Adhyaya 105

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि रहस्यं स्थानमुत्तमम् । सर्वपापहरं नृणां विस्तरात्कथ यामि ते

ঈশ্বৰে ক’লে: এতিয়া মই আন এটা উত্তম গোপন পবিত্ৰ স্থান ঘোষণা কৰিম, যি মানুহৰ সকলো পাপ হৰণ কৰে; মই তোমাক ইয়াৰ বিস্তাৰে বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 2

प्रधानदेवमाहात्म्यं माहात्म्यं कल्पवासिनाम् । सोमेशो दैत्यहंता च वालरूपी पितामहः

প্ৰধান দেৱতাৰ মাহাত্ম্য আৰু কল্পবাসীসকলৰ মাহাত্ম্য ঘোষণা কৰা হৈছে—ইয়াত সোমেশ, দানৱ-সংহাৰক, আৰু শিশু-ৰূপ পিতামহ ব্ৰহ্মা বিদ্যমান।

Verse 3

अर्कस्थलस्तथादित्यः प्रभासः शशिभूषणः । एते षट्प्रवरा देवाः क्षेत्रे प्राभासिके स्थिताः

অৰ্কস্থল, আদিত্য, প্ৰভাস আৰু শশিভূষণ—এইসকলেই ছয়জন শ্ৰেষ্ঠ দেৱতা, প্ৰাভাসিক ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 4

तेषां दर्शनमात्रेण कृतकृत्यः प्रजायते । मुच्यते पातकैर्घोरैराजन्मजनितैर्ध्रु वम्

তেওঁলোকৰ কেৱল দৰ্শন-মাত্ৰেই মানুহ কৃতকৃত্য হয়; আৰু জন্মৰ পৰা সঞ্চিত ভয়ংকৰ পাপসমূহৰ পৰা নিশ্চিতভাৱে মুক্ত হয়।

Verse 5

देव्युवाच । पूर्वेषामुक्तदेवानां माहात्म्यं कथितं त्वया । प्रभासे बालरूपीति यत्प्रोक्तं तत्कथं वचः

দেৱীয়ে ক’লে: আগতে উল্লিখিত দেৱতাসকলৰ মাহাত্ম্য তুমি বৰ্ণনা কৰিলা। কিন্তু প্ৰভাসত তুমি ক’লা যে পিতামহ শিশু-ৰূপ—সেই বাক্য কেনেকৈ বুজিব?

Verse 6

अन्येषु सर्व स्थानेषु वृद्धरूपी पितामहः । कथं च समनुप्राप्तो माहात्म्यं तस्य किं स्मृतम्

অন্য সকলো স্থানত পিতামহ বৃদ্ধ-ৰূপে থাকে। ইয়াত তেওঁ কেনেকৈ উপস্থিত হ’ল, আৰু ইয়াত তেওঁৰ কোন মাহাত্ম্য স্মৰণ কৰা হয়?

Verse 7

कथं स पूज्यो देवेश यात्रा कार्या कथं नृभिः । एतद्विस्तरतो ब्रूहि प्रसन्नो यदि मे प्रभो

হে দেৱেশ্বৰ! তেওঁক কেনেকৈ পূজা কৰিব লাগে, আৰু মানুহে কেনেকৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰিব? যদি আপুনি মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হন, হে প্ৰভু, তেন্তে এই কথা বিস্তাৰে কওক।

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं ब्रह्मसम्भवम् । यस्य श्रवणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ঈশ্বৰে ক’লে: হে দেৱী, শুনা; মই ব্ৰহ্মাজাত মাহাত্ম্য ঘোষণা কৰিম—যাৰ কেৱল শ্ৰৱণমাত্ৰে সকলো পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়।

Verse 9

नास्ति ब्रह्मसमो देवो नास्ति ब्रह्मसमो गुरुः । नास्ति ब्रह्मसमं ज्ञानं नास्ति ब्रह्मसमं तपः

ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো দেৱতা নাই, ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো গুৰু নাই। ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো জ্ঞান নাই, আৰু ব্ৰহ্মাৰ সমান কোনো তপস্যা নাই।

Verse 10

तावद्धमंति संसारे दुःख शोकभयप्लुताः । न भवंति सुरज्येष्ठे यावद्भक्ताः पितामहे

জীৱসকল সংসাৰত তেতিয়ালৈকে ভ্ৰমি ফুৰে, দুখ-শোক-ভয়ত ডুবি থাকে; যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে দেৱসকলৰ জ্যেষ্ঠ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ ভক্ত নহয়।

Verse 11

समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे । यद्येवं ब्रह्मणि न्यस्तं को न मुच्येत बंधनात्

যেনেকৈ জীৱৰ চিত্ত বিষয়-গোচৰত গভীৰভাবে আসক্ত হয়, তেনেকৈ যদি সেই একাগ্ৰতা ব্ৰহ্মাত ন্যস্ত হয়, তেন্তে কোনে বন্ধনৰ পৰা মুক্ত নহ’ব?

Verse 12

देव्युवाच । एवं माहात्म्यसंयुक्तो यदि ब्रह्मा जगद्गुरुः । प्राभासिके महातीर्थे कस्मिन्स्थाने तु संस्थितः

দেৱীয়ে ক’লে: যদি জগতগুৰু ব্ৰহ্মা এনে মহিমাৰে যুক্ত হয়, তেন্তে প্ৰভাসৰ মহাতীৰ্থত তেওঁ কোন ঠাইত স্থিত?

Verse 13

किमर्थमागतस्तत्र कस्मिन्काले सुरोत्तमः । कथं स पूज्यो विप्रेंद्रैस्तिथौ कस्यां क्रमाद्वद

সুৰোত্তমজন তাত কিয় কাৰণে আহিল? কোন সময়ত আহিল? বিপ্ৰেন্দ্ৰসকলে কেনেকৈ পূজা কৰিব—কোন তিথিত? ক্ৰমে ক’বা।

Verse 14

ईश्वर उवाच । सोमनाथस्य ऐशान्यां सांबादित्याग्निगोचरे । ब्रह्मणः परमं स्थानं ब्रह्मलोक इवापरः

ঈশ্বৰে ক’লে: সোমনাথৰ ঈশান কোণত, সাম্বাদিত্য আৰু অগ্নিৰ পৰিসৰত, ব্ৰহ্মাৰ পৰম স্থান আছে—যেন অন্য এক ব্ৰহ্মলোক।

Verse 15

तिष्ठते कल्पसंस्था वै तत्र कल्पांतवासिनः । तत्र स्थाने स्थितो देवि बालरूपी पितामहः

সেই স্থান কল্পৰ পৰ্যন্ত স্থায়ী; তাত কল্পান্তবাসীসকল বাস কৰে। সেই ঠাইত, হে দেৱী, পিতামহ বালৰূপে স্থিত।

Verse 16

जगत्प्रभुर्लोककर्ता सत्त्वमूर्तिर्महाप्रभः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

জগতপ্ৰভু, লোককৰ্তা, সত্ত্বমূৰ্তি মহাপ্ৰভ—তেওঁ শুভ প্ৰভাস ক্ষেত্ৰলৈ অষ্টবয়সীয়া বালকৰূপে আগমন কৰিলে।

Verse 17

तत्राऽकरोत्तपो घोरं दिव्याब्दानां सहस्रकम् । संस्थाप्य तु महालिंगं सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

তাত তেওঁ হাজাৰ দিৱ্য বছৰৰ বাবে ঘোৰ তপস্যা কৰিলে; আৰু মহালিঙ্গ স্থাপন কৰি, নানাবিধ প্ৰজা সৃষ্টিৰ ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 18

ततः कालांतरेतीते सोमेन प्रार्थितो विभुः । क्षयरोगविमुक्तेन सम्यक्छ्रद्धान्वितेन वै

তাৰ পাছত কিছু কাল অতিবাহিত হোৱাত, ক্ষয়ৰোগৰ পৰা মুক্ত আৰু সত্য শ্ৰদ্ধাৰে সংযুক্ত সোমে সেই সর্বশক্তিমান প্ৰভুক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 19

लिंगप्रतिष्ठाहेतोर्वै क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । कोटिब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं सहितो विश्वकर्मणा । कारयामास विधिवत्प्रतिष्ठां लिंगमुत्तमम्

লিঙ্গ-প্ৰতিষ্ঠাৰ উদ্দেশ্যে, শুভ প্ৰাভাস ক্ষেত্ৰত, কোটি ব্রহ্মর্ষিৰ সৈতে আৰু বিশ্বকৰ্মাৰ সহায়ত, বিধি অনুসাৰে উত্তম লিঙ্গৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰালে।

Verse 20

प्रतिष्ठाप्य ततो लिंगं सोमनाथं वरानने । दापयामास विप्रेभ्यो भूरिशो यज्ञदक्षिणाम्

তাৰ পাছত, হে সু-মুখী, সোমনাথ লিঙ্গ স্থাপন কৰি, তেওঁ বিপ্ৰসকলক প্ৰচুৰ যজ্ঞ-দক্ষিণা দান কৰালে।

Verse 21

एवं प्रतिष्ठितं लिंगं ब्रह्मणा लोककर्तृणा । वर्षाणि चात्र जातानि प्रभासे बालरूपिणः

এইদৰে লোক-কৰ্তা ব্ৰহ্মাই লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু ইয়াত প্ৰভাসত, তেওঁ বাল-ৰূপে অৱস্থিত থাকোঁতে বছৰবোৰ অতিবাহিত হ’ল।

Verse 22

चत्वारिंशद्वयं चैव क्षेत्रमध्यनिवासिनः । एवं परार्द्धमगमत्प्रभासक्षेत्रवासिनः

পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ একেবাৰে মধ্যভাগত বাস কৰি তেওঁ বিয়াল্লিশ বছৰ তাতে স্থিত থাকিল; এইদৰে প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত বাস কৰা জনৰ বাবে ‘পৰাৰ্ধ’—ব্ৰহ্মাৰ আয়ুৰ মহৎ অর্ধাংশ—অতিক্ৰান্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়।

Verse 23

देव्युवाच । ब्रह्मणो दिनमानं तु मासवर्षसहस्रकम् । तत्सर्वं विस्तराद्ब्रूहि यथायुर्ब्रह्मणः स्मृत म्

দেৱীয়ে ক’লে: “ব্ৰহ্মাৰ ‘দিন’ৰ পৰিমাণ হাজাৰ হাজাৰ মাহ আৰু বছৰে গঠিত বুলি কোৱা হয়। স্মৃতিত ব্ৰহ্মাৰ আয়ু যিদৰে বৰ্ণিত, সেই সকলো কথা বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 24

ईश्वर उवाच । परमायुः स्मृतो ब्रह्मा परार्द्धं तस्य वै गतम् । प्रभासक्षेत्रसंस्थस्य द्वितीयं भवतेऽधुना

ঈশ্বৰে ক’লে: “ব্ৰহ্মাৰ আয়ু পৰম বুলি স্মৃত; তাৰ এক পৰাৰ্ধ নিশ্চয়েই অতিক্ৰান্ত। প্ৰভাস-ক্ষেত্ৰত অৱস্থিত ব্ৰহ্মাৰ বাবে এতিয়া দ্বিতীয় (অর্ধাংশ) প্ৰবাহিত হৈছে।”

Verse 25

यदा प्राभासिके क्षेत्रे ब्रह्मा लोकपितामहः । आगतश्चाष्टवर्षस्तु बालरूपी तदोच्यते

যেতিয়া লোকপিতামহ ব্ৰহ্মা প্ৰাভাসিক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁক বাল-ৰূপ বুলি কোৱা হয়—আঠ বছৰৰ বয়সৰ।

Verse 26

अन्येषु सर्वतीर्थेषु वृद्धरूपी पितामहः । मुक्त्वा प्राभासिकं क्षेत्रं सदैव विबुधप्रिये

অন্য সকলো তীৰ্থত পিতামহ বৃদ্ধ-ৰূপে প্ৰকাশ পায়; কিন্তু প্ৰাভাসিক ক্ষেত্ৰত তেনেকুৱা নহয়—হে দেবগণৰ প্ৰিয়ে, সেয়া সদায় ব্যতিক্ৰম।

Verse 27

ब्रह्मांडे यानि तीर्थानि ब्रह्माणस्तेषु ये स्मृताः । तेषामाद्यो महातेजाः प्रभासे यो व्यवस्थितः

ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সকলো তীৰ্থৰ মাজত, আৰু সেই পবিত্ৰ স্থানসমূহত স্মৰণীয় ব্ৰহ্মাসকলৰ মাজত, সৰ্বাগ্ৰে—মহাতেজস্বী—যি প্ৰভাসত প্ৰতিষ্ঠিত, সেইজনেই।

Verse 28

कल्पेकल्पे तु नामानि शृणु त्वं तानि वै प्रिये । स्वयंभूः प्रथमे कल्पे द्वितीये पद्मभूः स्थितः

হে প্ৰিয়ে, প্ৰতি কল্পত যি নামসমূহ হয়, সেয়া তুমি শুনা। প্ৰথম কল্পত তেওঁ ‘স্বয়ম্ভূ’ (স্বয়ং-উৎপন্ন); দ্বিতীয়ত তেওঁ ‘পদ্মভূ’ (পদ্ম-উৎপন্ন) ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 29

तृतीये विश्वकर्तेति बालरूपी चतुर्थके । एतानि मुख्यनामानि कथितानि स्वयंभुवः

তৃতীয় কল্পত তেওঁ ‘বিশ্বকৰ্তৃ’—বিশ্বৰ স্ৰষ্টা—বুলি কোৱা হয়; চতুৰ্থত ‘বালৰূপী’—যৌৱনময় ৰূপধাৰী। এইসমূহ স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা)ৰ মুখ্য নাম বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 30

नित्यं संस्मरते यस्तु स दीर्घायुर्नरो भवेत्

যি মানুহে নিত্য এই নামসমূহ স্মৰণ কৰে, সি দীৰ্ঘায়ু হয়।

Verse 31

चन्द्रसूर्यग्रहाः सर्वे सदेवासुरमानुषाः । त्रैलोक्यं नश्यते सर्वं ब्रह्मरात्रि समागमे

চন্দ্ৰ-সূৰ্যসহ সকলো গ্ৰহ, দেৱ-অসুৰ-মানৱৰ সৈতে—ত্ৰিলোকৰ সমগ্ৰ জগত—ব্ৰহ্মাৰ ৰাত্ৰি আহিলে বিনাশ হয়।

Verse 32

पुनर्दिने तु संजाते प्रबुद्धः सन्पितामहः । तथा सृष्टिं प्रकुरुते यथापूर्वमभूत्प्रिये

পুনৰ দিন উদয় হ’লে, জাগ্ৰত পিতামহ ব্ৰহ্মাই, হে প্ৰিয়ে, আগৰ দৰে সৃষ্টিক পুনৰ চলাই দিয়ে।

Verse 33

दिनमानं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणो लोककर्तृणः । नेत्रभागाच्चतुर्भागस्त्रुटिः कालो निगद्यते

মই লোকসৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ এক দিনৰ পৰিমাণ বৰ্ণনা কৰিম। চকুৰ এক অংশৰ চতুৰ্থাংশসমান অতি ক্ষুদ্ৰ ক্ষণক ‘ত্ৰুটি’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 34

तस्माच्च द्विगुणं ज्ञेयं निमिषांतं वरानने । निमिषैः पञ्चदशभिः काष्ठा इत्युच्यते बुधैः । त्रिंशद्भिश्चैव काष्ठाभिः कला प्रोक्ता मनीषिभिः

হে সুশ্ৰীমুখী, তাৰ দ্বিগুণক ‘নিমিষ’ বুলি জানিবা। পণ্ডিতসকলে পঞ্চদশ নিমিষক ‘কাষ্ঠা’ কয়, আৰু ত্ৰিশ কাষ্ঠাৰে ‘কলা’ বুলি মুনিসকলে ঘোষণা কৰে।

Verse 35

त्रिंशत्कलो मुहूर्तः स्याद्दिनं पंचदशैस्तु तैः । दिनमाना निशा ज्ञेया अहोरात्रं तयोर्भवेत्

ত্ৰিশ কলাৰে এক মুহূৰ্ত হয়, আৰু তেনে পঞ্চদশ মুহূৰ্তে এক দিন গঠিত হয়। ৰাতিৰ পৰিমাণো দিনৰ সমান বুলি জানিবা; দুয়োটাৰ মিলনত ‘অহোৰাত্ৰ’—দিন-ৰাতি—হয়।

Verse 36

तैः पंचदशभिः पक्षः पक्षाभ्यां मास उच्यते । मासैश्चैवायनं षङ्भिरब्दं स्यादयनद्वयात्

পঞ্চদশ দিনৰে এক পক্ষ হয়; দুটা পক্ষক মাস বুলি কোৱা হয়। ছয় মাসে এক ‘অয়ন’ (অৰ্ধবৎসৰ) হয়, আৰু দুটা অয়নে এক বৎসৰ সম্পন্ন হয়।

Verse 37

चत्वारिंशद्धि लक्षाणि लक्षाणां त्रितयं पुनः । विंशतिश्च सहस्राणि ज्ञेयं सौरं चतुर्युगम्

চল্লিশ লক্ষ, পুনৰ তিন লক্ষ অধিক, আৰু বিশ হাজাৰো সহ—ইয়াক সূৰ্য-গণনামতে চতুৰ্যুগৰ পৰিমাণ বুলি জানিবা।

Verse 38

चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वंतरमुदाहृतम् । ऐन्द्रमेतद्भवेदायुः समासात्तव कीर्तितम्

এটা মন্বন্তৰ বুলি কোৱা হয় যে ই চতুৰ্যুগৰ একাত্তৰটা সমষ্টিৰে গঠিত। সংক্ষেপে এইয়েই ইন্দ্ৰৰ আয়ুস—এইদৰে তোমাক ক’লোঁ।

Verse 39

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्ततः । औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्ततः

প্ৰথমে স্বায়ম্ভুৱ মনু; তাৰ পাছত স্বাৰোচিষ মনু। তেওঁলোকৰ পিছত ঔত্তম আৰু তামস, আৰু তাৰপিছত ক্ৰমে ৰৈৱত আৰু চাক্ষুষ।

Verse 40

वैवस्वतोऽर्कसावर्णिर्ब्रह्मसा वर्णिरेव च । धर्मसावर्णिनामा च रौच्यो भूत्यस्तथैव च

তাৰ পাছত বৈৱস্বত; অৰ্ক-সাৱৰ্ণি; আৰু ব্ৰহ্ম-সাৱৰ্ণিও; ধৰ্ম-সাৱৰ্ণি নামধাৰী; আৰু তদ্ৰূপে ৰৌচ্য আৰু ভূত্য।

Verse 41

चतुर्दशैते मनवः संख्यातास्ते यथाक्रमम् । भूतान्भविष्यानिंद्रांश्च सर्वा न्वक्ष्ये तव क्रमात्

এইদৰে এই চৌদ্দজন মনু যথাক্ৰমে গণনা কৰা হ’ল। এতিয়া ক্ৰমে মই তোমাক সকলো ইন্দ্ৰ—অতীতৰ আৰু ভবিষ্যতৰ—কথা ক’ম।

Verse 42

विश्वभुक्च विपश्चिच्च सुकीर्तिः शिबिरेव च । विभुर्मनोभुवश्चैव तथौजस्वी बलिर्बली

বিশ্বভুক, বিপশ্চিত, সুকীৰ্তি আৰু শিবী; লগতে বিভু আৰু মনোভু; তদুপৰি ওজস্বী আৰু পৰাক্ৰমী বলি—

Verse 43

अद्भुतश्च तथा शांती रम्यो देववरो वृषा । ऋतधामा दिवःस्वामी शुचिः शक्राश्चतुर्दश

অদ্ভুত; তদুপৰি শান্তি, ৰম্য, দেববৰ আৰু বৃষা; ঋতধামা, দিবঃস্বামী আৰু শুচি—এইসকলেই চৌদ্দ শক্র (ইন্দ্ৰ)।

Verse 44

एते सर्वे विनश्यंति ब्रह्मणो दिवसे प्रिये । रात्रिस्तु तावती ज्ञेया कल्पमानमिदं स्मृतम्

হে প্ৰিয়ে, ব্ৰহ্মাৰ এক দিনৰ ভিতৰতে এইসকল সকলো লয় পায়। আৰু ব্ৰহ্মাৰ ৰাতিও সমান পৰিমাপৰ বুলি জানিবা—ইয়াকেই কল্পৰ মান বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 45

प्रथमं श्वेतकल्पस्तु द्वितीयो नीललोहितः । वामदेवस्तृतीयस्तु ततो राथंतरोऽपरः

প্ৰথমটো শ্বেত কল্প; দ্বিতীয়টো নীল-লোহিত। তৃতীয়টো বামদেৱ; তাৰ পাছত আন এটা—ৰাথন্তৰ।

Verse 46

रौरवः पंचमः प्रोक्तः षष्ठः प्राण इति स्मृतः । सप्तमोऽथ बृहत्कल्पः कन्दर्पोऽष्टम उच्यते

পঞ্চমটো ৰৌৰৱ বুলি কোৱা হয়; ষষ্ঠটো প্ৰাণ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাৰ পাছত সপ্তমটো বৃহৎ কল্প, আৰু অষ্টমটো কন্দৰ্প বুলি উচাৰিত।

Verse 47

सद्योऽथ नवमः प्रोक्तः ईशानो दशमः स्मृतः । ध्यान एकादशः प्रोक्तस्तथा सारस्वतोऽपरः

তাৰ পিছত ‘সদ্য’ক নবম বুলি কোৱা হৈছে; ‘ঈশান’ দশম বুলি স্মৰণ কৰা হয়। ‘ধ্যান’ একাদশ বুলি উপদেশিত, আৰু তাৰ পাছত আনটো ‘সাৰস্বত’ আহে।

Verse 48

त्रयोदश उदानस्तु गरुडोऽथ चतुर्दशः । कौर्मः पंचदशो ज्ञेयः पौर्णमासी प्रजापतेः

তেৰশ ‘উদান’ বুলি কোৱা হয়, আৰু চৌদশ ‘গৰুড়’। পঞ্চদশ ‘কৌৰ্ম’ বুলি জানিবা; আৰু ‘পৌৰ্ণমাসী’ প্ৰজাপতিৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 49

षोडशो नारसिंहस्तु समाधिस्तु ततः परः । आग्नेयोऽष्टादशः प्रोक्तः सोमकल्पस्ततोऽपरः

ষোড়শ (কল্প) ‘নাৰসিংহ’; তাৰ পাছত ‘সমাধি’ নামৰ (কল্প) আহে। অষ্টাদশ ‘আগ্নেয়’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে, আৰু তাৰ পিছত ‘সোম-কল্প’।

Verse 50

भावनो विंशतिः प्रोक्तः सुप्तमालीति चापरः । वैकुण्ठश्चार्चिषो रुद्रो लक्ष्मीकल्पस्तथापरेः

বিংশ ‘ভাবন’ বুলি কোৱা হৈছে; আনটো ‘সুপ্তমালী’ নামে। তাৰ পাছত ‘বৈকুণ্ঠ’, ‘আৰ্চিষ’, ‘ৰুদ্ৰ’, আৰু তাৰ পিছত ‘লক্ষ্মী-কল্প’ আহে।

Verse 51

सप्तविंशोऽथ वैराजो गौरीकल्पस्तथोंऽधकः । माहेश्वरस्तथा प्रोक्तस्त्रिपुरो यत्र घातितः

তাৰ পিছত সাতাইশ ‘বৈৰাজ’; তাৰ পাছত ‘গৌৰী-কল্প’ আৰু তদ্ৰূপ ‘অন্ধক’। ‘মাহেশ্বৰ’ (কল্প)ো কোৱা হৈছে—য’ত ত্ৰিপুৰ বধ হৈছিল।

Verse 52

पितृकल्पस्तथांते च या कुहूर्ब्रह्मणः स्मृता । त्रिंशत्कल्पाः समाख्याता ब्रह्मणो मासि वै प्रिये

শেষত পিতৃ-কল্প থাকে; আৰু ‘কুহূ’ ব্ৰহ্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি স্মৰণ কৰা হয়। হে প্ৰিয়ে, এইদৰে ব্ৰহ্মাৰ এক ‘মাস’ত ত্ৰিশ কল্প গণনা কৰা হৈছে।

Verse 53

अतीताः कथिताः सर्वे वाराहो वर्त्ततेऽधुना । प्रतिपद्ब्रह्मणो यत्र वाराहेणोद्धृता मही

অতীত হোৱা সকলো কল্প বৰ্ণনা কৰা হ’ল; এতিয়া বৰাহ-কল্প চলি আছে—ই ব্ৰহ্মাৰ (মাসৰ) প্ৰথম দিন, য’ত বৰাহে পৃথিৱী উদ্ধাৰ কৰি ওপৰলৈ তুলিছিল।

Verse 54

त्रिंशत्कल्पैः स्मृतो मासो वर्षं द्वादशभिस्तु तैः । अनेन वर्षमानेन तदा ब्रह्माऽष्टवार्षिकः । आनीतः सोमराजेन सोमनाथः प्रतिष्ठितः

ত্ৰিশ কল্পে এক ‘মাস’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়, আৰু তেনে বাৰটা (মাসে) এক ‘বছৰ’। এই বছৰ-গণনাৰে তেতিয়া ব্ৰহ্মা আঠ বছৰীয়া আছিল; আৰু সোমৰাজে (প্ৰভুক) আনি প্ৰভাসত সোমনাথক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 55

एवं क्षेत्रे निवसतः प्रभासे बालरूपिणः । परार्द्धमेकमगमद्द्वितीयं वर्ततेऽ धुना

এইদৰে প্ৰভাসৰ এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত বাল-ৰূপে বাস কৰোঁতে এক পৰাৰ্ধ অতিবাহিত হ’ল; আৰু এতিয়া দ্বিতীয় পৰাৰ্ধ চলি আছে।

Verse 56

एवं महाप्रभावोऽसौ प्रभासक्षेत्रमध्यगः । ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान्बालत्वात्क्षेत्रमाश्रितः

এইদৰে সেই মহাপ্ৰভাৱশালী (ব্ৰহ্মা) প্ৰভাস-ক ক্ষেত্ৰৰ মাজত অৱস্থিত। ভগৱান স্বয়ম্ভূ ব্ৰহ্মা—বাল অৱস্থাৰ কাৰণে—এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰক আশ্ৰয় কৰিছে।

Verse 57

स वै पूज्यो नमस्कार्यो वंदनीयो मनीषिभिः । आदौ स एव पूज्यः स्यात्सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

সেইজনেই নিশ্চয় পূজ্য, নমস্কাৰ্য আৰু মণীষীসকলৰ দ্বাৰা বন্দনীয়। যিসকলে তীৰ্থযাত্ৰাৰ সত্য ফল কামনা কৰে, তেওঁলোকে আদিতে সেইজনকেই পূজা কৰক।

Verse 58

यस्तं पूजयते भक्त्या स मां पूजयते भुवम् । यस्तं द्वेष्टि स मां द्वेष्टि योस्य पूज्यो ममैव सः

হে দেবী! যিয়ে ভক্তিভাৱে তাক পূজা কৰে, সি এই পৃথিৱীত সত্যই মোকেই পূজা কৰে। যিয়ে তাক দ্বেষ কৰে, সি মোক দ্বেষ কৰে; আৰু যি তাৰ বাবে পূজ্য, সি মোৰ বাবেও নিশ্চয় পূজ্য।

Verse 59

ब्रह्मणा पूज्यमानेन अहं विष्णुश्च पूजितः । विष्णुना पूज्यमानेन अहं ब्रह्मा च पूजितः

যেতিয়া ব্ৰহ্মাৰ পূজা হয়, তেতিয়া মই আৰু বিষ্ণুও দুয়ো পূজিত হওঁ। যেতিয়া বিষ্ণুৰ পূজা হয়, তেতিয়া মই আৰু ব্ৰহ্মাও দুয়ো পূজিত হওঁ।

Verse 60

मया पूजित मात्रेण ब्रह्मविष्णू च पूजितौ । सत्त्वं ब्रह्मा रजो विष्णुस्तमोऽहं संप्रकीर्तितः

কেৱল মোৰ পূজামাত্ৰেই ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুও পূজিত হয়। গুণ-ত্ৰয়ত ব্ৰহ্মা সত্ত্ব, বিষ্ণু ৰজস, আৰু মই তমস বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 61

वायुर्ब्रह्माऽनलो रुद्रो विष्णुरापः प्रकीर्तितः । रात्रिर्विष्णुरहो रुद्रो या संध्या स पितामहः

ব্ৰহ্মা বায়ু, ৰুদ্ৰ অনল (অগ্নি), আৰু বিষ্ণু জল বুলি প্ৰকীৰ্তিত। ৰাতি বিষ্ণু, দিন ৰুদ্ৰ, আৰু যি সন্ধ্যা—সেয়াই পিতামহ ব্ৰহ্মা।

Verse 62

सामवेदो ह्यहं देवि ब्रह्मा ऋग्वेद उच्यते । यजुर्वेदो भवेद्विष्णुः कुलाधारो ह्यथर्वणः

হে দেবী, মই নিশ্চয় সামবেদ; ব্ৰহ্মাক ঋগ্বেদ বুলি কোৱা হয়। বিষ্ণু যজুৰ্বেদ-ৰূপ, আৰু অথৰ্বণ কুলধাৰা, বংশৰ আধাৰ।

Verse 63

उष्णकालो ह्यहं देवि वर्षाकालः पितामहः । शीतकालो भवेद्विष्णुरेवं कालत्रयं हि सः

হে দেবী, মই উষ্ণকাল; বৰ্ষাকাল পিতামহ ব্ৰহ্মা। শীতকাল বিষ্ণু—এইদৰে ঋতুৰ ত্ৰয়োও সেয়াই, এক দিৱ্য তত্ত্ব।

Verse 64

दक्षिणाग्निरहं ज्ञेयो गार्हपत्यो हरिः स्मृतः । ब्रह्मा चाहवनीयस्तु एवं सर्वं त्रिदैवतम्

মোক দক্ষিণাগ্নি বুলি জানিবা; হৰিক গাৰ্হপত্য অগ্নি বুলি স্মৰণ কৰা হয়। ব্ৰহ্মা আহৱনীয় অগ্নি—এইদৰে সকলোয়ে ত্ৰিদৈৱতৰূপেই।

Verse 65

अहं लिंगस्वरूपस्थो भगो विष्णुः प्रकीर्तितः । बीजसंस्थो भवेद्ब्रह्मा विष्णुरापः प्रकीर्तितः

মই লিঙ্গ-স্বৰূপত অৱস্থিত। বিষ্ণুক ভগ (ভাগ্য-বণ্টনৰ অধিপতি) বুলি প্ৰকীৰ্তিত। ব্ৰহ্মা বীজত সংস্থিত বুলি কোৱা হয়, আৰু বিষ্ণুক আপঃ—জল-ৰূপ বুলিও প্ৰকীৰ্তন কৰা হয়।

Verse 66

अहमाकाशरूपस्थ एवं तत्त्वमयं प्रभुः । आकाशात्स्रवते यच्च तद्बीजं ब्रह्मसंस्थितम् । स्वरूपं ब्राह्ममाश्रित्य ब्रह्मा बीजप्ररोहकः

মই আকাশ-ৰূপত অৱস্থিত, তত্ত্বময় প্ৰভু। আকাশৰ পৰা যি স্ৰৱে, সেয়াই বীজ, ব্ৰহ্মাত সংস্থিত। ব্ৰাহ্ম স্বৰূপ আশ্ৰয় কৰি ব্ৰহ্মাই সেই বীজ অঙ্কুৰিত কৰে।

Verse 67

नाभिमध्ये स्थितो ब्रह्मा विष्णुश्च हृदयांतरे । वक्त्रमध्ये अहं देवि आधारः सर्वदेहिनाम्

নাভিৰ মধ্যত ব্ৰহ্মা অৱস্থিত, আৰু হৃদয়ৰ ভিতৰত বিষ্ণু। হে দেবী, মুখৰ মধ্যত মই নিজেই—সকলো দেহধাৰীৰ আধাৰ।

Verse 68

यश्चाहं स स्वयं ब्रह्मा यो ब्रह्मा स हुताशनः । या देवी स स्वयं विष्णुर्यो विष्णुः स च चन्द्रमाः

যি ‘মই’ সেয়াই নিশ্চয় স্বয়ং ব্ৰহ্মা; আৰু সেই ব্ৰহ্মাই অগ্নি (হুতাশন)ো। যি দেবী সেয়াই বিষ্ণু; আৰু সেই বিষ্ণুৱেই চন্দ্ৰমাও।

Verse 69

यः कालः स स्वयं ब्रह्मा यो रुद्रः स च भास्करः । एवं शक्तिविशेषेण परं ब्रह्म स्थितं प्रिये

যি কাল সেয়াই নিশ্চয় ব্ৰহ্মা; যি ৰুদ্ৰ সেয়াই ভাস্কৰ—সূৰ্যও। হে প্ৰিয়ে, শক্তিৰ বিশেষ লীলাৰে পৰম ব্ৰহ্ম এইদৰে স্থিত।

Verse 71

एवं यो वेद देवेशि अद्वैतं परमाक्षरम् । स सर्वं वेद नैवान्यो भेदकर्त्ता नराधमः

হে দেৱেশী, যিয়ে এইদৰে অদ্বৈত পৰম অক্ষৰক জানে, সি সকলো জানে। কিন্তু যিয়ে একত ভেদ সৃষ্টি কৰে, সি নৰাধম।

Verse 72

एकरूपं परं ब्रह्म कार्यभावात्पृथक्स्थितः । यस्तं द्वेष्टि वरारोहे ब्रह्मद्वेष्टा स उच्यते

পৰম ব্ৰহ্ম একেই ৰূপ; কিন্তু কাৰ্য-ভাবৰ বাবে পৃথক যেন দেখা যায়। হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, যিয়ে তাক ঘৃণা কৰে, সি ‘ব্ৰহ্ম-দ্বেষী’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 73

दक्षिणांगे स्थितो ब्रह्मा वामांगे मम केशवः । यस्तयोर्द्वेषमाधत्ते स द्वेष्टा मम भामिनि

মোৰ দক্ষিণ অঙ্গে ব্ৰহ্মা অৱস্থিত, আৰু মোৰ বাম অঙ্গে কেশৱ (বিষ্ণু) আছে। হে ৰাগময়ী প্ৰিয়ে, যিয়ে এই দুয়োৰ মাজত দ্বেষ ধৰে, সি মোৰেই দ্বেষী।

Verse 74

एवं ज्ञात्वा वरारोहे ह्यभिन्नेनान्तरात्मना । ब्रह्माणं केशवं रुद्रमेकरूपेण पूज येत्

এইদৰে জানি, হে সুন্দৰ নিতম্বাৱতী, অখণ্ড অন্তৰাত্মাৰ ভাবত ব্ৰহ্মা, কেশৱ আৰু ৰুদ্ৰক একে ৰূপে ধৰি পূজা কৰা উচিত।

Verse 105

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्रह्म माहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশী হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত, সপ্তম প্ৰভাসখণ্ডৰ প্ৰথম বিভাগ ‘প্ৰভাসক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্য’ৰ অন্তৰ্গত মধ্যযাত্ৰা অংশত ‘ব্ৰহ্মা-মাহাত্ম্য বৰ্ণন’ নামৰ একশ পাঁচ নম্বৰ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।