Adhyaya 202
ঈশ্বৰে দেৱীক প্ৰভাসক্ষেত্ৰত সৰস্বতীৰ ওচৰত অৱস্থিত ৰামেশ্বৰৰ স্থান আৰু মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰে। কাহিনীত বলভদ্ৰ (ৰাম/হলায়ুধ) পাণ্ডৱ–কৌৰৱ সংঘাতত পক্ষ নধৰি দ্বাৰকাত উভতি আহে; মদ্যপ্ৰভাৱত এটা বনবিহাৰ-উদ্যানত প্ৰৱেশ কৰে। তাত পণ্ডিত ব্ৰাহ্মণসকলে সূতৰ পাঠ শুনি থকা সময়ত ক্ৰোধত বলভদ্ৰে সূতক বধ কৰে; পাছত তাক ব্ৰহ্মহত্যাসদৃশ পাপ বুলি ভাবি অনুতাপ কৰে আৰু ধৰ্মিক তথা দেহগত দুষ্পৰিণামৰ কথা স্মৰণ কৰি বিলাপ কৰে। তাৰ পিছত প্ৰায়শ্চিত্তৰ নীতি কোৱা হয়—ইচ্ছাকৃত আৰু অনিচ্ছাকৃত হিংসাৰ ভেদ, প্ৰায়শ্চিত্তৰ স্তৰভেদ, আৰু ব্ৰতৰ গুৰুত্ব। এটা অশৰীৰী বাণীয়ে তাক প্ৰভাসলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে; তাত পাঁচ ধাৰাযুক্ত প্ৰতিলোমা সৰস্বতী পাঁচ মহাপাতকনাশিনী বুলি প্ৰশংসিত, আৰু অন্য তীৰ্থসমূহ তুলনাত অপৰ্যাপ্ত বুলি কোৱা হয়। বলভদ্ৰে যাত্ৰাবিধি পালন কৰি দান দিয়ে, সৰস্বতী–সমুদ্ৰ সঙ্গমত স্নান কৰি মহালিঙ্গ স্থাপন আৰু ৰামেশ্বৰ পূজা কৰি শুদ্ধ হয়। ফলশ্ৰুতিত কোৱা হৈছে—ৰামেশ্বৰ লিঙ্গপূজাত পাপক্ষয় হয়; অষ্টমীত ব্ৰহ্মকূৰ্চ বিধিসহ ব্ৰত কৰিলে অশ্বমেধসম পুণ্য লাভ হয়; আৰু পূৰ্ণ যাত্ৰাফল কামনাকাৰীসকলৰ বাবে স্নান, পূজা, গোদান শ্ৰেষ্ঠ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । मंकीशाद्दक्षिणे भागे आग्नेये तु कृतस्मरात् । पूर्वतस्तु सरस्वत्या बलभद्रप्रतिष्ठितम्
ঈশ্বৰে ক’লে: হে মহাদেৱি, তাৰ পাছত অনুত্তম ৰামেশ্বৰলৈ যোৱা উচিত—যি মংকীশাৰ দক্ষিণে, কৃতস্মৰাৰ আগ্নেয় দিশত, আৰু সৰস্বতীৰ পূৰ্বে অৱস্থিত; যাক বলভদ্ৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
Verse 2
यत्र मुक्तोऽभवद्देवि रामो ब्रह्मवधात्किल । पातकात्प्रतिलोमां तामगाहत सरस्वतीम्
হে দেবি, তাতেই ৰাম নিশ্চয় ব্ৰাহ্মণবধৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল; আৰু তাতেই তেওঁ সেই প্ৰতিলোমা সৰস্বতীত প্ৰৱেশ কৰিলে, যি অলৌকিকভাৱে সোঁতৰ বিপৰীতে বয়।
Verse 3
देव्युवाच । कथं स पातकान्मुक्तः कथं पापमभूत्पुरा । कथं तत्स्थापितं लिंगं किंप्रभावं वदस्व मे
দেৱীয়ে ক’লে: তেওঁ কেনেকৈ পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল? প্ৰথমে সেই পাপ কেনেকৈ হৈছিল? সেই লিংগ কেনেকৈ স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ কি? মোক কওক।
Verse 4
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा मानवो देवि मुक्तः संसारसागरात् । सर्वान्कामान्स लभते सततं मनसि प्रियान्
ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱী, শুনা, মই পাপ বিনাশকাৰী কাহিনী ক’ম। যিটো শুনি মানুহ সংসাৰ সাগৰৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু মনৰ সকলো প্ৰিয় কামনা লাভ কৰে।
Verse 5
रामः पूर्वं परां प्रीतिं कृत्वा कृष्णस्य लांगली । चिन्तयामास बहुधा किं कृतं सुकृतं भवेत्
বলৰামে, যাৰ কৃষ্ণৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰীতি আছিল, বহু ধৰণে চিন্তা কৰিলে: "কি কৰ্ম প্ৰকৃত পুণ্য (সুকৃত) হ'ব পাৰে?"
Verse 6
कृष्णेन हि विना नाहं यास्ये दुर्योधनान्तिकम् । पाण्डवान्वा समाश्रित्य कथं दुर्योधनं नृपम्
"কৃষ্ণৰ অবিহনে মই দুৰ্যোধনৰ ওচৰলৈ নাযাওঁ। আৰু যদি মই পাণ্ডৱসকলৰ আশ্ৰয় লওঁ, তেন্তে মই ৰজা দুৰ্যোধনৰ সন্মুখীন কেনেকৈ হ'ম?"
Verse 7
जामातरं तथा शिष्यं घातयिष्ये नरेश्वरम् । तस्मान्न पार्थं यास्यामि नापि दुर्योधनं नृपम्
"মই মোৰ জোঁৱাই আৰু মোৰ শিষ্য - উভয় ৰজাকে হত্যা কৰিব লাগিব। সেয়েহে, মই পাৰ্থ বা ৰজা দুৰ্যোধন কাৰো ওচৰলৈ নাযাওঁ।"
Verse 8
तीर्थेष्वाप्लावयिष्यामि तावदात्मानमात्मना । कुरूणां पाण्डवानां च यावदंताय कल्पते
কুৰু আৰু পাণ্ডৱৰ অন্ত যেতিয়ালৈকে বিধিৰে নিৰ্ধাৰিত, তেতিয়ালৈকে মই তীৰ্থত স্নান কৰি থাকিম, নিজৰ সংযম-সাধনাৰে নিজ আত্মাক শুদ্ধ কৰিম।
Verse 9
इत्यादिश्य हृषीकेशं पार्थदुर्योधनावपि । जगाम द्वारकां शौरिः स्वसैन्यैश्च परीवृतः
এইদৰে হৃষীকেশ (কৃষ্ণ)ক, আৰু পাৰ্থ অৰ্জুন আৰু দুযোধনকো উপদেশ দি, শৌৰি (বলৰাম) নিজৰ সৈন্যবাহিনীৰে পৰিবেষ্টিত হৈ দ্বাৰকালৈ গ’ল।
Verse 10
गत्वा द्वारावतीं रामो हृष्टतुष्टजनाकुलाम् । स्वैरन्तःपुरगैः सार्धं पपौ पानं हलायुधः
দ্বাৰাৱতীত উপস্থিত হৈ—আনন্দিত আৰু তুষ্ট জনতাৰে ভৰপূৰ—হলায়ুধ ৰাম (বলৰাম) এন্তঃপুৰৰ সঙ্গীসকলৰ সৈতে মদ্য পান কৰিলে।
Verse 11
पीतपानो जगामाथ रैवतोद्यानमृद्धिमत् । हस्ते गृहीत्वा स गदां रेवत्यादिभिरन्वितः
মদ্য পান কৰি তাৰ পাছত তেওঁ ঐশ্বৰ্যশালী ৰৈৱতোদ্যানলৈ গ’ল। হাতে গদা ধৰি, ৰেৱতী আদি সঙ্গিনীসকলৰ সৈতে আগবাঢ়িল।
Verse 12
स्त्रीकदंबकमध्यस्थो ययौ मत्तवदास्खलन् । ददर्श च वनं वीरो रमणीयमनुत्तमम्
স্ত্ৰীসমূহৰ গুচ্ছৰ মাজত থাকি তেওঁ মত্তজনৰ দৰে টলমল কৰি আগবাঢ়িল। তেতিয়া সেই বীৰে এক অতি মনোমোহক, অনুপম বন দেখিলে।
Verse 13
सर्वत्र तरुपुष्पाढ्यं शाखामृगगणाकुलम् । पुष्प पद्मवनोपेतं सपल्वलमहावनम्
সৰ্বত্ৰ মহাবন গছৰ ফুলেৰে সমৃদ্ধ আছিল; ডালত ঘূৰি ফুৰা মৃগ-গণৰ দলেৰে ভৰপূৰ। ফুলফুলনি ঝোপ আৰু পদ্ম-বনেৰে সুশোভিত, আৰু পুখুৰী-দলদলীয়া জলাশয়েৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।
Verse 14
स शृण्वन्प्रीतिजनकान्वन्यान्मदकलाञ्छुभान् । श्रोत्ररम्यान्सुमधुराञ्छब्दान्खगसुखेरितान्
সেই আনন্দ-জনক মঙ্গলময় বন-সুৰ শুনি থাকিল—কাণক সুখদায়ক অতি মধুৰ শব্দ, যি খগসকলে আনন্দেৰে উচ্চাৰণ কৰিছিল।
Verse 15
सर्वतः फलरत्नाढ्यान्सर्वतः कुसुमोज्ज्वलान् । अपश्यत्पादपांश्चैव विहगैरनुमोदितान्
সৰ্বদিশে তেওঁ ৰত্নসম ফলৰে ভৰপূৰ গছ দেখিলে, আৰু সৰ্বত্ৰ কুসুমৰ জ্যোতিতে উজ্জ্বল। যেন খগসকলে স্তুতি কৰি সেই গছসমূহক অভিনন্দিত কৰিছিল।
Verse 17
आम्रानाग्रातकान्भव्यान्नालिकेरान्सतिंदुकान् । आबल्वनांस्था पीतान्दाडिमान्बीजपूरकान् । पनसांल्लकुचान्मोचांस्तापांश्चापि मनोहरान् । पालेवतान्कुसंकुल्लान्नलिनानथ वेतसान्
তেওঁ আমগছ, শোভন আগ্ৰাতক গছ, নাৰিকল তাড় আৰু তিন্দুক দেখিলে; লগতে আবল্বন, পীত গছ, দাড়িম (ডালিম) আৰু বীজপূৰক (চিট্ৰন)ও। পনস, লকূচ, কলা আৰু আন মনোহৰ ফল; আৰু পালেৱত গছ, কুশ-ঝোপ, নলিন (পদ্ম) আৰু বেতস (নলখাগড়া)ও দেখিলে।
Verse 18
भल्लातकानामलकींस्तिन्दुकांश्च महाफलान् । इंगुदान्करमर्दांश्च हरीतकबिभीतकान्
তেওঁ ভল্লাতক গছ, আমলকী (আমলখি), আৰু মহাফলযুক্ত তিন্দুকো দেখিলে; ইঙ্গুদা আৰু কৰমৰ্দ, লগতে হৰীতক আৰু বিভীতকো।
Verse 19
एतानन्यांश्च स तरून्ददर्श यदुनन्दनः । तथैवाशोकपुन्नागकेतकीबकुलांस्तथा
যদুবংশীয় নন্দনে এইসকল আৰু আন বহু গছ দেখিলে; তেনেদৰে তেওঁ অশোক, পুন্নাগ, কেতকী আৰু বকুল গছো দৰ্শন কৰিলে।
Verse 20
चंपकान्सप्तपर्णांश्च कर्णिकारान्सुमालतीः । पारिजातान्कोविदारा न्मन्दारेन्दीवरांस्तथा
তাত চম্পক আৰু সপ্তপৰ্ণ গছ, কৰ্ণিকাৰ আৰু সুগন্ধি মালতী লতা আছিল; লগতে পাৰিজাত আৰু কোবিদাৰ, আৰু মন্দাৰ আৰু নীলা ইন্দীৱৰো—সেই পবিত্ৰ ভূমি শোভিত কৰিছিল।
Verse 21
पाटलान्पुष्पितान्रम्भान्देवदारुद्रुमांस्तथा । शालांस्तालांश्च स्तमालांनिचुलान्वञ्जुलांस्तथा
তাত ফুলেৰে ভৰা পাটলা গছ, কলাবন, আৰু দেৱদাৰু গছো আছিল; শাল আৰু তাল, স্তমাল, নিচুল আৰু বঞ্জুল গছো—পবিত্ৰ অঞ্চলখন সৌন্দৰ্যৰে পূৰ্ণ কৰিছিল।
Verse 22
चकोरैः शतपत्रैश्च भृंगराजैः समावृतान् । कोकिलैः कलविंकैश्च हारीतैर्जीवजीवकैः
সেই স্থান চকোৰ, শতপত্ৰ আৰু ভৃংগৰাজ পখীৰে চাৰিওফালে আৱৃত আছিল; লগতে কোকিল, কলবিংক, হাৰীত আৰু জীৱজীৱ—যাৰ ধ্বনিয়ে পবিত্ৰ কুঞ্জসমূহ জীৱন্ত কৰি তুলিছিল।
Verse 23
प्रियपुत्रैश्चातकैश्च शुकैरन्यैर्विहंगमैः । श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूज द्भिश्चाप्यधिष्ठितैः
তাত প্ৰিয়পুত্ৰ, চাতক, টিয়া আৰু আন আন বহু পখী বাস কৰিছিল; তেওঁলোকৰ সুমধুৰ কূজন, কাণলৈ ৰম্য, সেই স্থানক অধিক মোহনীয় কৰি তুলিছিল।
Verse 24
सरांसि च सपद्मानि मनोज्ञसलिलानि च । कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा रोचनकोत्पलैः
তাত পদ্মেৰে ভৰা সৰোবৰ আছিল, যাৰ জল মনোহৰ দৰ্শনীয়—কুমুদ, শুভ্ৰ পুণ্ডৰীক পদ্ম আৰু দীপ্ত ৰোচনক উৎপলেৰে অলংকৃত।
Verse 25
कह्लारैः कमलैश्चापि चर्चितानि समंततः । कदंबैश्चक्रवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटैः
চাৰিওফালে সেই জল কহ্লাৰ ফুল আৰু পদ্মেৰে সুশোভিত আছিল; লগতে কদম্ব গছ, চক্ৰৱাক পক্ষী আৰু জলকুক্কুটেৰে—তীৰ্থৰ শ্ৰী বৃদ্ধি পাইছিল।
Verse 26
कारण्डवैः प्लवैर्हंसैः कूर्मैर्मंडुभिरेव च । एतैरन्यैश्च कीर्णानि तथान्यैर्जलवा सिभिः
সেই সৰোবৰসমূহ কাৰণ্ডৱ হাঁহ, প্লৱ পক্ষী আৰু হংসেৰে ভৰি আছিল; কূৰ্ম আৰু মণ্ডুকেও আছিল—এইসকল আৰু আন আন জলচৰ প্ৰাণীৰে সৰ্বত্র বিছুৰিত।
Verse 27
क्रमेण संचरन्रामः प्रेक्षमाणो मनोरमम् । जगामानुगतः स्त्रीभिर्लतागृहमनुत्तमम्
এদৰে ক্ৰমে ক্ৰমে আগবাঢ়ি ৰাম মনোৰম দৃশ্য চায় চায় গৈছিল; স্ত্ৰীসকলৰ অনুসৰণত তেওঁ অনুত্তম লতাগৃহলৈ গ’ল।
Verse 28
स ददर्श द्विजांस्तत्र वेदवेदांगपार गान् । कौशिकान्भार्गवांश्चैव भारद्वाजांश्च गौतमान्
তাত তেওঁ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলক দেখিলে—বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ পাৰলৈ পাৰ হোৱা পণ্ডিত; কৌশিক, ভাৰ্গৱ, ভাৰদ্বাজ আৰু গৌতম বংশীয়।
Verse 29
विविधेषु च संभूतान्वंशेषु द्विजसत्तमान् । कथाश्रवणसोत्कण्ठानुपविष्टान्महा त्मनः
তেওঁ বহু বংশত জন্ম লোৱা দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলক দেখিলে—মহাত্মাসকল তাত উপবিষ্ট, পবিত্ৰ কথা শুনিবলৈ উৎকণ্ঠিত আৰু একাগ্ৰ।
Verse 30
कृष्णाजिनोत्तरीयेषु कूर्चेषु च वृसीषु च । सूते च तेषां मध्यस्थं कथयानं कथाः शुभाः
কৃষ্ণাজিনক উত্তৰীয় কৰি, কুশাসন আৰু মৃগচৰ্মৰ ওপৰত বহি থকা ঋষিসকলে মাজত সূতক বহুৱালে; তেওঁ শুভ পবিত্ৰ কথাসমূহ বৰ্ণনা কৰি আছিল।
Verse 31
पौराणिकाः सुरर्षीणामा द्यानां चरितक्रियाः । दृष्ट्वा रामं द्विजाः सर्वे मधुपानारुणेक्षणम्
পুৰাণবিদ আৰু দেৱ-ঋষিসকলৰ চৰিত্ৰ-কৰ্ম আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত নিপুণ সেই সকলো দ্বিজে, মধুপানত ৰঙা হোৱা চকু থকা ৰাম (বলৰাম)ক দেখি সাৱধান হ’ল।
Verse 32
मत्तोऽयमिति मन्वानाः समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । पूजयन्तो हलधरं तमृते सूतवंशजम्
‘ই মত্ত হৈছে’ বুলি ভাবি তেওঁলোকে তৎক্ষণাৎ ত্বৰিতভাৱে উঠি দাঁড়াল আৰু হালধৰ (বলৰাম)ক পূজা কৰিবলৈ ধৰিলে—কেৱল সূতবংশজাত সেই মানুহজন বাদে।
Verse 33
ततः क्रोधसमाविष्टो हली सूतं महाबलः । निजघान विवृत्ताक्षः क्षोभिताशेषदानवः
তেতিয়া ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হলী (বলৰাম)—মহাবলী, ক্ৰোধত চকু মেলি, যেন সকলো দানৱক উথল-পাথল কৰা ভয়ংকৰ—সেই সূতক আঘাত কৰি নিপাত কৰিলে।
Verse 34
अन्वासिते पदं ब्राह्म्यं तस्मिन्सूते निपातिते । निष्क्रान्तास्ते द्विजाः सर्वे वनात्कृष्णाजिनांबराः
যেতিয়া ব্ৰাহ্ম্য আসনত অধিষ্ঠিত সেই সূতক ভূমিত পেলোৱা হ’ল, তেতিয়া কৃষ্ণাজিন পৰিধান কৰা সকলো দ্বিজ ঋষি বন এৰি ওলাই গ’ল।
Verse 35
अवधूतं तथात्मानं मन्यमानो हलायुधः । चिन्तयामास सुमहन्मया पापमिदं कृतम्
হলায়ুধ (বলৰাম) নিজক অৱধূত আৰু অপমানিত বুলি ভাবি গভীৰ চিন্তা কৰিলে—‘মোৰ দ্বাৰা এই মহাপাপ সংঘটিত হ’ল।’
Verse 36
ब्रह्मासनगतो ह्येष यः सूतो विनिपातितः । तथा ह्येते द्विजाः सर्वे मामवेक्ष्य विनिर्गताः
‘মই যাক পেলাই দিলোঁ সেই সূত ব্ৰাহ্মণ আসনত বহি আছিল; আৰু এই সকলো দ্বিজ ব্ৰাহ্মণ মোক দেখি সঁচাকৈয়ে ওলাই গ’ল।’
Verse 37
शरीरस्य च मे गन्धो लोहस्येवासुखावहः । आत्मानं चावगच्छामि ब्रह्मघ्नमिति कुत्सितम्
‘মোৰ দেহৰ গন্ধো লোহাৰ দৰে কষ্টদায়ক; আৰু মই নিজকে নিন্দিত—ব্ৰাহ্মণঘাতক—বুলি উপলব্ধি কৰোঁ।’
Verse 38
धिङ्ममार्थं तथा मद्यं महिमानमकीर्तिदम् । येना विष्टेन सुमहन्मया पापमिदं कृतम्
‘ধিক মোৰ অহংকাৰক, আৰু মদিৰাকো—যি সত্য মহিমা হৰণ কৰি কেৱল অখ্যাতি আনে। সেই ঘৃণিত নেশাৰ বাবেই মই এই অতিমহাপাপ কৰিলোঁ।’
Verse 39
स्मृत्युक्तं ते करिष्यामि प्रायश्चित्तं यथाविधि । उक्तमस्त्येव मनुना प्रायश्चित्तादिकं क्रमात्
মই স্মৃতিত উপদেশিত প্ৰায়শ্চিত্ত বিধি অনুসাৰে যথাযথভাৱে পালন কৰিম। মনুৱে সঁচাকৈয়ে ক্ৰম অনুসৰি প্ৰায়শ্চিত্ত আদি বিধান স্থাপন কৰিছে।
Verse 41
क्षेत्रेश्वरस्य विज्ञानाद्विशुद्धिः परमा मता । शरीरस्य विशुद्धिस्तु प्रायश्चित्तैः पृथग्विधैः
ক্ষেত্ৰেশ্বৰক জ্ঞান-সাক্ষাৎকাৰ কৰাতেই পৰম বিশুদ্ধি বুলি মানা হয়। কিন্তু দেহৰ বিশুদ্ধি বিভিন্ন পৃথক প্ৰায়শ্চিত্ত কৰ্মেৰে লাভ হয়।
Verse 42
ततोऽद्यतः करिष्यामि व्रतं द्वादशवार्षिकम् । स्वकर्मख्यापनं कुर्वन्प्रायश्चित्तमनुत्तमम्
সেয়ে আজি পৰা মই দ্বাদশ-বৰ্ষীয় ব্ৰত গ্ৰহণ কৰিম, আৰু নিজৰ কৰ্ম প্ৰকাশকৈ স্বীকাৰ কৰি অনুত্তম প্ৰায়শ্চিত্ত পালন কৰিম।
Verse 43
इयं विशुद्धिरज्ञानाद्धत्वा चाकामतो द्विजम् । कामतो ब्राह्मणवधे निष्कृतिर्न विधीयते
এই বিশুদ্ধি অজ্ঞানতাবশত অনিচ্ছাকৃতভাৱে কোনো দ্বিজক বধ কৰিলে প্ৰযোজ্য। কিন্তু ইচ্ছাকৃতভাৱে ব্ৰাহ্মণ-বধ কৰিলে কোনো নিষ্কৃতি বিধান কৰা নহয়।
Verse 44
यः कामतो महापापं नरः कुर्य्नात्कथंचन । न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा भृग्वग्निपतनादृते
যি নৰে ইচ্ছাকৃতভাৱে যিকোনো উপায়ে মহাপাপ কৰে, তাৰ কোনো নিষ্কৃতি দেখা নাযায়—ভৃগুৰ অগ্নিত পতন ব্যতীত।
Verse 45
अकामतः कृते पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । कामकारकृतेऽप्याहुरेके श्रुतिनिदर्शनात्
অজানিতে কৰা পাপৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত উচিত বুলি জ্ঞানীসকলে জানে। বেদীয় সংকেত দেখুৱাই কিছুমানে ইচ্ছাকৃত কৰ্মৰ বাবেও প্ৰায়শ্চিত্তৰ কথা কয়।
Verse 46
विधिः प्राथमिकस्तस्माद्द्वितीये द्विगुणं चरेत् । तृतीये त्रिगुणं प्रोक्तं चतुर्थे नास्ति निष्कृतिः
সেয়ে প্ৰথমবাৰ মূল বিধি প্ৰযোজ্য; দ্বিতীয়বাৰত দ্বিগুণ পালন কৰিব লাগে, তৃতীয়বাৰত ত্ৰিগুণ বুলি কোৱা হৈছে। চতুৰ্থবাৰত কোনো নিষ্কৃতি (মুক্তি) নাই।
Verse 47
औषधं स्नेहमाहारं ददद्गोब्राह्मणादिषु । दीयमाने विपत्तिः स्यान्न स पापेन लिप्यते
যি গাই, ব্ৰাহ্মণ আদি লোকক ঔষধ, স্নেহ (ঘি/তেল) বা আহাৰ দান কৰে, দান দিওঁতে যদি কোনো বিপত্তি ঘটে, তেন্তে সি পাপত লিপ্ত নহয়।
Verse 48
अकारणं तु यः कश्चिद्द्विजः प्राणान्परित्यजेत् । तस्यैव तत्र दोषः स्यान्न तु योऽस्मै ददाति तत्
কিন্তু কোনো দ্বিজে অকাৰণে যদি নিজৰ প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে দোষ কেৱল তাৰেই হয়; যিয়ে তাক সেই (সহায়) দিয়ে, তাৰ দোষ নহয়।
Verse 49
परिष्कृतो यदा विप्रो हत्वाऽत्मानं मृतो यदि । निर्गुणः सहसा क्रोधाद्गृहक्षेत्रादिकारणात्
যদি বিধিমতে শুদ্ধ কৰা ব্ৰাহ্মণেও তথাপি নিজকে হত্যা কৰি মৰে—হঠাতে, সংযমহীনভাৱে, ঘৰ-ক্ষেত্ৰ আদি কাৰণত উঠা ক্ৰোধৰ বশে—
Verse 50
त्रिवार्षिकं व्रतं कुर्या त्प्रतिलोमां सरस्वतीम् । गच्छेद्वापि विशुद्ध्यर्थं तत्पापस्येति निश्चितम्
তিন বছৰৰ ব্ৰত পালন কৰিব; নহ’লে শুদ্ধিৰ অৰ্থে প্ৰতিলোমা (উপস্ৰোত) সৰস্বতীলৈ যাব—এইটোৱেই সেই পাপ ধোৱাৰ নিশ্চিত উপায় বুলি স্থিৰ।
Verse 51
उद्दिश्य कुपितो हत्वा तोषितं वासयेत्पुनः । तस्मिन्मृते न दोषोऽस्ति द्वयोरुच्छ्रावणे कृते
যদি ক্ৰোধত নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য লৈ কাকো আঘাত বা বধ কৰে, তেন্তে পুনৰ তুষ্ট কৰি তাক স্থাপন-বাস কৰাব লাগে। আৰু যদি সি মৰে, তেন্তে দুয়ো পক্ষৰ প্ৰতি বিধিমতে উচ্ছ্ৰাৱণ (ঘোষণা) কৰা থাকিলে দোষ নাথাকে।
Verse 52
षण्ढं तु ब्राह्मणं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । बहूनामेककार्याणां सर्वेषां शस्त्रधारिणाम्
কিন্তু যদি কোনো ষণ্ঢ (নপুংসক) ব্ৰাহ্মণক বধ কৰে, তেন্তে শূদ্ৰহত্যাৰ বাবে বিধান কৰা প্ৰায়শ্চিত্ত-ব্ৰত পালন কৰিব। আৰু একে কাৰ্যত বহুজন যুক্ত থাকিলে, সকলো অস্ত্ৰধাৰী হ’লে (দায়িত্ব সৰ্বসাধাৰণভাৱে ভাগ হয়)।
Verse 53
यद्येको घातयेत्तत्र सर्वे ते घातकाः स्मृताः । प्रायश्चित्ते व्यवसिते यदि कर्ता विपद्यते
যদি তেওঁলোকৰ মাজত কেৱল এজনেই হত্যাক কৰায়, তথাপি সকলোকে ঘাতক বুলিয়েই স্মৰণ কৰা হয়। আৰু প্ৰায়শ্চিত্ত স্থিৰ হোৱাৰ পাছত, যদি সেই কৰ্তা মৃত্যুবৰণ কৰে…
Verse 54
एनस्तत्प्राप्नुयादेनमिह लोके परत्र च । तदहं किं करोम्येष क्व गच्छामि दुरात्मवान्
সেই পাপেই তাক গ্ৰাস কৰিব—ইহলোকতো আৰু পৰলোকতো। ‘তেন্তে মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম মই, দুষ্টচিত্ত?’
Verse 55
धिङ्मां च पापचरितं महादुष्कृतकर्मिणम्
ধিক মোক—পাপাচাৰী, মহাদুষ্কৃত কৰ্ম কৰা দুষ্টজনক!
Verse 56
ईश्वर उवाच । इत्येवं विलपन्यावच्छोका कुलितमानसः । तावदाकाशसंभूता वागुवाचाशरीरिणी
ঈশ্বৰে ক’লে: এইদৰে তেওঁ বিলাপ কৰি থাকোঁতে, শোকে মন আচ্ছন্ন হ’ল; তেতিয়া আকাশৰ পৰা উদ্ভূত এক অশৰীৰী বাণীয়ে ক’লে।
Verse 57
भोभो राम न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । गच्छ प्राभासिकं क्षेत्रं यत्र देवी सरस्वती
‘হে হে ৰাম, কোনো মতে দুখ-সন্তাপ নকৰিবা। প্ৰাভাসিক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যোৱা, য’ত দেবী সৰস্বতী আছেন।’
Verse 58
पञ्चस्रोताः स्थिता तत्र पञ्चपातकनाशनी । नदीनां प्रवरा सा तु ब्रह्मभूता सरस्वती
তাত তেওঁ পঞ্চস্ৰোতসহ স্থিতা, পঞ্চ মহাপাতক নাশিনী। নদীসমূহৰ মাজত তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ—ব্ৰহ্মস্বৰূপা সৰস্বতী।
Verse 59
एकतः सर्वतीर्थानि ब्रह्माण्डे सचराचरे । गंगादीनि नरश्रेष्ठ तेषां पुण्या सरस्वती
এফালে ব্ৰহ্মাণ্ডৰ চৰাচৰ সকলো তীৰ্থ—গঙ্গা আদি সকলোও আছে, হে নৰশ্ৰেষ্ঠ; তথাপি সিহঁতৰ মাজত সৰস্বতী সৰ্বাধিক পবিত্ৰ।
Verse 60
तावद्गर्जंति पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न दृश्यते देवी प्रभासस्था सर स्वती
ব্ৰহ্মহত্যা আদি পাপসমূহ তেতিয়ালৈকে গর্জে, যেতিয়ালৈকে প্ৰভাসত অৱস্থিতা দেৱী সৰস্বতীৰ দৰ্শন নোহোৱা যায়।
Verse 61
तस्मात्तत्रैव गच्छ त्वं यत्र देवी सरस्वती । नान्यैस्तीर्थैः सहस्रैस्त्वं कर्तुं शक्यो विकल्मषः
সেয়ে তুমি ঠিক তাতেই যোৱা, য’ত দেৱী সৰস্বতী আছেন। আন হাজাৰ হাজাৰ তীৰ্থে গ’লেও তুমিও ইমান সহজে পাপমুক্ত হ’ব নোৱাৰিবা।
Verse 62
तन्मा कार्षीर्विलंबं त्वं गच्छ तीरं महोदधेः । प्राभासिके महादेवीं प्रतिलोमां विगाहय
ইয়াত বিলম্ব নকৰিবা; মহাসাগৰৰ তীৰলৈ যোৱা। প্ৰভাসত মহাদেৱীৰ তীৰ্থত প্ৰতিলোম গতিৰে প্ৰৱেশ কৰি স্নান কৰা।
Verse 63
तत्रैवाराधय विभुं लिंगरूपिणमीश्वरम् । प्रतिष्ठाप्य महापापाच्छारी रात्त्वं विमोक्ष्यसि
তাতেই লিঙ্গৰূপী সৰ্বব্যাপী ঈশ্বৰ প্ৰভুৰ আৰাধনা কৰা। লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে তুমি মহাপাপ আৰু দেহবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’বা।
Verse 64
इति श्रुत्वा वचो रामः परमानंदपूरितः । प्रभासक्षेत्रगमने मतिं चक्रे महामनाः
এই বাক্য শুনি ৰাম পৰমানন্দে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। মহামনা ৰামে প্ৰভাসক্ষেত্ৰলৈ যোৱাৰ সংকল্প কৰিলে।
Verse 65
ततः स्वसैन्यसंयुक्तो द्रव्योपस्करसंयुतः । आजगाम महाक्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम्
তাৰ পাছত তেওঁ নিজ সৈন্যবাহিনীসহ, ধন-সামগ্ৰী আৰু যাত্ৰাৰ উপকৰণেৰে সুসজ্জিত হৈ, ‘প্ৰভাস’ নামে খ্যাত সেই মহা-পুণ্যক্ষেত্ৰলৈ আহিল।
Verse 66
दृष्ट्वा मनोरम तीर्थं सरस्वत्यब्धिसंगमे । चकार हृदि संकल्पं प्रति लोमावगाहने
সৰস্বতী আৰু সাগৰৰ সঙ্গমত থকা মনোৰম তীৰ্থ দৰ্শন কৰি, তেওঁ হৃদয়ত প্ৰতিলোম অৱগাহন কৰাৰ পবিত্ৰ সংকল্প গ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 67
आहूय ब्राह्मणांस्तत्र प्रभासक्षेत्रवासिनः । सम्यग्यात्राविधानेन यात्रां तत्राकरोद्विभुः
প্ৰভাসক্ষেত্ৰত বাস কৰা ব্ৰাহ্মণসকলক তাতে আহ্বান কৰি, সেই মহাবলীজনে যাত্ৰাৰ যথাযথ বিধান অনুসৰি তাতে তীৰ্থযাত্ৰা সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 68
यानि प्राभासिके क्षेत्रे तीर्थानि विविधानि तु । रवियोजनसंस्थानि तेषु यात्रां चकार सः
প্ৰাভাসিক ক্ষেত্ৰত যিমানেই নানাবিধ তীৰ্থ আছে—‘ৰবি-যোজন’ পৰিমিত বিস্তাৰত বিস্তৃত—সেই সকলো তীৰ্থলৈ তেওঁ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 69
प्रत्येकं च ददौ तेषु दानानि विविधानि तु । तथाऽधः स्थाप यामास सरस्वत्यब्धिसंगमे
প্ৰত্যেক তীৰ্থত তেওঁ নানাবিধ দান দান কৰিলে; আৰু তদ্ৰূপে সৰস্বতী-সাগৰ সঙ্গমত তেওঁ তাতে পবিত্ৰ স্থাপনাকাৰ্য সম্পন্ন কৰিলে।
Verse 70
पूर्वभागे महालिंगं कृत्वा यज्ञविधिक्रियाम् । एवं कृते महादेवि विमुक्तः पातकैरभूत्
পূৰ্ব ভাগত মহালিঙ্গ স্থাপন কৰি যজ্ঞবিধি অনুসাৰে ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে। এইদৰে হে মহাদেৱী, সি পাপসমূহৰ পৰা মুক্ত হ’ল।
Verse 71
निर्मर्लांगस्ततो देवि दिनानि दश संस्थितः । ततस्तां चैव स स्नात्वा प्रतिलोमां क्रमाद्ययौ । प्लक्षावहरणं यावत्समुद्राच्च हिमाह्वयम्
তাৰ পাছত, হে দেবী, কলুষমুক্ত হৈ সি দহ দিন তাতে অৱস্থিত থাকিল। তাতো স্নান কৰি সি প্ৰতিলোম ক্ৰমে ধাপে ধাপে আগবাঢ়িল—সমুদ্ৰৰ পৰা হিমালয়লৈ, প্লক্ষাৱহৰণ নামে ঠাইলৈকে।
Verse 72
एवं मुक्तः स पापौघै रामोऽभूत्प्रथितः प्रिये । तस्य लिंगस्य माहात्म्यात्सरस्वत्याः प्रसादतः
এইদৰে পাপৰ স্ৰোতসমূহৰ পৰা মুক্ত হৈ, হে প্ৰিয়ে, ৰাম প্ৰসিদ্ধ হ’ল—সেই লিঙ্গৰ মাহাত্ম্য আৰু সৰস্বতীৰ প্ৰসাদত।
Verse 73
यस्तत्पूजयते देवि लिंगं पापभयापहम् । रामेश्वरेति कथितं सोऽपि मुच्येत पातकात्
হে দেবী, যি সেই পাপ-ভয়-নাশক লিঙ্গক পূজা কৰে—যাক ‘ৰামেশ্বৰ’ বুলি কোৱা হয়—সিও পাপকৰ্মৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 74
अष्टम्यां च विशेषेण ब्रह्मकूर्चविधानतः । यस्तत्र कुरुते देवि सोऽश्वमेधफलं लभेत्
আৰু বিশেষকৈ অষ্টমীত, হে দেবী, যি তাতে ব্ৰহ্মকূৰ্চ বিধান অনুসাৰে আচাৰ সম্পন্ন কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰে।
Verse 75
स्नात्वा तत्र वरारोहे सरस्वत्यब्धिसंगमे । रामेश्वरेतिनामानं ततः संपूज्य शंकरम् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
তাত, হে সুন্দৰ-কটিদেশী দেৱী, সৰস্বতী আৰু সাগৰৰ সংগমত স্নান কৰি, তাৰ পাছত ‘ৰামেশ্বৰ’ নামে শংকৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব। যিসকলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ সম্পূৰ্ণ ফল কামনা কৰে, তেওঁলোকে তাত গোধন দান কৰিব লাগে।
Verse 76
इत्येवं कथितं देवि रामेश्वरमहोदयम् । यच्छ्रुत्वा मानवः सम्यक्छ्रद्धावान्प्राप्नुयाद्दिवम्
এইদৰে, হে দেৱী, ৰামেশ্বৰৰ মহামহিমা বৰ্ণনা কৰা হ’ল। যি মানুহে ইয়াক যথাযথভাৱে শ্ৰদ্ধাৰে শুনে, সি স্বৰ্গ লাভ কৰে।