Adhyaya 197: The Division of the Gates of Yama’s City and the Description of the Tribunal Hall
Yamapurī–gopura-vibhāgaḥ sabhā-varṇanaṃ ca
Ethical-Discourse (Karmic Jurisprudence and Afterlife Topography)
ৱৰাহ–পৃথিৱী উপদেশমূলক পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই অধ্যায়ে কৰ্ম-বিচাৰক নৈতিক সংযম আৰু পৃথিৱী-ৰক্ষণৰ শিক্ষাৰূপে দেখুৱায়। যম (বৈৱস্বত)ৰ দুৰ্গবেষ্টিত দিৱ্য নগৰীত বহু দুৱাৰ আছে, বস্তু আৰু দীপ্তি অনুসাৰে বিভক্ত; পুণ্যৱানসকলে শৃঙ্খলিতভাৱে প্ৰৱেশ পায়, কিন্তু পাপীসকলক অগ্নি-ভয়ৰ চিত্ৰসহ তপ্ত লোহাৰ দৰে ভয়ংকৰ ফটকেদি ঠেলি নিয়া হয়। নগৰীৰ ভিতৰত ৰত্নময় সভা ন্যায়ালয়ৰূপে আছে, য’ত মনু, প্ৰজাপতি, ঋষি আৰু শাস্ত্ৰবিশাৰদসকলে ‘যেনে দেখা’ আৰু ‘যেনে শিকোৱা’ অনুসাৰে কৰ্মৰ বিচাৰ কৰে। পাঠে নিৰপেক্ষতা, কঠোৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু শাস্ত্ৰীয় মানদণ্ডে ফল নিৰ্ধাৰণৰ ওপৰত জোৰ দি আচৰণ-শিক্ষা দিয়ে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 197
Verse 1
ऋषिपुत्र उवाच ॥ दशयोजनविस्तारं ततो द्विगुणमायतम् ॥ प्राकारेण परिक्षिप्तं प्रासादशतशोभितम् ॥
ঋষিপুত্ৰ ক’লে: ‘ইয়াৰ প্ৰস্থ দহ যোজন, আৰু দৈৰ্ঘ্য তাৰ দ্বিগুণ; প্ৰাকাৰেৰে পৰিবেষ্টিত, ই শত প্ৰাসাদে শোভিত।’
Verse 2
समालिखदिवाकाशं प्रदीप्तमिव तेजसा ॥ गोपुरं तूत्तमं तत्र प्रासादशतशोभितम् ॥
ই দিনত আকাশক যেন ৰেখাঙ্কিত কৰে বুলি দেখা গৈছিল, যেন তেজেৰে প্ৰদীপ্ত। তাত এক উত্তম গোপুৰ আছিল, শত প্ৰাসাদে শোভিত।
Verse 3
नानायन्त्रैः समाकीर्णं ज्वालामालासमायुतम् ॥ देवतानामृषीणां च ये चान्ये शुभकारिणः ॥
ই নানাবিধ যন্ত্ৰেৰে পৰিপূৰ্ণ, জ্বালা-মালাৰে সংযুক্ত আছিল। ই দেবতাসকলৰ আৰু ঋষিসকলৰ, আৰু আনসকলৰো, যিসকলে শুভকৰ্ম কৰে।
Verse 4
प्रवेशस्तत्र तेषां हि विहितो धर्मदर्शिनाम् ॥ राजते गोपुरं सर्वं शारदाभ्रचयप्रभम् ॥
ধৰ্মদৰ্শীসকলৰ বাবে তাত প্ৰৱেশ বিধিত। সমগ্ৰ গোপুৰ শৰতৰ মেঘপুঞ্জৰ দৰে প্ৰভাৰে জ্বলে।
Verse 5
मानुषाणां सुकृतिनां प्रवेशस्तत्र निर्मितः ॥ अग्निघर्मसमाकीर्णं सर्वदोषसमन्वितम् ॥
সুকৃতিমান মানুহৰ বাবে তাত প্ৰৱেশৰ পথ নিৰ্মিত হৈছে। (আন এটা স্থান) অগ্নি আৰু তাপত ভৰপূৰ, সকলো দোষেৰে সংযুক্ত।
Verse 6
आयसಂ गोपुरं तत्र दक्षिणं भीमदर्शनम् ॥ रौद्रं प्रतिभयाकारं सुतप्तं दुर्निरीक्षणम् ॥
তাত দক্ষিণ দিশাৰ লৌহ-গোপুর আছিল, ভয়ংকৰ দৰ্শন। সি ৰৌদ্ৰ, ভয়ৰেই আকৃতি সদৃশ, অতিশয় তপ্ত আৰু চাবলৈ দুষ্কৰ।
Verse 7
प्रवेशो हि ततस्तेन विहितो रविसूनुना ॥ पापिष्ठानां नृशंसानां क्रव्यादानां दुरात्मनाम् ॥
নিশ্চয়, সেই পথেদি প্ৰৱেশ ৰবিৰ পুত্ৰই বিধান কৰিলে—অতি পাপিষ্ঠ, নৃশংস, মাংসভোজী আৰু দুষ্টচিত্ত লোকসকলৰ বাবে।
Verse 8
पापानां चैव सर्वेषां ये चान्ये घातकारकाः ॥ औदुम्बरमवीचीकमुच्चावचमनःकृतम् ॥
আৰু সকলো পাপীৰ বাবে, আৰু আন যিসকলে হিংসাত্মক কৰ্ম কৰে—(তাত) ঔদুম্বৰ আৰু অৱীচী আছে, যি নানা প্ৰকাৰৰে মনক বিভ্ৰান্ত কৰিবলৈ গঢ়া।
Verse 9
गोपुरं पश्चिमं तच्च दुर्निरीक्षं समन्ततः ॥ महता वह्निजालेन समालिप्तं भयानकम् ॥
আৰু সেই পশ্চিম গোপুরো চাৰিওফালে চাবলৈ দুষ্কৰ আছিল। মহৎ অগ্নিজালেৰে লেপিত, সি ভয়ংকৰ।
Verse 10
सर्वरत्नमयी दिव्या वैवस्वतनियोजिता ॥ सभा परमसंपन्ना धार्मिकैः सत्यवादिभिः ॥
সৰ্বৰত্নময়ী দিৱ্য সেই সভা বৈৱস্বত (যম)ৰ অধীনত নিযোজিত আছিল; ই পৰম সমৃদ্ধ, ধৰ্মাচাৰী আৰু সত্যবাদী লোকৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 11
जितक्रोधैरलुब्धैश्च वीतरागैस्तपस्विभिः ॥ सा सभा धर्मयुक्तानां सा सभा पापकाणिराम् ॥
সেই সভা ক্ৰোধজয়ী, লোভমুক্ত, বৈৰাগ্যসম্পন্ন তপস্বীসকলৰ; ই ধৰ্মযুক্ত লোকৰ সভা, আৰু পাপকৰ্মকাৰীসকলৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা সভা।
Verse 12
सा सभा सर्वलोकस्य शुभस्यैवाशुभस्य च ॥ कर्मणा सूचितस्याथ सा सभा धर्मसंहिता ॥
সেই সভা সকলো লোকৰ—শুভ আৰু অশুভ উভয়ৰ—সঙ্গে সম্পৰ্কিত; কৰ্মৰ দ্বাৰা সূচিত বিষয় অনুসাৰে ই ধৰ্মৰ বিধানসম্মত সভা।
Verse 13
अनिर्वर्त्यं यथा कर्म शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥ निर्विशङ्का निराक्षेपा धर्मज्ञा धर्मपाठकाः ॥
শাস্ত্ৰদৃষ্ট কৰ্মবিধি অনুসাৰে যিদৰে কৰ্ম অনিবাৰ্যভাৱে সম্পন্ন কৰিব লাগে, তেনেদৰে ধৰ্মজ্ঞ আৰু ধৰ্মপাঠকসকলে সন্দেহহীন আৰু আপত্তিহীনভাৱে বিচাৰ-বিমৰ্শ কৰে।
Verse 14
चिन्तयन्ति च कार्याणि सर्वलोकहिताय ते ॥ यथादृष्टं यथाशास्त्रं यथाकालनिवेदकाः ॥
তেওঁলোকে সকলো লোকৰ হিতৰ বাবে কাৰ্যসমূহ চিন্তা কৰে; যি দেখা গৈছে, যি শাস্ত্ৰসম্মত, আৰু যি সময়োপযোগী—সেই অনুসাৰে নিবেদন কৰি সিদ্ধান্ত প্ৰকাশ কৰে।
Verse 15
ततः सर्वे च तत्सर्वं चिन्तयन्ति सुयन्त्रिताः ॥ मनुः प्रजापतिश्चैव पाराशर्यो महामुनिः ॥
তেতিয়া সকলেই সু-সংযমিত হৈ সেই সকলো বিষয় চিন্তা-মনন কৰিলে—মনু, প্ৰজাপতি আৰু মহামুনি পাৰাশৰ্যও।
Verse 16
अत्रिरौद्दालकिश्चैव आपस्तम्बश्च वीर्यवान् ॥ बृहस्पतिश्च शुक्रश्च गौतमश्च महातपाः ॥
অত্ৰি আৰু ঔদ্দালকি, আৰু বীৰ্যবান আপস্তম্ব; লগতে বৃহস্পতী আৰু শুক্ৰ; আৰু মহাতপস্বী গৌতম—সকলেই তাত উপস্থিত আছিল।
Verse 17
शङ्खश्च लिखितश्चैव ह्यङ्गिरा भृगुरेव च ॥ पुलस्त्यः पुलहश्चैव ये चान्ये धर्मपाठकाः ॥
শঙ্খ আৰু লিখিত, লগতে অঙ্গিৰস আৰু ভৃগু; পুলস্ত্য আৰু পুলহো; আৰু আন আন যিসকল ধৰ্ম-পাঠক তথা উপদেশক—সকলেই উপস্থিত আছিল।
Verse 18
यमेन सहिताः सर्वे चिन्तयन्ति प्रतिक्रियााम् ॥ सर्वे च कामप्रचुरा ये दिव्या ये च मानुषाः ॥
যমৰ সৈতে একেলগে তেওঁলোক সকলেই উপযুক্ত প্ৰতিক্ৰিয়া/প্ৰায়শ্চিত্ত বিষয়ে চিন্তা কৰে; আৰু সকলেই—দৈৱ হোক বা মানৱ—কামনাৰে পৰিপূৰ্ণ (সেয়ে বিচাৰৰ অধীন হয়)।
Verse 19
तेजसा वचसा चैव दुर्निरीक्ष्यो महाबलः ॥ एकस्थमिव सर्वेषां तेजस्तेजस्विनां तदा ॥
তেজ আৰু বাক্যৰ দ্বাৰা তেওঁ দৰ্শন কৰাটো দুৰ্লভ আছিল, মহাবলী আছিল; সেই সময়ত তেজস্বীসকলৰ সকলো তেজ যেন একেটা স্থানতে একত্ৰিত হোৱা দৰে লাগিল।
Verse 20
तस्य पार्श्वे महादिव्या ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ दीप्यमानाः स्ववपुषा वेदवेदाङ्गपारगाः ॥
তাঁৰ কাষতে মহাদিব্য ঋষিসকল—ব্ৰহ্মবাদী—নিজ নিজ তেজে দীপ্তিমান, আৰু বেদ তথা বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী আছিল।
Verse 21
वेदार्थानां विचारज्ञाः सत्यधर्मपुरस्कृताः ॥ छन्दःशिक्षाविकल्पज्ञाः सर्वशास्त्रविकल्पकाः ॥
তেওঁলোক বেদাৰ্থৰ বিচাৰ-জ্ঞানী, সত্য আৰু ধৰ্মক অগ্ৰস্থান দিয়া; ছন্দ (ছন্দঃ) আৰু শিক্ষা (শিক্ষা)ৰ বিশ্লেষণ-পৰম্পৰাত নিপুণ, আৰু সকলো শাস্ত্ৰৰ ব্যাখ্যা-পদ্ধতিত সক্ষম আছিল।
Verse 22
निरुक्तमतिवादाश्च सामगान्धर्वशोभिताः ॥ धातुवादाश्च विविधा निरुक्ताश्चैव नैगमाः ॥
তেওঁলোক নিৰুক্ত-আধাৰিত ব্যাখ্যা আৰু সুসংস্কৃত বিতৰ্কে শোভিত; সামগান আৰু গান্ধৰ্ব কলাৰে মনোৰম; আৰু ধাতু-বিচাৰৰ নানা প্ৰকাৰ, লগতে নৈগম অৰ্থত নিৰুক্ত-নির্ভৰ ব্যাখ্যাত নিযুক্ত আছিল।
Verse 23
तत्र चैव मया दृष्टा ऋषयः पितरस्तथा ॥ भवने धर्मराजस्य प्रगायन्तः कथाः शुभाः ॥
তাতেই মই ধৰ্মৰাজৰ ভবনত ঋষিসকল আৰু পিতৃসকলকো দেখিলোঁ; তেওঁলোকে শুভ কাহিনীসমূহ গাই গাই উচ্চাৰণ কৰিছিল।
Verse 24
तस्य पार्श्वे मया दृष्टः कृष्णवर्णो महाहनुः ॥ उत्तमः प्रकृताकार ऊर्ध्वरोमा निराकृतिः ॥
তাঁৰ কাষতে মই এজনক দেখিলোঁ—কৃষ্ণবৰ্ণ, মহাহনু; ৰূপে প্ৰভাৱশালী, স্বাভাৱিক আকৃতিৰ, ৰোম খাড়া হোৱা, আৰু বিস্ময়কৰ দৰ্শনীয়।
Verse 25
वामबाहुश्च दण्डेन प्रवरेण समन्वितः ॥ विकृतास्यो महादंष्ट्रो नित्यक्रुद्धो भयानकः ॥
তাঁৰ বাঁও বাহু উৎকৃষ্ট দণ্ডেৰে সুসজ্জিত আছিল; মুখ বিকৃত, দংশ অতি বৃহৎ—সদায় ক্ৰুদ্ধ আৰু ভয়ংকৰ।
Verse 26
शिक्षार्थे धर्मराजेन सन्दिष्टः स पुनः पुनः ॥ शृणोति चैव कालोऽसौ नित्ययुक्तः सनातनः ॥
শিক্ষাৰ হিতত ধৰ্মৰাজে তাক পুনঃপুনঃ আদেশ দিছিল; আৰু সেই কাল (সময়) নিশ্চয়েই শোনে—সদায় যুক্ত, সনাতন।
Verse 27
तथान्ये चापरे तत्र शासनॆषु समाहिताः ॥ दृष्टास्तत्र मया तात सर्वतेजोमयी शुभा ॥
তাত, তাতো আন আন বহুজন তাত শাসনসমূহত একাগ্ৰ আছিল; আৰু তাতেই, হে প্ৰিয়, মই এক শুভ সত্তা দেখিলোঁ—যি সম্পূৰ্ণ তেজোময়।
Verse 28
अतः परं न कर्त्तव्यं साधनं कथितं बुधैः ॥ बिभ्यन्ति ह्यसुरास्तत्र ऋषयश्च तपोधनाः ॥
সেয়ে, ইয়াৰ পৰে আৰু কোনো সাধনা কৰ্তব্য নহয়—বুধসকলে এইদৰে কৈছে; কিয়নো তাত অসুৰ আৰু তপোধন ঋষিসকলেও ভয় কৰে।
Verse 29
असुराश्च सुराश्चैव योगिनश्च महौजसः ॥ नमस्कार्या च पूज्या च मोहिनी सर्वसाधनी ॥
অসুৰ আৰু সুৰ, আৰু মহৌজসী যোগীসকল—সকলো নমস্কাৰ্য আৰু পূজ্য; আৰু মোহিনী, যি সকলো সাধনত সিদ্ধিদায়িনী, সেয়াও বন্দনীয়।
Verse 30
तस्याङ्गेभ्यः समुद्भूता व्याधयः क्लेशसम्भवाः ॥ अपराश्च महाघोराः व्याधयः कालनिर्मिताः
তাঁৰ অঙ্গসমূহৰ পৰা দুখ-দুৰ্দশাজনিত ব্যাধিসমূহ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু কালৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত অতি ভয়ংকৰ আন মহাব্যাধিসমূহো প্ৰকাশ পালে।
Verse 31
पौरुषेण समायुक्ताः सर्वलोकनयायताः ॥ प्रकृत्या दुर्विनीतश्च महाक्रोधः सुदारुणः
তেওঁলোক তীব্ৰ পুৰুষত্বে সংযুক্ত আৰু সকলো লোকৰ ওপৰত নিজৰ শাসন বিস্তাৰ কৰিছিল; আৰু স্বভাৱত অবিনীত—সেই মহাক্ৰোধ অতি দাৰুণ আছিল।
Verse 32
महासत्त्वो महातेजाः जरामरणवर्जितः ॥ मृत्युर्दृष्टा दुराधर्षो दिव्यगन्धानुलेपनः
মই মৃত্যুক দেখিলোঁ—মহাসত্ত্ব আৰু মহাতেজে বিভূষিত, জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত; অদম্য, আৰু দিব্য সুগন্ধিৰ অনুলেপনে অভিষিক্ত।
Verse 33
गायकाः हासकाश्चैव सर्वजीवप्रबोधकाः ॥ मृत्युनासहिता नित्यं कालज्ञा कालसम्मताः
তাত গায়ক আৰু হাস্যকাৰো আছিল, যিসকলে সকলো জীৱক জাগ্ৰত কৰে; সদায় মৃত্যুৰ সৈতে সংযুক্ত—কালৰ জ্ঞাতা আৰু কালৰ বিধানত সম্মত।
Verse 34
दिव्याभरणशोभाभिः शोभमानाः सुतेजसः ॥ सवालयवजनच्छन्नैः केचित्तत्र महौजसः
তাত কিছুমান মহৌজসী সত্তা দিব্য অলংকাৰৰ শোভা আৰু দীপ্ত তেজে উজ্জ্বল হৈ আছিল; আৰু কিছুমান বস্ত্ৰ আৰু পাখাৰে আচ্ছাদিত আছিল।
Verse 35
पर्यास्तरणसंछन्नेष्वासनेषु तथा परे ॥ पूज्यमाना मया दृष्टाः केचित्तत्र महौजसः
আন কিছুমান, বিছনাৰে আৱৃত শয্যা আৰু আসনত বহি আছিল; তাত মই দেখিলোঁ—কিছুমান মহাতেজস্বী পুৰুষ মোৰ সন্মুখত পূজিত হৈ আছিল।
Verse 36
अनेकाश्च नरास्तत्र वेदनाश्च सुदारुणाः ॥ नारीनरसवरूपाश्च मया दृष्टास्त्वनेकशः
তাত বহু নৰ আছিল আৰু অতি ভয়ংকৰ বেদনা আছিল; আৰু মই বহুবার নাৰী-নৰ উভয়-ৰূপধাৰী সত্তাসকলকো দেখিলোঁ।
Verse 37
तासां हलहलाशब्दः सर्वासां च समन्ततः ॥ धर्मराजसमीपे तु दारयन्ति धरामिमाम्
সকলোফালৰ পৰা, চাৰিওফালে ‘হলহলা’ ধ্বনি উঠিল; ধৰ্মৰাজৰ ওচৰত তেওঁলোকে যেন এই পৃথিৱীকেই বিদীৰ্ণ কৰি পেলায়।
Verse 38
कूष्माण्डा यातुधानाश्च राक्षसाः पिशिताशनाः ॥ एकपादा द्विपादाश्च त्रिपादा बहुपादकाः
তাত কূষ্মাণ্ড, যাতুধান আৰু ৰাক্ষস—মাংসভোজী—আছিল; কিছুমান একপদ, কিছুমান দ্বিপদ, কিছুমান ত্ৰিপদ, আৰু কিছুমান বহুপদ।
Verse 39
एकबाहुर्द्विबाहुश्च त्रिबाहुर्बहुबाहुकः ॥ शङ्कुकर्णा महाकर्णा हस्तिकर्णास्तथाऽपरे
কিছুমান একবাহু, কিছুমান দ্বিবাহু, কিছুমান ত্ৰিবাহু, আৰু কিছুমান বহুবাহু আছিল; কিছুমানৰ কাণ শঙ্খ-সদৃশ, কিছুমানৰ মহাকাণ, আৰু আন কিছুমানৰ হাতী-সদৃশ কাণো আছিল।
Verse 40
केचित्तु तत्र पुरुषाः सर्वशोभाविशोभिताः ॥ केयूरैर्मुकुटैश्चान्ये चित्रैरङ्गैस्तथाऽपरे ॥
তাত কিছুমান পুৰুষ সকলো প্ৰকাৰ শোভাৰে সুসজ্জিত আছিল; আন কিছুমানে কেয়ূৰ আৰু মুকুট পৰিধান কৰিছিল, আৰু আন কিছুমানৰ অঙ্গ বিচিত্ৰ অলংকাৰে চিহ্নিত আছিল।
Verse 41
स्रग्विणो बद्धपादाश्च सर्वाभरणभूषिताः ॥ सकुठाराः सकुद्दालाः सचक्राः शूलपाणयः ॥
কিছুমান মালাধাৰী আছিল, কিছুমানৰ পাদ বন্ধা আছিল, আৰু সকলোয়ে অলংকাৰৰে ভূষিত আছিল; কিছুমানে কুঠাৰ আৰু কুদাল ধাৰণ কৰিছিল, কিছুমানে চক্ৰ-অস্ত্ৰ, আৰু কিছুমানে হাতে শূল ধৰি আছিল।
Verse 42
सशक्तितोमराः केचित्सधनुष्का दुरासदाः ॥ असिहस्तास्तथा चान्ये तथा मुद्गरपाणयः ॥
কিছুমানে শক্তি আৰু তোমৰ ধাৰণ কৰিছিল; কিছুমান ধনুৰ্ধাৰী আছিল, যিসকলৰ ওচৰলৈ যোৱা দুষ্কৰ। আন কিছুমানে হাতে অসি (তৰোৱাল) ধৰি আছিল, আৰু আন কিছুমানে মুদ্গৰ (গদা) ধৰি আছিল।
Verse 43
सज्जिता दधिहस्ताश्च गन्धहस्ता ह्यनेकशः ॥ विचित्रभक्षहस्ताश्च वस्त्रहस्तास्तथैव च ॥
তেওঁলোক সাজু-সজ্জিত আছিল; কিছুমানে হাতে দধি (দই) ধৰি আছিল, আৰু বহুতে সুগন্ধি ধৰি আছিল। কিছুমানে বিচিত্ৰ ভক্ষ্য হাতে লৈছিল, আৰু তেনেদৰে আন কিছুমানে বস্ত্ৰ হাতে লৈছিল।
Verse 44
धूपान्प्रगृह्य विविधान्वासांसि शुभदर्शनाः ॥ शिबिकाश्च महाशोभा यानानि विविधानि च ॥
বিচিত্ৰ ধূপ আৰু বস্ত্ৰ হাতে লৈ, দৰ্শন-মনোহৰ হৈ, তাত মহাশোভাময় শিবিকা আৰু নানা প্ৰকাৰৰ যান-ৱাহনো আছিল।
Verse 45
वाजिकुञ्जरयुक्तानि हंसयुक्तानि चापरे ॥ शरभैरृषभैश्चापि हस्तिभिश्च सुदर्शनैः ॥
কিছুমান বাহন ঘোঁৰা আৰু হাতীৰে জোঁতা আছিল; আন কিছুমান হাঁহেৰে জোঁতা। কিছুমান শৰভ আৰু ঋষভ (বৃষ) দ্বাৰাও, আৰু সুদৰ্শন হাতীৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হৈছিল।
Verse 46
उज्ज्वला मलिनाश्चैव जीर्णवस्त्रा नवांशुकाः ॥ सुमनाभिमना मूका मारकाः शतमारकाः ॥
কিছুমান উজ্জ্বল আছিল, আৰু কিছুমান মলিন; কিছুমানে জীৰ্ণ বস্ত্ৰ পিন্ধিছিল, কিছুমানে নতুন বস্ত্ৰ। (সেখানে) সুমনা-চিত্ত আৰু আত্মগৰ্বিত, মূক, হত্যাকাৰী আৰু শতগুণ হত্যাকাৰীও আছিল।
Verse 47
समार्जारी काचवर्णा कृष्णा चैव कलिस्तथा ॥ धर्महस्ता यशोहस्ता कीर्त्तिहस्तास्तथापरे ॥
সেখানে সমাৰ্জাৰী, কাচ-বৰ্ণা, কৃষ্ণা আৰু তদ্ৰূপে কলি নামৰ (আকৃতি) আছিল; আৰু আন কিছুমান ধৰ্ম-হস্তা, যশো-হস্তা আৰু কীৰ্তি-হস্তা নামেও আছিল।
Verse 48
एते पुरोगमास्तत्र कृतान्तस्य महात्मनः ॥ यद्येतानि यजेद्विप्रो नास्ति तस्य पराभवः ॥
এতে তাত মহাত্মা কৃতান্তৰ অগ্ৰগামী আছিল; যদি কোনো ব্ৰাহ্মণ ইহঁতক পূজা কৰে, তেন্তে তাৰ কোনো পৰাভৱ নাথাকে।
Verse 49
नमस्कार्याश्च पूज्याश्च आपन्नेन हि नित्यशः ॥ परितुष्य कृता नित्यं विहिताः सार्वलौकिकाः ॥
বিপদাপন্ন লোকে নিত্যই ইহঁতক নমস্কাৰ আৰু পূজা কৰিব লাগে; বিধিমতে সন্তুষ্ট কৰিলেই, ইহঁত সদায় সৰ্বসাধাৰণ লোকজগতৰ কাৰ্যত নিযুক্ত থাকে।
Verse 50
दुष्कृतिनां प्रवेशार्थं यमेन विहितं स्वयम् ॥ तस्मिन् पुरवरे रम्ये रम्या परम शोभना
দুষ্কৃতিসকলৰ প্ৰৱেশৰ বাবে যমে নিজেই এই বিধান স্থাপন কৰিলে। সেই মনোৰম, উৎকৃষ্ট নগৰত এক পৰম শোভন আৰু অতি সুন্দৰ মূৰ্তি আছিল।
Verse 51
कुण्डलाभ्यां पिनद्धाभ्यामङ्गदाभ्यां महातपाः ॥ भ्राजते मुकुटस्तस्य ब्रह्मदत्तो महाद्युतिः
হে মহাতপস্বী, সি/সেই জনে বন্ধা কুণ্ডল আৰু অঙ্গদেৰে অলংকৃত। তেঁওৰ মূৰত ব্ৰহ্মাদত্ত মহাদ্যুতি মুকুট উজ্জ্বল হৈ জ্বলে।
Verse 52
यमेन पूज्यमाना सा दिव्यगन्धानुलेपनैः ॥ संहारः सर्वलोकानां गतीनां च महागतिः
যমে দিৱ্য সুগন্ধি লেপনেৰে তাক পূজা কৰে। সি সকলো লোকৰ সংহাৰ, আৰু সকলো গতি-পথৰ মহাগতি—সৰ্বোচ্চ গন্তব্য।
Verse 53
कामक्रोधविचारिण्यो नानारूपधराः स्त्रियः ॥ जीवभक्षकरा घोरास्तीव्ररोषा भयानकाः
কাম আৰু ক্ৰোধৰ ভাবত বিচৰণ কৰা, নানা ৰূপ ধাৰণ কৰা স্ত্ৰীসকল তাত আছিল—ভয়ংকৰ, তীব্ৰ ৰোষযুক্ত, আৰু জীৱভক্ষণকাৰী।
Verse 54
मयूरैः सारसैश्चैव चक्रवाकैश्च वाजिभिः ॥ एवम्रूपा मया दृष्टास्तत्र चान्ये भयानकाः
ময়ূৰ, সাৰস আৰু চক্ৰৱাক পক্ষী, লগতে ঘোঁৰাৰ সৈতে—এনে ৰূপ মই তাত দেখিলোঁ; আৰু তাত আন আন ভয়ংকৰ সত্তাও আছিল।
Frequently Asked Questions
The text instructs that actions (karma) are evaluated through a rule-governed dharma framework: outcomes are assigned according to scriptural criteria and witnessed conduct, emphasizing personal accountability, restraint, and social order as enforceable ethical norms.
No tithi, lunar phase, vrata timing, or seasonal marker is specified in this excerpt. The chapter focuses on institutional judgment and spatial symbolism (gates and tribunal) rather than calendrical ritual scheduling.
Environmental balance is addressed indirectly through the Varāha–Pṛthivī instructional frame: the narrative links moral conduct to systemic consequences. By presenting a structured adjudication of harm (including violence and predation imagery), it reinforces norms that discourage destabilizing behaviors, which can be read as supporting social-ecological stability on Pṛthivī.
The sabhā is populated by authoritative dharma figures and śāstra specialists, including Manu, Prajāpati, Parāśarya (Vyāsa), Atri, Uddālaka, Āpastamba, Bṛhaspati, Śukra, Gautama, and other named dharma exegetes such as Śaṅkha and Likhita, alongside Yama (Vaivasvata).