कदाचन:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचन (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
कृच्छ्रेषुin hardships
कृच्छ्रेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपवाद-अव्यय (even/also)
गतःhaving gone / being in
गतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि
सौम्यO gentle one
सौम्य:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
क्षत्र-धर्मेणby kshatriya duty
क्षत्र-धर्मेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootक्षत्र (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (क्षत्रस्य धर्मः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम
शपेI swear
शपे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलट् (present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपदम्

O Gentle sage! I have never told a lie in spite of troubled circumstances, I shall never dabble in falsehood. I swear upon it by kshatriya morality .

T
Triśaṅku
V
Viśvāmitra
S
satya (truthfulness, implied)

FAQs

Satya (truthfulness) is affirmed as a non-negotiable duty, upheld even under distress; it is framed as integral to kṣatriya-dharma.

While pleading his case, Triśaṅku strengthens his credibility before Viśvāmitra by swearing that he has never lied and will not lie.

Truthfulness (satya) combined with steadfastness under hardship.