Adhyaya 19

Verse 1

देव्युवाच । यद्येवं सकलश्चंद्रः कथं न विधृतस्त्वया । अन्तभावे कलानां तत्कारणं कथय प्रभो

দেৱীয়ে ক’লে: যদি এনেকুৱা হয় যে চন্দ্ৰ সম্পূৰ্ণ, তেন্তে তুমি কিয় তাক পূৰ্ণ অৱস্থাত ধৰি নাৰাখিলা? হে প্ৰভু, তাৰ কলাসমূহ ক্ষয়-লুপ্ত হোৱাৰ কাৰণ কোৱা।

Verse 2

ईश्वर उवाच । अमा षोडशभेदेन देवि प्रोक्ता महाकला । संस्थिता परमा माया देहिनां देह धारिणी

ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱি, অমা মহাকলা বুলি কোৱা হৈছে, যি ষোড়শভেদে বিভক্ত। সেয়া পৰম মায়া ৰূপে অৱস্থিত, দেহধাৰী জীৱসমূহক দেহ ধাৰণ কৰি স্থিতি দান কৰে।

Verse 3

अमादिपौर्णमास्यंता या एव शशिनः कलाः । तिथयस्ताः समाख्याताः षोडशैव प्रकीर्तिताः

অমাৰ পৰা পূৰ্ণিমাৰ অন্তলৈ—চন্দ্ৰৰ সেই একে কলাসমূহক ‘তিথি’ বুলি কোৱা হয়; সিহঁত ঠিক ষোড়শ বুলি প্ৰখ্যাত।

Verse 4

अमा सूक्ष्मा परा शक्तिः सा त्वं देवि प्रकीर्तिता । प्रलयोत्पत्तियोगेन स्थिताः कालक्रमोदिताः

অমা সূক্ষ্মা, পৰম শক্তি; আৰু সেই শক্তি, হে দেৱি, তুমিয়েই বুলি কীৰ্তিত। প্ৰলয় আৰু উৎপত্তিৰ যোগে সময়ৰ পৰিমাপসমূহ ক্ৰম অনুসাৰে উদিত হৈ স্থিত থাকে।

Verse 5

षोडशैव स्वरा ये तु आद्याः सृष्टयंतकाः प्रिये । कालस्यावयवास्ते च विज्ञेयाः कालवेदिभिः

হে প্ৰিয়ে, যি ষোড়শ আদ্য স্বৰ—যিসকলে সৃষ্টিক আৰম্ভ কৰে আৰু অন্তলৈ নিয়ায়—সিহঁতক কাল-বিদসকলে কালৰ অঙ্গ বুলি জানিব লাগে।

Verse 6

त्रुटिर्लवो निमेषश्च कला काष्ठा मुहूर्तकम् । रात्र्यहःपक्षमासाश्च अयनं वत्सरं युगम्

ত্ৰুটি, লৱ, নিমেষ, কলা, কাষ্ঠা আৰু মুহূৰ্ত; তাৰ পাছত ৰাতি-দিন, পক্ষ আৰু মাস; তাৰ পাছত অয়ন (অৰ্ধবৎসৰ), বৎসৰ আৰু যুগ—এইবোৰ সময়ৰ স্তৰসমূহ।

Verse 7

मन्वतरं तथा कल्पं महाकल्पं च षोडश । कला विसर्जनी या तु जीवमाश्रित्य वर्तते

মন্বন্তৰ, কল্প আৰু মহাকল্প, আৰু পুনৰ ষোড়শ-প্ৰকাৰ বিধান। যি ‘বিসৰ্জনী’ নামৰ কলা, সি জীৱক আশ্ৰয় কৰি কাৰ্য কৰে।

Verse 9

सा सृजत्यखिलं विश्वं विषुवद्वयसंयुतम् । तथा संवरणी या तु विश्वं संहरते प्रिये । नेत्रपाताच्चतुर्भागस्त्रुटिकालो निगद्यते । तस्माच्च द्विगुणं विद्धि निमिषं तन्महेश्वरि

সি দুয়োটা বিষুৱৰ সৈতে যুক্ত সমগ্ৰ বিশ্ব সৃষ্টি কৰে; আৰু ‘সংৱৰনী’ নামৰ কলা, হে প্ৰিয়ে, বিশ্বক সংহাৰ কৰে। চকুৰ পলক পৰাৰ সময়ৰ চাৰিভাগৰ এক ভাগক ত্ৰুটি-কাল বোলা হয়; আৰু হে মহেশ্বৰী, নিমেষ তাক দ্বিগুণ বুলি জানিবা।

Verse 10

निमिषैस्त्रिंशद्भिः काष्ठा ताभिर्विंशतिभिः कला । विंशतिकलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः

ত্ৰিশ নিমেষে এক কাষ্ঠা; সেই কাষ্ঠাৰ বিশটিত এক কলা। বিশ কলাত এক মুহূৰ্ত হয়; আৰু তেনে পন্ধৰ মুহূৰ্তে এক দিন গঠিত হয়।

Verse 11

दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं द्वयाद्भवेत् । तैः पंचदशभिः पक्षो द्विपक्षो मास उच्यते

ৰাতিৰ মান দিনৰ সমান বুলি জানিবা; এই দুয়োটাৰ যুগলৰ পৰা আহোৰাত্ৰ (দিন-ৰাতি) হয়। তেনে পন্ধৰ দিনত এক পক্ষ; আৰু দুটা পক্ষক মাস বোলা হয়।

Verse 12

मासैश्चैवायनं षड्भिर्वर्षं स्यादयनद्वये । चत्वारिंशच्च लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः

ছয় মাহে ‘অয়ন’ (অৰ্ধ-বছৰ) হয়; দুটা অয়নে এক বছৰ সম্পন্ন হয়। তাৰ পাছত চল্লিশ লক্ষ, আৰু পুনৰ লক্ষৰ তিন লক্ষ বৰ্ণিত হয়।

Verse 13

विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम् । चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम्

জানিবা যে সৌৰ-বছৰৰ মানে চতুৰ্যুগ বিশ হাজাৰ (একক) হয়; আৰু মন্বন্তৰ একাত্তৰটা তেনে চতুৰ্যুগে গঠিত বুলি কোৱা হয়।

Verse 14

ऐंद्रमेतद्भवेदायुः समासांतं च कीर्तितम् । चतुर्दशेन्द्रैः प्रलीनैः कल्पं ब्रह्मदिनं भवेत्

এইয়াই ইন্দ্ৰৰ আয়ুস বুলি কোৱা হৈছে, বছৰৰ সম্পূৰ্ণতা পৰ্যন্ত বৰ্ণিত। আৰু যেতিয়া চৌদ্দ ইন্দ্ৰ লীন হয়, তেতিয়া সেই কাল ‘কল্প’—ব্ৰহ্মাৰ দিন—হয়।

Verse 15

रात्रिश्च तावती चैव चतुर्युगसहस्रिका । अनेन दिनमानेन शताब्दं जीवति प्रिये

তেনে মাপৰ ৰাতিও হয়—হাজাৰ চতুৰ্যুগে গঠিত। এই দিন-মানেৰে, হে প্ৰিয়ে, (ব্ৰহ্মা) এশ বছৰ জীয়াই থাকে।

Verse 16

ममैव निमिषार्द्धेन सहस्राणि चतुर्द्दश । विनश्यंति ततो विष्णोरसंख्याताः पितामहाः

মোৰ আধা পলকতে চৌদ্দ হাজাৰ (এনে চক্ৰ) বিনাশ হয়; আৰু তাৰো ওপৰে বিষ্ণুৰ অসংখ্য পিতামহ—ব্ৰহ্মাসকল—লীন হয়।

Verse 17

एवं क्रमेण देवेशि समुत्पन्नमिदं जगत् । शशिसूर्यविभागेन चित्ररूपमनंतकम्

এইদৰে, হে দেৱেশী, ক্ৰমে ক্ৰমে এই জগত উদ্ভৱ হ’ল; চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ বিভাজনে ই অনন্ত আৰু নানাৰূপে চিত্ৰময়।

Verse 18

कला देवि यदाद्यंतमनादिमजमव्ययम् । तदान्वितः शशी तस्यामधोमुखमवस्थितः

হে দেৱী, ‘কলা’ বুলিলে যাৰ আদি-অন্ত আছে তাক বুজায়; কিন্তু পৰম তত্ত্ব অনাদি, অজ, অব্যয়। সেই কলাৰ সৈতে যুক্ত হৈ চন্দ্ৰ তাত অধোমুখে অৱস্থিত।

Verse 19

एवं क्षयोदयं ज्ञेयं चंद्रार्काभ्यामवस्थितम् । सृष्टिक्रमं मया प्रोक्तं संहारमधुना शृणु

এইদৰে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ দ্বাৰা স্থাপিত ক্ষয়-উদয় (কমা-বঢ়া) বুজিব লাগে। সৃষ্টিৰ ক্ৰম মই ক’লোঁ; এতিয়া মোৰ পৰা সংহাৰৰ কথা শুনা।

Verse 21

अहोरात्रं मुहूर्तेन मुहूर्तं तु कलाहतम् । कलां काष्ठा हतां कृत्वा काष्ठां निमिषभाजिताम्

অহোৰাত্ৰ মূহূৰ্তেৰে গণ্য হয়, আৰু এক মূহূৰ্ত ক’লাত বিভক্ত। ক’লাক কাষ্ঠাত, আৰু কাষ্ঠাক নিমিষত ভাগ কৰি—এইদৰে সময় মাপা হয়।

Verse 22

निमिषं च लवैर्हत्वा लवं त्रुटिविभाजितम् । तदतीतं प्रशांतं च निर्विकारमलक्षणम्

নিমিষ লৱেৰে বিভক্ত, আৰু লৱ ত্ৰুটিত ভাগ কৰা। কিন্তু যি এই সকলোতকৈ অতীত, সি প্ৰশান্ত—নিৰ্বিকাৰ আৰু নিৰ্লক্ষণ।

Verse 23

तस्य चेयं परा माया कला शिरसि धारिता । सा शक्तिर्देवदेवस्य विश्वाकारा परा प्रिये । मोहयित्वा तु संतानं संसारयति पार्वति

সেই পৰম তত্ত্বৰ এই উচ্চ মায়া—কলাই—শিৰত ধাৰিত। হে প্ৰিয়ে, দেৱদেৱৰ সেই পৰম শক্তি বিশ্ব-আকাৰ ধৰি সন্ততিক মোহিত কৰি, হে পাৰ্বতী, তেওঁলোকক সংসাৰত ভ্ৰমণ কৰায়।

Verse 24

एवमेतज्जगद्देवि उत्पत्तिस्थितिलक्षणम् । यत्रैवोत्पद्यते कृत्स्नं पुनस्तत्रैव लीयते

এইদৰে, হে দেৱী, এই সমগ্ৰ জগত উৎপত্তি আৰু স্থিতিৰ লক্ষণযুক্ত; য’তেই ই সম্পূৰ্ণৰূপে উৎপন্ন হয়, পুনৰ সেই ঠাইতেই লীন হয়।

Verse 25

सेयं मायामयी शक्तिः शुद्धाशुद्धस्वरूपिणी । चंद्ररूपा स्थिता सा तु तव देवि प्रकाशयेत्

এই মায়াময়ী শক্তি, যি শুদ্ধ আৰু অশুদ্ধ—দুয়ো ৰূপধাৰিণী, চন্দ্ৰ-ৰূপে স্থিত। হে দেৱী, সেয়াই নিশ্চয় তোমাৰ বাবে প্ৰকাশ পায়।

Verse 26

देव्युवाच । पंचाग्निनोपसन्तप्ता वर्षकोटीरनेकधा । तत्तपः सफलं जातं मेऽद्य देव जगत्पते

দেৱীয়ে ক’লে: ‘পাঁচ অগ্নিৰ তপস্যাৰে নানাভাৱে কোটি কোটি বছৰ দগ্ধ হৈ আছিলোঁ; আজি, হে দেৱ জগতপতি, মোৰ সেই তপস্যা ফলৱতী হ’ল।’

Verse 27

सृष्टियोगो मया ज्ञातः संहारश्च महेश्वर । चन्द्रोत्पत्तिस्वरूपं च कलामानं तथैव च

হে মহেশ্বৰ, মই সৃষ্টিৰ যোগ আৰু সংহাৰো জানিলোঁ, লগতে চন্দ্ৰৰ উৎপত্তিৰ স্বৰূপ আৰু তেনেদৰে তাৰ কলাসমূহৰ মানো।

Verse 28

अधुना मम देवेश सन्देहो हृदि संस्थितः । कौतूहलं परं देव कथयस्व महेश्वर

এতিয়া, হে দেৱেশ্বৰ, মোৰ হৃদয়ত সন্দেহ স্থিৰ হৈ আছে। হে দেৱ, মোৰ কৌতূহল অতি মহান; কৃপা কৰি কোৱা, হে মহেশ্বৰ।

Verse 29

अमृतादेव संभूतः सर्वाह्लादकरः शशी । प्रियश्च तव देवेश वल्लभश्चंद्रमास्तथा

অমৃতৰ পৰা জন্ম লোৱা চন্দ্ৰ সকলোকে আনন্দ দান কৰে। হে দেৱেশ্বৰ, চন্দ্ৰমা তোমাৰ প্ৰিয়—নিশ্চয়েই তোমাৰ প্ৰাণবল্লভ।

Verse 31

सर्वौषधीनामधिपः पितॄणां प्रीणनं परम् । तदाश्रयश्च त्वद्भक्तस्त्व त्सेवातत्परः शशी

সকলো ঔষধিৰ অধিপতি তেওঁ, আৰু পিতৃলোকক পৰম তৃপ্তি দানকাৰী। সেই বিধানৰ আশ্ৰয় লৈ চন্দ্ৰ তোমাৰ ভক্ত, তোমাৰ সেৱাত সম্পূৰ্ণ নিবিষ্ট।

Verse 32

तथापि सकलंकोऽयं कौतुकं कुरुते मम । देवि ब्रह्मांडसंघट्टमालामंडितशेखरः

তথাপি এই কলংকিত চন্দ্ৰই মোৰ বিস্ময় জাগায়। হে দেবী, যাৰ শিৰোভূষণ ব্ৰহ্মাণ্ড-গোলসমূহৰ সংঘাতে গঠিত মালাৰে অলংকৃত।

Verse 33

शीर्षे तव निविष्टस्य कष्टं चंद्रस्य चेद्यदि । तर्हि नाथ न शोच्या वै संसारे दुःखभागिनः

যদি তোমাৰ শিৰত অধিষ্ঠিত চন্দ্ৰই যদি কষ্ট ভোগ কৰে, তেন্তে হে নাথ, সংসাৰত দুঃখভাগী কোনো জনেই শোচনীয় নহয়।

Verse 34

न चास्ति त्रिषु लोकेषु न चैतत्संभविष्यति । यत्र शक्तो भवत्कर्तुं दुःखस्यास्य च संक्षयम्

তিনিও লোকত কোনো নাই—আৰু কেতিয়াও নহ’ব—যি এই দুখৰ অন্ত ঘটাবলৈ সক্ষম।

Verse 35

सर्वेषां वर्तते शंका यथा मम महेश्वर । उत्पन्नं कारणं किंतद्येन सोमस्य लांछनम्

হে মহেশ্বৰ, সকলোৰে মনত—মোৰ দৰে—এই সন্দেহ উঠে: সোম (চন্দ্ৰ)ৰ লাঞ্ছন কিহৰ কাৰণে উৎপন্ন হ’ল?

Verse 36

किमेतत्कारणं देव कथयस्व महेश्वर । अमृते संभवो यस्य कथं तस्यापि लांछनम्

হে দেৱ, হে মহেশ্বৰ, কৃপা কৰি কোৱা—এই কাৰণ কি? যাৰ উৎপত্তি অমৃতৰ পৰা, তাৰো কেনেকৈ লাঞ্ছন হ’ব পাৰে?

Verse 37

प्रियश्च तव देवेश लांछनं चापि तिष्ठति । कौतूहलं परं देव तत्त्वं मे वक्तुमर्हसि

হে দেৱেশ, তেওঁ তোমাৰ প্ৰিয়, তথাপি লাঞ্ছন স্থিৰে আছে। হে দেৱ, মোৰ কৌতূহল অতি মহান—কৃপা কৰি তত্ত্বটো কোৱা।

Verse 38

एवमुक्तः स पार्वत्या देवदेवो महेश्वरः । उवाच परमप्रीतः प्रेम्णा शैलसुतां प्रभुः

এইদৰে পাৰ্বতীয়ে কোৱা শুনি, দেৱদেৱ মহেশ্বৰে ক’লে। প্ৰভু অতি প্ৰসন্ন হৈ, প্ৰেমেৰে শৈলসুতাক উত্তৰ দিলে।

Verse 39

ईश्वर उवाच । किं ते देवि महाशंकाद्योत्पन्ना वरवर्णिनि । ममोपरि न कर्त्तव्या निरुद्विग्ना भव प्रिये । पितुस्तव प्रभावेन लांछनं शशिनोऽभवत्

ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেবী, সু-বৰ্ণা, তোমাৰ মনত এই মহা-সন্দেহ কিয় উদ্ভৱ হ’ল? মোৰ ওপৰত সন্দেহ নকৰিবা; প্ৰিয়ে, নিৰুদ্বিগ্না হোৱা। তোমাৰ পিতৃৰ প্ৰভাৱতেই চন্দ্ৰৰ ওপৰত এই কলংক লাগিল।

Verse 40

भावित्वात्कर्मणो देवि दक्षस्याज्ञाव्यतिक्रमात् । समं वर्त्तस्व भार्याभिरित्युक्तः शशलांछनः

হে দেবী, নিয়তি-কর্মৰ পৰিণামত আৰু দক্ষৰ আজ্ঞা লঙ্ঘন কৰাৰ বাবে ‘শশ-লাঞ্ছন’ চন্দ্ৰক কোৱা হ’ল: “তোমাৰ পত্নীসকলৰ সৈতে সমভাবে আচৰণ কৰা।”

Verse 41

तद्वाक्यमन्यथा चक्रे ततः शप्तः शशी प्रिये । इदं पृष्टं तु यद्देवि त्वया लांछनकारणम्

প্ৰিয়ে, চন্দ্ৰই সেই বাক্য অন্যথা কৰিলে; সেয়ে শশী শপ্ত হ’ল। আৰু হে দেবী, তুমি যি সুধিছিলা—চন্দ্ৰৰ কলংকৰ কাৰণ—সেয়াই এই।

Verse 42

कल्पेकल्पे पृथग्भावं कारणैरस्ति भामिनि । असंख्यातं च तद्वक्तुं शक्यं नैव मया प्रिये

হে ভামিনী, প্ৰতিটো কল্পতেই কাৰণভেদে অৱস্থা পৃথক পৃথক হয়। আৰু সেয়া অসংখ্য; সেয়ে, প্ৰিয়ে, মই সকলো বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ।

Verse 43

असंख्येयाश्चन्द्रमसः संभवंति पुनःपुनः । विनश्यंति च देवेशि सर्वमन्वन्तरान्तरम्

হে দেৱেশী, অসংখ্য চন্দ্ৰ পুনঃপুনঃ উৎপন্ন হয় আৰু বিনাশো হয়; এক মন্বন্তৰৰ পৰা আন মন্বন্তৰলৈ সকলো বস্তু এইদৰে পৰিবর্তিত হয়।

Verse 44

असंख्याताश्च कल्पाख्या असंख्याताः पितामहाः । हरयश्चाप्यसंख्याता एक एव महेश्वरः

অসংখ্য কল্প নামে যুগচক্ৰ; অসংখ্য পিতামহ (ব্ৰহ্মা); অসংখ্য হৰি (বিষ্ণু)—তথাপি মহেশ্বৰ একমাত্ৰ।

Verse 45

कोटिकोट्ययुतान्यत्र ब्रह्माण्डानि मम प्रिये । जलबुद्बुदवद्देवि संजातानि तु लीलया

হে মোৰ প্ৰিয়ে দেবী, ইয়াত কোটি-কোটি অযুত ব্ৰহ্মাণ্ড উদ্ভৱ হয়—হে দেবী—জলৰ বুদবুদৰ দৰে, কেৱল লীলামাত্ৰে সহজে সৃষ্ট।

Verse 46

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः । सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्धा शंभोस्तु संनिधिः

তাত তাত চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা, হৰি (বিষ্ণু) আৰু ভৱ (ৰুদ্ৰ) প্ৰধান তত্ত্বৰ পৰা সৃষ্ট হয়; তথাপি প্ৰতিটো লোকতে শম্ভুৰ সন্নিধি—অন্তৰ্যামী উপস্থিতি—লভ্য হয়।

Verse 47

लयं चैव तथान्योन्यमाद्यंतं प्रकरोति च । सर्गसंहारसंस्थानां कर्त्ता देवो महेश्वरः

তেওঁ লয়ো ঘটায় আৰু আদ্য-অন্তৰ পৰস্পৰ গাঁথনিও কৰে; সৃষ্টিৰ, সংহাৰৰ আৰু লোক-ব্যৱস্থাৰ কৰ্তা দেব মহেশ্বৰেই।

Verse 48

सर्गे च रजसा पृक्तः सत्त्वस्थः परिपालने । प्रतिसर्गे तमोयुक्तः सोऽहं देवि त्रिधा स्थितः

সৃষ্টিত মই ৰজসৰ সৈতে যুক্ত; পালনতে সত্ত্বত স্থিত; আৰু প্ৰতিসৰ্গ/সংহাৰত তমসৰ সৈতে সংযুক্ত—হে দেবী, এইদৰে মই ত্ৰিধা অৱস্থিত।

Verse 49

तस्मान्माहेश्वरो ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिः शिवः । सदाशिवो भवेद्विष्णुर्ब्रह्मा सर्वात्मको ह्यतः

সেয়ে ব্ৰহ্মা মাহেশ্বৰ-স্বৰূপ, আৰু শিৱ ব্ৰহ্মাৰো অধিপতি। সদাশিৱেই বিষ্ণু-ৰূপে প্ৰকাশ পায়; সেয়ে ব্ৰহ্মাও সৰ্বাত্মা পৰম তত্ত্বে ব্যাপ্ত।

Verse 50

स एव भगवान्रुद्रो विष्णुर्विश्व जगत्प्रभुः । अस्मिन्नण्डे त्विमेलोका अन्तर्विश्वमिदंजगत्

সেই একেই ভগৱান ৰুদ্ৰ; তেওঁেই বিষ্ণু—বিশ্ব আৰু জগতসমূহৰ প্ৰভু। এই ব্ৰহ্মাণ্ড-অণ্ডৰ ভিতৰত এই লোকসমূহ আছে; ইয়াৰ ভিতৰতে এই সমগ্ৰ অন্তৰ-বিশ্ব নিহিত।

Verse 51

चन्द्रसूर्यग्रहा देवि ब्रह्माण्डेऽस्मिन्मनस्विनि । संख्यातुं नैव शक्यन्ते ये भविष्यंति ये गताः

হে দেবি, হে দৃঢ়চিত্তা, এই ব্ৰহ্মাণ্ডত চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু গ্ৰহসমূহ গণনা কৰিব নোৱাৰি—যিসকল অতীত হৈ গ’ল আৰু যিসকল এতিয়াও আহিব।

Verse 52

अस्मिन्वाराहकल्पे तु वर्तमाने मनस्विनि । षडतीता महादेवि रोहिणीपतयः पुरा

হে মনস্বিনী, এই বৰ্তমান বাৰাহ-কল্পত, হে মহাদেৱী, পূৰ্বে ৰোহিণীৰ ছয়জন পতি-প্ৰভু ইতিমধ্যে অতীত হৈ গৈছে।

Verse 53

सप्तमोऽयं महादेवि वर्ततेऽमृतसंभवः । दक्षशापेन यो देवि संक्षीणो दृश्यतेऽधुना

হে মহাদেৱী, এইটো সপ্তম—অমৃত-সম্ভৱ চন্দ্ৰ যি এতিয়া বৰ্তমান। আৰু দক্ষৰ শাপৰ ফলত, হে দেবি, তেওঁক এতিয়া ক্ষয়মান ৰূপে দেখা যায়।

Verse 54

अथ द्वितीये संप्राप्ते परार्द्धे चैव वेधसः । तस्य त्रिंशत्तिमे कल्पे पितृ कल्पेति विश्रुते

তাৰ পাছত, যেতিয়া বেধস ব্ৰহ্মাৰ দ্বিতীয় পৰাৰ্ধ উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া তেওঁৰ ত্ৰিংশতম কল্পত—যি ‘পিতৃ-কল্প’ বুলি খ্যাত—এই গণনা বৰ্ণিত হয়।

Verse 55

स्वायंभुवेंऽतरे प्राप्ते तस्यादौ त्वं सती किल । तस्मिन्काले महादेवि योभूद्दक्षः पिता तव

যেতিয়া স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰ আহিল, তাৰ একেবাৰে আৰম্ভণিতে তুমি নিশ্চয়েই সতী হৈ উঠিলা। সেই সময়ত, হে মহাদেৱী, দক্ষ তোমাৰ পিতা ৰূপে জন্মিল।

Verse 56

प्राणात्प्रजापतेर्जन्म तस्य दक्षस्य कीर्तितम् । अस्मिन्मन्वन्तरे देवि दक्षः प्राचेतसोऽभवत्

কথিত আছে যে প্ৰজাপতিৰ প্ৰাণবায়ুৰ পৰা দক্ষৰ জন্ম হৈছিল। আৰু এই মন্বন্তৰত, হে দেবী, দক্ষ ‘প্ৰাচেতস’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 57

अंगुष्ठाद्दक्षिणाद्दक्षो भविष्यत्यधुना प्रिये । युगेयुगे भवन्त्येते सर्वे दक्षादयो द्विजाः

হে প্ৰিয়ে, এতিয়া দক্ষ সোঁহাতৰ বুঢ়া আঙুলিৰ পৰা উৎপন্ন হ’ব। যুগে যুগে এইসকল—দক্ষ আদি—দ্বিজ ঋষি ৰূপে পুনঃপুনঃ জন্ম লয়।

Verse 58

पुनश्चैव विनश्यन्ति विद्वांस्तत्र न मुह्यति । तस्यापमानात्त्वं देवि देहं तत्यक्थ वै पुरा

পুনৰায় তেওঁলোক লয় পায়; জ্ঞানীজন তাত মোহিত নহয়। তেওঁৰ অপমানৰ কাৰণে, হে দেবী, তুমি পূৰ্বে নিশ্চয়েই তোমাৰ দেহ ত্যাগ কৰিছিলা।

Verse 59

तावद्वियुक्तोऽहं देवि त्वया मुक्तोऽभवं पुरा । यावद्वराहकल्पस्य चाक्षुषस्यान्तरं प्रिये

হে দেবী, বৰাহ-কল্পৰ চাক্ষুষ মন্বন্তৰৰ অন্তৰ যিমান দিন আছিল, তিমান দিন মই তোমাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন আছিলোঁ; প্ৰিয়ে, পূৰ্বে মই তোমাৰ বিৰহতেই মুক্ত হ’লোঁ।

Verse 60

एकविंशो मनुश्चायं कल्पे वाराहसंज्ञके । कल्पेकल्पे महादेवि भवेन्नामान्तरं तव

বৰাহ-নামক এই কল্পত এই মনু একবিংশ। হে মহাদেৱী, প্ৰতিটো কল্পতেই তোমাৰ নাম বেলেগ বেলেগ হয়।

Verse 61

अस्मिन्कल्पे तु वाराहे हिमवत्तपसार्ज्जिते । संभूता पार्वती देवि चाक्षुषस्यांतरे गते

কিন্তু এই বৰাহ-কল্পত—হিমৱতৰ তপস্যাৰে লাভ কৰা এই কালত—হে দেবী, চাক্ষুষ মন্বন্তৰ পাৰ হোৱাৰ পাছত তুমি পাৰ্বতী ৰূপে জন্মিলা।

Verse 62

ब्रह्मणो दिनमेकं तु षण्मासेन तवावधिः । त्वं वियुक्ता मया सार्द्धं दक्षकोपेन भामिनि

ব্ৰহ্মাৰ এক দিন তোমাৰ হিচাপত ছয় মাহৰ সমান। হে ভামিনী, দক্ষৰ ক্ৰোধৰ কাৰণে তুমি মোৰ পৰা পুনৰো বিচ্ছিন্ন হ’লা।

Verse 63

तव क्रोधेन ये शप्ता ऋषयो वै मया पुरा । तेऽपि देवि त्वया सार्द्धं जाता वैवस्वतेंतरे

হে দেবী, তোমাৰ ক্ৰোধৰ কাৰণে যিসকল ঋষিক মই পূৰ্বে শাপ দিছিলোঁ, তেওঁলোকো তোমাৰ সৈতে একেলগে বৈৱস্বত মন্বন্তৰত পুনৰ জন্ম ল’লে।

Verse 64

भृगुरंगिरा मरीचिस्तु पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च अष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ভৃগু, অঙ্গিৰা, মৰীচি, পুলস্ত্য, পুলহ, ক্ৰতু, অত্রি আৰু বসিষ্ঠ—এই আটজনেই ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ।

Verse 65

दक्षस्य यज्ञे ते शप्ताः पूर्वं स्वायंभुवेन्तरे । जाता देवि पुनस्ते वै कल्पेस्मिंश्चाक्षुषे गते

দক্ষৰ যজ্ঞত তোমালোক আগতে স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত শপ্ত হৈছিলা; কিন্তু হে দেবী, চাক্ষুষ মন্বন্তৰ অতীত হোৱাৰ পাছত এই কল্পতেই তোমালোক পুনৰ জন্মিলা।

Verse 66

देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् । ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्नौ पूर्वं प्रजेप्सया

পূৰ্বে মহাদেৱৰ মহাযজ্ঞত, যেতিয়া (এজন) বাৰুণীৰ দেহ ধাৰণ কৰিছিল, তেতিয়া প্ৰজাৰ কামনাৰে ব্ৰহ্মাই নিজৰ শুক্ৰ অগ্নিত আহুতি দিলে।

Verse 67

ऋषयो जज्ञिरे पूर्वं सूर्यबिंबसमप्रभाः । पितुस्तव समीपं ते वरणाय तव प्रिये । प्रस्थापिता मया पूर्वं तत्त्वं जानासि सुव्रते

পূৰ্বে ঋষিসকল জন্মিল, সূৰ্যবিম্বৰ সম দীপ্তিময়। হে প্ৰিয়ে, তোমাক বিবাহৰ বাবে বাছিবলৈ তোমাৰ পিতাৰ ওচৰলৈ মই তেওঁলোকক আগতে পঠাইছিলোঁ। হে সুৱ্ৰতে, তুমি এই তত্ত্ব জানো।

Verse 68

अथ किं बहुनोक्तेन वच्मि ते प्रश्नमुत्तमम् । द्वितीये तु परार्द्धेऽस्मिन्वर्त्तमाने च वेधसः

এত কথা ক’লে কি লাভ? তুমি যি উত্তম প্ৰশ্ন সুধিছা, তাৰ পৰম বিষয় মই তোমাক ক’ম। ব্ৰহ্মাৰ আয়ুৰ এই বৰ্তমান দ্বিতীয় অৰ্ধত…

Verse 69

श्वेतकल्पात्समारभ्य यावद्वाराहगोचरम् । समतीताश्च ये चन्द्रास्ताञ्छृणुष्व वरानने

শ্বেত কল্পৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বাৰাহ কল্পৰ পৰিসীমালৈকে, হে সুন্দৰ-মুখী, সম্পূৰ্ণ অতীত হোৱা চন্দ্ৰ-চক্ৰসমূহ শুনা।

Verse 70

चतुःशतानि देवेशि षड्विंशत्यधिकानि तु । गतानि शीतरश्मीनां सप्तविंशोऽधुना प्रिये

হে দেবেশী, শীতল-কিৰণ চন্দ্ৰৰ চাৰিশ ছাব্বিশটা চক্ৰ অতীত হৈছে; এতিয়া, হে প্ৰিয়ে, সাতাইশতম চলি আছে।

Verse 71

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते यश्चायं वर्ततेऽधुना । त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयपुरःसरः

যেতিয়া বৈৱস্বত মন্বন্তৰ আহিল—এইটো যি এতিয়া চলি আছে—তেতিয়া ত্ৰেতাযুগৰ দশমত, দত্তাত্ৰেয় আগুৱাই থাকি…

Verse 72

संजातो रोहिणीनाथो योऽधुना वर्त्तते प्रिये । तस्योत्पत्तिप्रसंगेन विष्णोर्मानुषसंभवान्

হে প্ৰিয়ে, এতিয়া যি ৰোহিণীনাথ (চন্দ্ৰ) বৰ্তি আছে, সি জন্ম লাভ কৰিছে; আৰু তাৰ জন্ম-কথাৰ প্ৰসঙ্গত, মই বিষ্ণুৰ মানৱ-ৰূপে উদ্ভৱ হোৱা অৱতাৰসমূহ ক’ম।

Verse 73

देहावतारान्वक्ष्यामि प्रारंभात्प्रथमान्प्रिये । पञ्चमः पंचदश्यां स त्रेतायां तु बभूव ह

হে প্ৰিয়ে, আৰম্ভণিৰ পৰা দেহধাৰী অৱতাৰসমূহৰ, প্ৰথমতমসমূহৰ বৰ্ণনা মই কৰিম। পঞ্চমটো পঞ্চদশ গণনাত ঘটিল, আৰু সেয়া নিশ্চয় ত্ৰেতাযুগতে হৈছিল।

Verse 74

मांधाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यपुरःसरः । एकोनविंशत्रेतायां सर्वक्षत्रांतकोऽभवत्

মাণ্ডাতা চক্ৰৱৰ্তী ৰাজত্ব লাভ কৰিলে; তেওঁৰ আগত উথথ্য ঋষি পথপ্ৰদৰ্শক হৈ আছিল। উনবিংশ ত্ৰেতা-চক্ৰত সকলো ক্ষত্ৰিয়-সংহাৰক প্ৰাদুৰ্ভাৱ হ’ল।

Verse 75

जामदग्न्यस्तथा षष्ठो विश्वामित्रपुरःसरः । चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

ষষ্ঠ অৱতাৰ আছিল জামদগ্ন্য (পৰশুৰাম), যাৰ আগত বিশ্বামিত্ৰ ঋষি প্ৰমুখ আছিল। চব্বিশতম যুগত ৰাম জন্মিল, আৰু বশিষ্ঠ ঋষি ৰাজপুৰোহিত হৈ আছিল।

Verse 76

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः । अष्टमे द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

সপ্তম অৱতাৰ ৰাৱণ-বধৰ নিমিত্তে দশৰথৰ পুত্ৰ ৰূপে জন্মিল। অষ্টম দ্বাপৰত বিষ্ণু অষ্টাৱিংশ প্ৰকাশ ৰূপে পৰাশৰৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 77

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरःसरः । तत्रैव नवमो विष्णुरदितेः कश्यपात्मजः

তাৰ পাছত বেদব্যাস জন্মিল, যাৰ আগত জাতূকৰ্ণ্য ঋষি প্ৰমুখ আছিল। তাতেই বিষ্ণুৰ নবম প্ৰকাশ অদিতীৰ সন্তান—কশ্যপৰ পুত্ৰ ৰূপে হ’ল।

Verse 78

देवक्यां वसुदेवात्तु ब्रह्मगर्गपुरःसरः । एकविंशतमस्यास्य द्वापरस्यांशसंक्षये । नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले स्वयम्

দেৱকীৰ গৰ্ভত বসুদেৱৰ পৰা, ব্ৰহ্মা আৰু গৰ্গ ঋষি প্ৰমুখ সাক্ষী-আচাৰ্য হৈ আছিল। এই একবিংশ দ্বাপৰৰ অংশ-সমাপ্তিত, ধৰ্ম ক্ষয় হ’লে, তেতিয়া বিষ্ণু স্বয়ং বৃষ্ণি কুলত জন্মিল।

Verse 79

कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनः । पूर्वजन्मनि विष्णुः स प्रमतिर्नाम वीर्यवान्

ধৰ্ম স্থাপন আৰু অসুৰসকলক বিনাশ কৰিবলৈ, পূৰ্বজন্মত সেই বিষ্ণুৱেই প্ৰমতি নামৰ বীৰ্যৱান আছিল।

Verse 80

गोत्रेण वै चंद्रमसः संध्यामिश्रे भविष्यति । कल्किर्विष्णुयशानाम पाराशर्यप्रतापवान्

গোত্ৰত তেওঁ চন্দ্ৰবংশী হ’ব আৰু সন্ধ্যামিশ্ৰত আৱিৰ্ভাৱ হ’ব। তেওঁ হ’ব বিষ্ণুযশৰ বংশৰ কল্কি, যি পাৰাশৰ্যৰ প্ৰতাপেৰে মহীয়ান।

Verse 81

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरःसरः । अनुकर्षश्च वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

দশম অৱতাৰ ভৱিষ্যতে আৱিৰ্ভাৱ হ’ব, যাৰ পুৰোধা হ’ব যাজ্ঞৱল্ক্য; আৰু তেওঁ হাতী, ঘোঁৰা আৰু ৰথেৰে ভৰা এক বিশাল সেনাবাহিনী লগত লৈ চলিব।

Verse 82

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्भृशं शतसहस्रशः । निःशेषाञ्छूद्रराज्ञस्तांस्तदा स तु करिष्यति

অস্ত্ৰধাৰী লক্ষ লক্ষ ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে, তেওঁ তেতিয়া সেই শূদ্ৰ ৰজাসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্মূল কৰিব।

Verse 83

पाखंडान्म्लेच्छजातींश्च दस्यूंश्चैव सहस्रशः । नात्यर्थं धार्मिका ये च ब्रह्मब्रह्मद्विषः क्वचित्

পাষণ্ড, ম্লেচ্ছ জাতি আৰু হাজাৰ হাজাৰ দস্যু, লগতে যিসকল প্ৰকৃততে ধাৰ্মিক নহয়, আৰু কেতিয়াবা যিসকলে ব্ৰহ্ম আৰু ব্ৰাহ্মণক ঘৃণা কৰে, (তেওঁলোকক দমন কৰিব)।

Verse 84

प्रवृत्तचक्रो बलवाञ्च्छूराणामंतको बली । अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति

যাৰ শক্তিচক্ৰ প্ৰৱৰ্তিত হৈছে, সেই বীৰ মহাবলী দুষ্টসকলৰ অন্তক; সকলো ভূতৰ পৰা অদৃশ্য হৈ পৃথিৱীত বিচৰণ কৰিব।

Verse 85

मानवस्य तु सोंऽशेन देवस्य भुवि वै प्रभुः । क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन नोदितान् । गंगायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

সেই প্ৰভু—দেৱতাৰ মানৱাংশ ধৰি ভুৱিত প্ৰকাশিত—আগত যুগৰ ভাগ্যদ্বাৰা উচটোৱা সকলোকে বিনাশ কৰিব। তাৰ পাছত অনুগামীসকলসহ গঙ্গা-যমুনাৰ মাজভাগত নिष्ठা লাভ কৰিব।

Verse 86

ततो व्यतीते कल्कौ तु सामात्ये सहसैनिके । नृपेष्वपि च नष्टेषु तदात्वप्रहराः प्रजाः

তাৰ পাছত, কল্কি—মন্ত্ৰী আৰু সৈন্যসহ—অতিক্ৰম কৰি যোৱাত, আৰু ৰজাসকলো নষ্ট হোৱাত, সেই সময়ৰ প্ৰজাসকল হিংস্ৰ হৈ পৰস্পৰক আঘাত কৰিব।

Verse 87

रक्षणे विनिवृत्ते च हत्वा चान्योन्यमाहवे । परस्परहतास्ताश्च निराक्रंदाः सुदुःखिताः

যেতিয়া ৰক্ষণ আৰু শাসন-শৃঙ্খলা নিবৃত্ত হ’ব, তেতিয়া যুদ্ধত ইজনে সিজনক বধ কৰিব। পৰস্পৰে নিহত হৈ, চিঞৰ-বাখৰ নকৰাকৈয়ে পৰি থাকিব, ঘোৰ দুখে পীড়িত।

Verse 88

क्षीणे कलियुगे चास्मिन्दशवर्षसहस्रके । स संध्यांशे तु निःशेषे कृतं वै प्रतिपत्स्यति

যেতিয়া এই দহ হাজাৰ বছৰৰ কলিযুগ ক্ষয় হ’ব, আৰু তাৰ সন্ধ্যা-অংশো সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হ’ব, তেতিয়া নিশ্চয়েই কৃতযুগ পুনৰ আৰম্ভ হ’ব।

Verse 89

यदा चंद्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । एकराशौ समेष्यंति प्रपत्स्यति तदा कृतम्

যেতিয়া চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য, আৰু তিষ্য নক্ষত্ৰসহ বৃহস্পতিও একে ৰাশিত একেলগে মিলিত হ’ব, তেতিয়াই কৃত-যুগৰ আগমন ঘটিব।

Verse 90

अभिजिन्नाम नक्षत्रं जयंतीनाम शर्वरी । मुहूर्तो विजयो नाम यत्र जातो जनार्द्दनः

সেই নক্ষত্ৰৰ নাম আছিল অভিজিত; সেই ৰাতিৰ নাম আছিল জয়ন্তী; আৰু সেই মুহূৰ্তৰ নাম আছিল বিজয়—যি সময়ত জনাৰ্দন জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।

Verse 91

देव्युवाच । नोक्तं यथावदखिलं भृगुशापविचेष्टितम् । पूर्वावतारान्मे ब्रूहि नोक्तपूर्वान्महेश्वर

দেৱীয়ে ক’লে: ভৃগুৰ শাপৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সকলো ঘটনাৰ ধাৰা আপুনি যথাযথভাৱে সম্পূৰ্ণকৈ কোৱা নাই। হে মহেশ্বৰ, আগৰ অৱতাৰসমূহ—যিবোৰ আগতে কোৱা হোৱা নাই—মোক কওক।

Verse 92

ईश्वर उवाच । यदा तु पृथिवी व्याप्ता दानवैर्बलवत्तरैः । ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन ह

ঈশ্বৰে ক’লে: যেতিয়া পৃথিৱী বলৱান দানৱসকলে আৱৰি পেলালে, তেতিয়াৰ পৰা ভৃগুৰ নিমিত্ত হোৱা শাপৰ ফলত (এই দিৱ্য ক্ৰম) আৰম্ভ হ’ল।

Verse 93

जज्ञे पुनःपुनर्विष्णुः कर्त्तुं धर्मव्यवस्थितिम् । धर्मान्नारायणः साध्यः संभूतश्चाक्षुषेंतरे

ধৰ্মৰ ব্যৱস্থা পুনঃস্থাপন কৰিবলৈ বিষ্ণু পুনঃপুনঃ জন্ম গ্ৰহণ কৰিলে। ধৰ্মৰ পৰা নাৰায়ণ—সাধ্য ৰূপে—প্ৰকট হ’ল, আৰু তেওঁ চাক্ষুষ মন্বন্তৰত আবিৰ্ভূত হ’ল।

Verse 94

यज्ञं प्रवर्तयामास स च वैवस्वतेंऽतरे । प्रादुर्भावे तदा तस्य ब्रह्मा चासीत्पुरोहितः

তেওঁ যজ্ঞৰ প্ৰবাহ আৰম্ভ কৰিলে; সেয়া বৈৱস্বত মন্বন্তৰত ঘটিল। সেই প্ৰকাশকালত ব্ৰহ্মা নিজেই তেওঁৰ পুৰোহিত আছিল।

Verse 95

चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्विह । संभूतः स समुद्रात्तु हिरण्यकशिपोर्वधे

ইয়াত কোৱা চতুৰ্থ যুগ-চক্ৰত, যেতিয়া দেৱতাসকল সংকটত পৰিল, তেতিয়া তেওঁ সাগৰৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল—হিৰণ্যকশিপুক বধ কৰিবলৈ।

Verse 96

द्वितीयो नरसिंहोऽभूद्रुद्रस्तस्य पुरःसरः । लोकेषु बलिसंस्थेषु त्रेतायां सप्तमे युगे

দ্বিতীয় অৱতাৰ নৰসিংহ হ’ল; ৰুদ্ৰ তেওঁৰ আগত অগ্ৰসৰ আছিল। বালিৰ শাসনত লোকসমূহ স্থিত হোৱাৰ সময়ত, ত্ৰেতা যুগৰ সপ্তম যুগত এই ঘটনা ঘটিল।

Verse 97

दैत्यैस्त्रैलोक्य आक्रांते तृतीयो वामनोभवत् । संक्षिप्यात्मानमंगेषु बृहस्पतिपुरःसरः

যেতিয়া দৈত্যসকলে ত্ৰিলোক আক্রমণ কৰি দখল কৰিলে, তেতিয়া তৃতীয় অৱতাৰ বামন হ’ল। নিজৰ অঙ্গসমূহত ৰূপ সংকুচিত কৰি, বৃহস্পতিকে অগ্ৰসৰ কৰি তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 98

त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह । नष्टे धर्मे चतुर्थांशे मार्कंडेयपुरःसरः । एते दिव्यावतारा वै मानुष्ये कथिताः पुरा

ত্ৰেতা যুগৰ দশম যুগত দত্তাত্ৰেয় নিশ্চয়েই প্ৰকাশিত হ’ল, যেতিয়া ধৰ্মৰ চতুৰ্থাংশ নষ্ট হৈছিল; মাৰ্কণ্ডেয় তেওঁৰ অগ্ৰসৰ আছিল। এইবোৰেই সেই দিৱ্য অৱতাৰ, যিবোৰ পুৰাকালৰে পৰা মানুহৰ মাজত কোৱা হৈ আহিছে।