Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

সূত ক’লে: এইদৰে কুম্ভজন্মা ধীমান অগস্ত্যৰ বাক্য শুনি, মুনি কৃষ্ণদ্বৈপায়ন (ব্যাস) আদৰে মধুৰ বাক্য ক’লে।

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

ব্যাস ক’লে: হে ভগৱন, এই তীৰ্থ-মাহাত্ম্য আশ্চৰ্য আৰু উত্তম। তোমাৰ পৰা শুনি মোৰ মন পৰম আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

হে সুৱ্ৰত! মই মনোযোগেৰে শুনি থাকোঁ; তত্ত্বমতে আন এটা অতি উত্তম তীৰ্থৰ কথা মোক কোৱা। কিয়নো শুনি থাকোঁতে মোৰ মন কেতিয়াও তৃপ্ত নহয়।

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

অগস্ত্য ক’লে: হে বিপ্ৰ (ব্ৰাহ্মণ), শুনা; মই আন এটা অনুত্তম তীৰ্থ বৰ্ণনা কৰিম। ই ‘স্বৰ্গদ্বাৰ’ নামে খ্যাত, সদায় সকলো পাপ হৰণ কৰে।

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

স্বৰ্গদ্বাৰৰ মাহাত্ম্য বিস্তাৰে ক’বলৈ ত যেন ঈশ্বৰসম শক্তি লাগে; সেয়ে, হে বৎস, হে সুৱ্ৰত, সংক্ষেপে শুনা।

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

সহস্ৰধাৰাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি, সৰয়ূ নদীৰ জলত পূৰ্ব দিশে, ইয়াৰ পৰিমাপ ছয়শ ছত্ত্ৰিশ (৬৩৬) ধনুষ-দৈৰ্ঘ্য বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

স্বৰ্গদ্বাৰৰ বিস্তাৰ পুৰাণজ্ঞ পণ্ডিত আৰু নিপুণসকলে বৰ্ণনা কৰিছে; স্বৰ্গদ্বাৰৰ সমান তীৰ্থ ন অতীতে হৈছিল, ন ভৱিষ্যতে হ’ব।

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

সত্যই সত্য, পুনৰো সত্য—মোৰ বাক্য অসত্য নহয়। সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড-মণ্ডলত স্বৰ্গদ্বাৰৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই।

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

সকলো দিৱ্য আৰু ভৌম তীৰ্থকো ত্যাগ কৰি, হে সুব্ৰত, তেওঁলোকে প্ৰভাতে আহি তাতেই থাকে—সেই স্থানত আশ্ৰয় লৈ।

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

সেয়ে, ইয়াত বিশেষকৈ প্ৰাতঃস্নান কৰাই উচিত, যিজনে নিজৰ বাবে সকলো তীৰ্থত অৱগাহনৰ ফল কামনা কৰে।

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

হে দ্বিজ, যিসকল প্ৰাণী স্বৰ্গদ্বাৰৰ অন্তৰ্ভাগতে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকে বিষ্ণুৰ পৰম ধামলৈ যায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

এই ‘মুক্তিদ্বাৰ’ চাওক, যি মানুহক স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি দান কৰে। ই ‘স্বৰ্গদ্বাৰ’ নামে খ্যাত; সেয়ে এই তীৰ্থ অনুত্তম।

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

স্বৰ্গদ্বাৰ অতি দুৰ্লভ—দেৱতাসকলৰ বাবেও, ইয়াত সন্দেহ নাই। তাত মানুহে যি যি কামনা কৰে, সেই সেই বস্তু লাভ কৰে।

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

স্বৰ্গদ্বাৰত পৰম সিদ্ধি, স্বৰ্গদ্বাৰতেই পৰম গতি। যি জপ কৰা হয়, যি দান দিয়া হয়, যি হোমত অৰ্পণ কৰা হয়, যি দৰ্শন-সেৱা কৰা হয়, যি তপস্যা কৰা হয় আৰু যি কৰ্ম কৰা হয়—সকলো ধ্যান, অধ্যয়ন আৰু দান অক্ষয় ফলদায়ী হয়।

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

হাজাৰ হাজাৰ জন্মত যি পাপ পূৰ্বে সঞ্চিত হৈছিল, স্বৰ্গদ্বাৰত প্ৰৱেশ কৰা জনৰ সেই সকলো ক্ষয়লৈ যায়।

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয়, বৈশ্য, শূদ্ৰ আৰু বৰ্ণসংকৰ (মিশ্ৰ বংশ) লোক; লগতে কৃমি, ম্লেচ্ছ আৰু আন আন বিচিত্ৰ পাপযোনিত জন্ম লোৱা সত্তাসকল—

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

কীট, পিপীলিকা (পৰুৱা) আৰু আন আন মৃগ-পক্ষীও—যিসকলে সময়মতে স্বৰ্গদ্বাৰত মৃত্যু লাভ কৰে—শুনা, হে দ্বিজ।

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

সকলো কৌমোদকী গদাৰ ধাৰক হয়; পক্ষীবোৰ গৰুড়-ধ্বজৰ চিহ্নে চিহ্নিত হয়। সেই শুভ বিষ্ণুপুৰত মানুহ বিষ্ণুৰ স্বভাৱ আৰু বিষ্ণুগতি লৈ জন্ম গ্ৰহণ কৰে।

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

নিষ্কাম হওক বা সাকাম—কেৱল তীৰ্থলৈ আহিলেও—যি স্বৰ্গদ্বাৰত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি বিষ্ণুলোকত সন্মানিত হয়।

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

মুনি, দেৱতা, সিদ্ধ, সাধ্য, যক্ষ আৰু মৰুদ্গণ—যিসকলে কেৱল যজ্ঞোপৱীত (জনেৱ)ৰ আধাৰতেই ভেদ-বিভাগ স্থিৰ কৰিছিল—

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

ইয়াত মধ্যাহ্নত দেৱতাগণ বিশেষকৈ সান্নিধ্য প্ৰকাশ কৰে। সেয়ে ইয়াত মধ্যাহ্ন-স্নান আদৰে কৰা উচিত।

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

যিসকলে ইন্দ্ৰিয়-সংযমী হৈ স্বৰ্গদ্বাৰত অনশন (উপবাস) কৰে, আৰু যিসকলে মাহ-উপবাস পালন কৰে—তেওঁলোকে পৰম ধাম লাভ কৰে।

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

যিসকলে অন্নদানত ৰত, ৰত্নদান আৰু ভূমিদান কৰে, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক গোধন আৰু বস্ত্ৰদান দিয়ে—তেওঁলোকে হৰিৰ ধামলৈ গমন কৰে।

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

য’ত সিদ্ধজন, মহাত্মা মুনি আৰু পিতৃসকলেও সকলোৱে স্বৰ্গ লাভ কৰে—সেইহেতু সেই স্থান ‘স্বৰ্গদ্বাৰ’ অৰ্থাৎ স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ দুৱাৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

দেৱদেৱ হৰিয়ে স্বয়ং চতুৰ্বিধ ৰূপ ধৰি; ইয়াতেই নিত্য ৰমণ কৰে—ৰাঘৱ ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে সদা আনন্দিত থাকে।

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

ব্ৰহ্মলোকো পৰিত্যাগ কৰি, সনাতন চতুৰ্মুখ পিতামহ ব্ৰহ্মাই ইয়াতেই দেৱসকলৰ সৈতে নিত্য ৰমণ কৰে।

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

কৈলাস-নিলয়ত বাস কৰা শিৱো তাতেই স্থিত আছে।

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

মেৰু আৰু মন্দৰ পৰ্বতৰ সমান বৃহৎ পাপকৰ্মৰ ৰাশি হলেও, স্বৰ্গদ্বাৰ প্ৰাপ্ত হ’লে সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয় হয়।

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

জ্ঞান-তপস্যাত নিবিষ্টসকলৰ আৰু যজ্ঞ সম্পাদনকাৰী যাজকসকলৰ যি শুভ গতি, স্বৰ্গদ্বাৰত মৃত্যুবৰণ কৰাসকলৰ বাবেও সেই একে শুভ গতি বিধান কৰা হৈছে।

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

জপ-হোমত পৰায়ণ ঋষি, দেৱ আৰু অসুৰগণৰ সমূহে, আৰু মোক্ষকামী যতি-সন্ন্যাসীসকলেও স্বৰ্গদ্বাৰক নিত্য সেৱা-উপাসনা কৰে।

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

কাশীত ষাঠি হাজাৰ বছৰ বাস কৰিলে যি পুণ্যফল লাভ হয়, কলিযুগত দাশৰথীৰ পুৰী অযোধ্যাত আশ্ৰয় ল’লে আধা নিমিষতে সেই একে ফল লাভ হয়।

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

ৱাৰাণসীত দেহ ত্যাগ কৰা যোগযুক্তসকলৰ যি পৰম গতি, হৰিবাসৰত সৰযূত কেৱল স্নান কৰিলেই সেই একে গতি লাভ হয়।

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

যি কোনো ‘স্বৰ্গদ্বাৰ’ত দেহ ত্যাগ কৰে, সি নৰক কেতিয়াও নেদেখে; কেশৱৰ অনুগ্ৰহপ্ৰাপ্ত সকলেই পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

ভূলোক, অন্তৰিক্ষ আৰু স্বৰ্গত যিমান তীৰ্থ আছে, হে দ্বিজোত্তম, এই পবিত্ৰ স্থান সিহঁত সকলোকে অতিক্ৰম কৰি আছে।

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

বিষ্ণুভক্তি লাভ কৰি দৃঢ়-নিশ্চয় ভক্তসকল আনন্দিত হয়; আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে বিষয়ত স্থিত কামনাক সংযম কৰি আঁতৰাই লয়।

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

সামৰ্থ্য অনুসাৰে সকলো দিশে শক্তি সংযোজিত কৰি, সিহঁতৰ শক্তি তপস্যাত স্থিত হয়; আৰু সিহঁতৰ পুনৰাগমন (পুনর্জন্ম) শত কোটি কল্পতো নহয়।

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

শত শত অস্ত্ৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’লেও যি বিদ্বান ইয়াত বাস কৰে, সি পৰম স্থানলৈ যায়—য’ত গৈ পুনৰ শোক নাথাকে।

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

যদি কোনো জন স্বৰ্গদ্বাৰত দেহ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি পৰম গতি লাভ কৰে। উত্তৰ বা দক্ষিণ অয়নৰ ভেদ-বিচাৰ কৰিব নালাগে।

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

যিসকলে স্বৰ্গদ্বাৰৰ আশ্ৰয় লয়, তেন্তে তেওঁলোকৰ বাবে সকলো সময়েই শুভ হয়। কেৱল স্নানমাত্ৰে দেহধাৰীসকলৰ পাপ বিলীন হয়।

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

পৃথিৱীত মানুহে দেহৰ দ্বাৰা যিমানেই পাপ কৰুক—তেওঁলোকৰ বাবে অযোধ্যাক আদৰে পৰম স্থান বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

বিশেষকৈ জ্যেষ্ঠ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ পঞ্চদশীত চন্দ্ৰহৰিৰ সাংৱৎসৰী যাত্ৰাৰ স্মৰণ হয়—এয়া দেৱতাসকলেও ঘোষণা কৰিছে।

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

সেই উপলক্ষে, হে বিপ্ৰ, ব্ৰতযোগী সাধকসকলে যত্নসহ চন্দ্ৰসহস্ৰ-ব্ৰতৰ উদ্যাপন কৰিব লাগে; ইয়াৰ ফল সকলো যজ্ঞফলতকৈও অধিক।

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

সেই কৰ্ম বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন হ’লে, মহাপাপ ক্ষয় হোৱাৰ ফলত মানুহৰ বাবে স্বৰ্গ লাভযোগ্য হয়।

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

শ্ৰী ব্যাসে ক’লে: হে ভগৱন! তত্ত্ব অনুসাৰে সেই চন্দ্ৰহৰিৰ শুভ উৎপত্তি কোৱা, আৰু চন্দ্ৰ-ব্ৰতৰ উদ্‌যাপন (সমাপ্তি-কৰ্ম)ৰ বিধিও বৰ্ণনা কৰা।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

অগস্ত্য ক’লে: তীৰ্থসমূহৰ মাহাত্ম্য সাক্ষাতে দেখিবলৈ উৎসুক হৈ, অমৃত-নিধি চন্দ্ৰে অযোধ্যাত নিবাস কৰা বিষ্ণুক নমস্কাৰ কৰি আহিল। ইয়ালৈ আহি চন্দ্ৰে তীৰ্থযাত্ৰা কৰিলে।

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

তাৰ পাছত ক্ৰমে, বিধিপূৰ্বক, নানা আশ্চৰ্য ঘটনাৰে সমন্বিত হৈ, সি দুৰ্লভ-দুঃসাধ্য তপস্যাৰে বিষ্ণুক সত্যই আৰাধনা কৰিলে।

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

তাঁৰ প্ৰসাদ লাভ কৰি, নিজৰ নাম আগত ৰাখি, সি হৰিক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; সেইবাবে সেই দেৱতা ‘চন্দ্ৰহৰি’ নামে স্মৃত।

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

বাসুদেৱৰ কৃপাৰে সেই স্থান অতি আশ্চৰ্যময় হ’ল; কিয়নো সেয়া বাসুদেৱৰ অতি গোপন আৰু পৰম পবিত্ৰ ধাম, হে সুব্ৰত।

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

হে বিপ্ৰ, ইয়াত সিদ্ধসকল সদায় অৱস্থান কৰে, গোৱিন্দ-ব্ৰত সদা আশ্ৰয় কৰি; গোৱিন্দ যেন সকলো ভূতৰ বাবে মোক্ষৰ অধিপতি।

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

বিভিন্ন লিঙ্গ-চিহ্ন ধৰি, বিষ্ণুলোকৰ আকাঙ্ক্ষাৰে সদা ব্যাকুল, মুক্তাত্মা আৰু জিতেন্দ্ৰিয়সকল পৰম যোগ নিত্য অভ্যাস কৰে।

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

যেনে ইয়াত ধৰ্ম লাভ হয়, আন ঠাইত তেনে কেতিয়াও নহয়। ইয়াত কৰা দান, ব্ৰত আৰু হোম—সকলোৰে পুণ্য অক্ষয় হয়।

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

ইয়াত প্ৰাণীসকলৰ সদায় সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনাৰ ফল লাভ হয়। সেয়ে প্ৰাণীসকলে যত্নে, যথাক্ৰমে, দান আদি কৰ্ম আৰু বিশেষকৈ বিপ্ৰপূজা—বিশেষত দম্পতীয়ে একেলগে—কৰিব লাগে।

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

সকলো যজ্ঞৰ শ্ৰেষ্ঠ ফল, সকলো তীৰ্থত স্নানৰ পুণ্য, আৰু সকলো দেৱতাৰ দৰ্শনে নৰলোকৰ যি পুণ্য জন্মে—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

সেই সকলো পুণ্য প্ৰাণীৰ কেৱল ইয়াৰ দৰ্শনতেই জন্মে। সেয়ে এই মহাক্ষেত্ৰ পুৰাণ আদি শাস্ত্ৰত গীত হৈছে।

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

ইয়াত উদ্যাপন-বিধিও কোৱা হৈছে, যি নৰলোকে দ্বিজসকলক অগ্ৰে ৰাখি পালন কৰিব লাগে। প্ৰথমে চন্দ্ৰহৰেশৰ সন্মানত ‘চন্দ্ৰ-সহস্ৰ-ব্ৰত’ নামৰ ব্ৰত।

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

যেতিয়া দুবছৰ আধা পাৰ হয়, লগতে পাঁচ পক্ষ আৰু দুদিনো হয়, তেতিয়া দিনৰ অষ্টম ভাগত এটা অধিমাস (অতিৰিক্ত মাহ) পৰে।

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

অথবা পুনৰ, তিৰাশী বছৰ আৰু অধিক চাৰি মাহ পাৰ হ’লে ‘চন্দ্ৰ-সহস্ৰ’ সম্পূৰ্ণ হয়—যদি কোনো নৰ তেনেদৰে জীয়াই থাকে। তেতিয়া তেওঁ যত্নসহ উড্যাপন কৰিব লাগে আৰু প্ৰয়াসেৰে তীৰ্থযাত্ৰা গ্ৰহণ কৰিব লাগে।

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

যি পৰম পুণ্য সদায় যজ্ঞ সম্পাদনকাৰীসকলৰ বুলি কোৱা হৈছে, যি পুণ্য সত্যবাদীসকলৰ, আৰু যি পুণ্য সোণ দানকাৰীৰ—সেই একে পুণ্য, হে ব্ৰাহ্মণ, ‘সহস্ৰাব্দ’ মান অনুসাৰে সহস্ৰ বৰ্ষৰ পৰিমিতি লৈ জীৱন যাপন কৰোঁতাসকলে লাভ কৰে।

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

এনেকুৱা পুণ্যময় ব্ৰতক ইয়াত সকলো সুখ দানকাৰী বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

চতুৰ্দশী তিথিত শুচি হৈ, দন্তধাৱন আগত ৰাখি স্নান কৰিব; ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰি বাক্, দেহ আৰু মন সংযত কৰিব। তাৰ পাছত পূৰ্ণিমাতো তেনেদৰে কৰি চন্দ্ৰদেৱৰ পূজা আয়োজন কৰিব।

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

প্ৰথমে দিৱ্য মাতৃসকলক গৌৰী আদি ক্ৰম অনুসাৰে পূজা কৰিব লাগে। তাৰ পাছত বৃদ্ধিশ্ৰাদ্ধ আগত ৰাখি, ভক্তিৰে ঋত্বিজসকলক (যজ্ঞকাৰ্যৰ পুৰোহিত) সন্মান কৰিব।

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

শুচিতা আৰু যত্নসহে চন্দ্ৰমণ্ডল সদৃশ প্ৰতিমা নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। তাৰ সংখ্যা সহস্ৰ হ’ব—নচেৎ তাৰ অর্ধ, বা অর্ধৰো অর্ধ—নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে; আৰু প্ৰয়োজন হ’লে ধন-সামৰ্থ্য মতে আৰু কমাব পাৰি।

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

তাৰ পাছত ভক্তে নিজৰ শ্ৰদ্ধাৰ পৰিমাণ অনুসাৰে বা ধন-সামৰ্থ্য অনুসাৰে কাৰ্য কৰিব; নতুবা যত্নসহ বিধিমতে ষোলোটা শুভ প্ৰতিমা/অৰ্পণ সজাই তুলিব।

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

তাৰ পাছত আগমত কোৱা বিধি অনুসাৰে চন্দ্ৰপূজা কৰিব। প্ৰতিটো শুভ প্ৰতিমা ষোলো মাষা (মাপ) পৰিমাণে নিৰ্মাণ কৰিব।

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

সোম-মন্ত্ৰেৰে হোম ধন-সামৰ্থ্য অনুসাৰে কৰিব লাগে। তাৰ পাছত প্ৰতিমা স্থাপন কৰি, স্থাপনকালত সোম-মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

যত্নসহ সোমৰ উৎপত্তিৰ বৰ্ণনা আৰু সোম-সূক্ত পাঠ কৰাব। তাৰ পাছত আগমোক্ত বিধি অনুসাৰে চন্দ্ৰপূজা কৰিব।

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

চন্দ্ৰ-ন্যাস আৰু কলা-ন্যাস কৰিব, আৰু মণ্ডলত জলৰ সংস্কাৰ কৰিব। তদ্ৰূপে বিধিপূৰ্বক একাদশ ইন্দ্ৰিয়-ন্যাসো কৰিব।

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

চন্দ্ৰবিম্বৰ সদৃশ এটা মণ্ডল শুভ তণ্ডুল (চাউল) দানাৰে নিৰ্মাণ কৰিব লাগে। তাৰ মাজত গৱ্য দুগ্ধেৰে পূৰ্ণ এটা কলশ স্থাপন কৰিব লাগে।

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

বাহিৰে চতুৰ্দিশৰ চতুৰস্ৰ স্থানত সম্পূৰ্ণভাৱে পূৰ্ণ কলশসমূহ স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত মণ্ডলৰ ভিতৰত চন্দ্ৰপূজা নামসমূহ ক্ৰমে ক্ৰমে উচ্চাৰণ কৰি সম্পাদন কৰিব লাগে।

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

নিত্যই চন্দ্ৰলৈ—বিধাতা স্বৰূপলৈ—নমস্কাৰ; আৰু কুমুদ-পদ্মৰ বন্ধুজনলৈ নমঃ।

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

সুধাময় কিৰণধাৰী চন্দ্ৰলৈ নমস্কাৰ; সোম, ঔষধিসকলৰ ঈশ্বৰলৈ নমস্কাৰ। অজব (পদ্ম) সদৃশ শীতল-পবিত্ৰজনলৈ নমো; মৃগাঙ্ক দেৱলৈ নমো; কলাসমূহৰ নিধানলৈ নমস্কাৰ।

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

নমস্কাৰ নক্ষত্ৰনাথলৈ; নমস্কাৰ শৰ্বৰীপতি (ৰাতিৰ অধিপতি)লৈ। জৈৱাতৃকা—জীৱনদাতা—লৈ সদায় নমন; দ্বিজৰাজ, চন্দ্ৰদেৱলৈ নমস্কাৰ।

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

এইদৰে চন্দ্ৰদেৱক ক্ৰমে ষোলোটা নামৰে স্তৱ কৰিব লাগে।

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

তাৰ পাছত সংযমী হৈ, মন্ত্রপূৰ্বক বিধিমতে, শঙ্খত জল লৈ, ফুল-ফল আৰু চন্দনলেপসহ অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

তোমাক নমস্কাৰ, যি প্ৰতিমাহৰ অন্তত পুনঃপুনঃ ‘জন্ম’ লোৱা। হে শশাঙ্ক, ৰোহিণীৰ সৈতে মোৰ এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰা।

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

এইদৰে বিধিমতে চন্দ্ৰক পূজা কৰি মানুহে প্ৰণাম কৰিব লাগে। আৰু আন ষোলোটা কলহ, দুগ্ধে পূৰ্ণ আৰু ৰত্নে সুসজ্জিত, প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

শান্তিৰ বাবে, সেই কলহবোৰ বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত কৰি দ্বিজ (দ্বিজন্মা) ব্ৰাহ্মণক দান কৰিব লাগে। তাৰ পাছত পায়স আৰু জলেৰে অভিষেক কৰিব লাগে।

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ঋত্বিজসকলৰ মন সন্তুষ্ট কৰা উচিত। তাত বিশেষকৈ ব্ৰাহ্মণসকলক তেওঁলোকৰ পৰিয়ালসহ ভোজন কৰাব লাগে।

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

ব্ৰাহ্মণ দম্পতীক যত্নসহকাৰে আৰু বস্ত্ৰ দান কৰি সন্মান কৰা উচিত। তাৰ পিছত উত্তম আৰু প্ৰচুৰ দক্ষিণা-দান কৰিব লাগে।

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

দ্বিজসকলক প্ৰতিমাও দান কৰিব লাগে, আগতে ধেনু-দান কৰি। সোণ, ৰূপ, বস্ত্ৰ আৰু বিশেষকৈ অন্ন দান কৰা উচিত। চন্দ্ৰদেৱৰ মহা প্ৰীতিৰ বাবে আনন্দসহ এই দান দ্বিজক দিয়া উচিত।

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

উপবাসৰ বিধি অনুসাৰে জ্ঞানী ভক্তে দিনৰ অৱশিষ্ট সময় কটাব। পৰৱৰ্তী দিনা ভগৱানৰ অৰ্চনা কৰিব; তাৰ পিছত আত্মীয়-স্বজনসহ ভোজন কৰি নিয়মটি বিধিপূৰ্বক সমাপ্ত কৰিব।

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

এইদৰে ‘চন্দ্ৰসহস্ৰ’ নামৰ উত্তম ব্ৰত পালন কৰা হয়। এই ব্ৰতে ব্ৰাহ্মণ-হন্তা, সুৰাপায়ী, চোৰ, আৰু গুৰুতল্পগামীও—আত্মা শুদ্ধ হৈ—চন্দ্ৰলোকলৈ গমন কৰিব পাৰে।

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

হে বিপ্ৰ! মানুহ যি যেনেই হওক, যদি সি নাৰায়ণৰ প্ৰিয় হয় আৰু এই নিয়ম-অনুষ্ঠান দৃঢ় নিয়মিততাৰে পালন কৰে, তেন্তে সি জীৱনৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ কৰা কৃতকৃত্য হয়।