Adhyaya 5

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोमतीं कृष्णसंश्रयाम् । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তেতিয়া শ্ৰীকৃষ্ণৰ আশ্ৰয়ত থকা গোমতী নদীৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত। কেৱল দৰ্শনমাত্ৰেই সকলো মহাপাতকৰ পৰা মুক্তি হয়; সকলো পাপৰ পৰা নিৰ্মুক্ত হৈ ভক্তে কৃষ্ণ-সায়ুজ্য, অৰ্থাৎ একাত্মতা, লাভ কৰে।

Verse 2

दुरितौघक्षयकरममंगल्यविनाशनम् । सर्वकामप्रदं नॄणां प्रणमेद्गोमतीजलम्

গোমতীৰ জলক প্ৰণাম কৰা উচিত; ই পাপৰ ঢৌসমূহ ক্ষয় কৰে, অমঙ্গল নাশ কৰে, আৰু মানুহক সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনা প্ৰদান কৰে।

Verse 3

महापापक्षयकरमगतीनांगतिप्रदम् । पूर्वपुण्यवशात्प्राप्तं प्रणमेद्गोमतीजलम्

গোমতীৰ জলক প্ৰণাম কৰা উচিত; ই মহাপাপো ক্ষয় কৰে, আশ্ৰয়হীনক আশ্ৰয় প্ৰদান কৰে, আৰু পূৰ্বপুণ্যৰ বলতহে লাভ হয়।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । दैत्येन्द्र संशयोऽस्माकं तं त्वं छेत्तुमिहार्हसि । इयं का गोमती तत्र केनानीता महामते

ঋষিসকলে ক’লে: হে দৈত্যেন্দ্ৰ, আমাৰ এক সন্দেহ আছে—তুমি ইয়াত তাক ছেদন কৰা উচিত। তাত এই গোমতী কোন, আৰু কোনে তাক আনিলে, হে মহামতি?

Verse 5

केन कार्यवशेनेह संप्राप्ता वरुणालयम् । सर्वं भागवतश्रेष्ठ ह्येतद्विस्तरतो वद

কোন কাৰ্যৰ বাবে সি ইয়ালৈ বৰুণৰ আলয়ত আহি উপস্থিত হ’ল? হে ভাগৱতশ্ৰেষ্ঠ, এই সকলো কথা বিস্তাৰকৈ কোৱা।

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । एकार्णवे पुरा भूते नष्टे स्थावर जंगमे । तदा ब्रह्मा समभवद्विष्णोर्नाभिसरोरुहात्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: প্ৰাচীন কালত, যেতিয়া কেৱল এক মহাসাগৰ আছিল আৰু চল-অচল সকলো প্ৰাণী লুপ্ত হৈছিল, তেতিয়া বিষ্ণুৰ নাভি-কমলৰ পৰা ব্ৰহ্মা প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল।

Verse 7

आदिष्टः प्रभुणा ब्रह्मा सृजस्व विविधाः प्रजाः । इति धाता समादिष्टो हरिणा सृष्टि कारणे

প্ৰভুৱে ব্ৰহ্মাক আদেশ দিলে: “বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ প্ৰজা সৃষ্টি কৰা।” এইদৰে সৃষ্টিৰ কাৰ্যত হৰিয়ে ধাতাক (স্ৰষ্টাক) নিৰ্দেশ দিলে।

Verse 8

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

“তথাস্তु” বুলি কৈ ব্ৰহ্মাই তেতিয়া সৃষ্টিত মন দিল। মনৰ পৰা তৎক্ষণাৎ সনক আদি কুমাৰ ঋষিসকলক সৃষ্টি কৰিলে, আৰু ব্ৰহ্মাই ক’লে: “পুত্ৰসকল, প্ৰজা সৃষ্টি কৰা।”

Verse 9

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ते कृतांजलयोऽब्रुवन् । भगवन्भगवद्रूपं द्रष्टुकामा वयं प्रभो

ব্ৰহ্মাৰ বাক্য শুনি তেওঁলোকে কৃতাঞ্জলি হৈ ক’লে: “ভগৱন, হে প্ৰভু! আমি ভগৱানৰ দিৱ্য ৰূপ দৰ্শন কৰিব বিচাৰোঁ।”

Verse 10

न बन्धमनुवर्त्तामः सृष्टिरूपं दुरासदम् । इत्युक्त्वा ते ययुः सर्वे सनकाद्या कुमारकाः

তেওঁলোকে ক’লে: “সৃষ্টিৰ ৰূপে যি দুৰ্লঙ্ঘ্য বন্ধন, আমি তাক অনুসৰণ নকৰোঁ।” এই বুলি কৈ সনক আদি সকলো কুমাৰ ঋষি গুচি গ’ল।

Verse 11

पश्चिमां दिशमास्थाय तीरे नदनदीपतेः । तेजोमयस्य रूपस्य द्रष्टुकामा महात्मनः । तस्मिन्मानसमाधाय तेपिरे परमं तपः

পশ্চিম দিশালৈ আগবাঢ়ি, নদীনদীৰ অধিপতিৰ তীৰত, সেই মহাত্মাৰ তেজোময় ৰূপ দর্শন কৰিবলৈ আকুল হৈ, তেওঁলোকে মন তাত স্থিৰ কৰি পৰম তপস্যা কৰিলে।

Verse 12

बहुवर्षसहस्रैस्तु प्रसन्ने धरणीधरे । भित्त्वा जलं समुत्तस्थौ तेजोरूपं दुरासदम्

বহু হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ পাছত, ধৰণীধৰ প্ৰসন্ন হোৱাত, জল ভেদি এক দুঃসাধ্য তেজোৰূপ উঠি আহিল—তাৰ দীপ্তিত অগম্য।

Verse 13

अनेकदैत्यदमनं बहुयंत्रविदारणम् । सूर्यकोटिप्रभाभासं सहस्रारं सुदर्शनम्

সেয়াই সুদৰ্শন—অসংখ্য দৈত্যদমনকাৰী, বহু যন্ত্ৰ আৰু যুদ্ধযন্ত্ৰ বিদাৰণকাৰী; কোটি সূৰ্যৰ দৰে প্ৰভাৰে দীপ্ত, সহস্ৰ আৰযুক্ত।

Verse 14

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे ब्रह्मपुत्राः परस्परम् । वीक्षमाणा भगवतः परमायुधमुत्तमम्

তাক দেখি ব্ৰহ্মাৰ সকলো পুত্ৰ বিস্মিত হ’ল; পৰস্পৰক চোৱা-চুই কৰি, তেওঁলোকে ভগৱানৰ পৰম আৰু উত্তম আয়ুধক দৰ্শন কৰিলে।

Verse 15

तान्विलोक्य तथाभूतान्वागुवाचाशरीरिणी । भो ब्रह्मपुत्रा भगवाञ्छ्रीघ्रमाविर्भविष्यति

তেওঁলোকক তেনেদৰে দেখি, এক অশৰীৰী বাণী ক’লে: “হে ব্ৰহ্মপুত্ৰসকল, ভগৱান শীঘ্ৰেই আৱিৰ্ভাৱ হ’ব।”

Verse 16

अर्हणार्थं भगवतः शीघ्रमर्घ्यं प्रकल्प्यताम् । आयुधं लोकनाथस्य द्विजाः शीघ्रं प्रसाद्यताम्

ভগৱানক অৰ্হণা কৰিবলৈ শীঘ্ৰে অৰ্ঘ্য-অৰ্পণ সাজু কৰা হওক। হে দ্বিজসকল, লোকনাথৰ আয়ুধকো শীঘ্ৰে প্ৰসন্ন কৰা হওক।

Verse 18

ऋषय उचुः । ज्योतिर्मय नमस्तेऽस्तु नमस्ते हरिवल्लभ । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु सहस्राराऽक्षराऽव्यय

ঋষিসকলে ক’লে: হে জ্যোতিৰ্ময়, তোমাক নমস্কাৰ; হে হৰিৰ প্ৰিয়, তোমাক নমস্কাৰ। হে সুদৰ্শন, তোমাক নমস্কাৰ—সহস্ৰ-আৰা, অক্ষৰ, অব্যয়।

Verse 19

नमस्ते सूर्यरूपाय ब्रह्म रूपाय ते नमः । अमोघाय नमस्तुभ्यं रथांगाय नमोनमः

হে সূৰ্যৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ; হে ব্ৰহ্মৰূপ, তোমাক নমস্কাৰ। হে অমোঘ, তোমাক নমস্কাৰ; হে ৰথাঙ্গ (চক্ৰ), তোমাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ।

Verse 20

एवं ते पूजयामासुः सुमनोभिस्तथाऽक्षतैः

এইদৰে তেওঁলোকে সুগন্ধি ফুল আৰু অক্ষত (অখণ্ড ধান) লৈ তাক পূজা কৰিলে।

Verse 21

अस्मरन्मनसा देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । तेषां तु चिंतितं ज्ञात्वा ब्रह्मा गंगामथाब्रवीत्

তেওঁলোকে মনতে নিজৰ পিতা দেব ব্ৰহ্মাক স্মৰণ কৰিলে। তেওঁলোকৰ চিন্তা জানি ব্ৰহ্মাই তেতিয়া গঙ্গাক ক’লে।

Verse 22

याहि शीघ्रं सरिच्छ्रेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् । गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे

হে সৰিতশ্ৰেষ্ঠে! হৰিৰ কাৰ্যৰ বাবে শীঘ্ৰে পৃথিৱীলৈ যোৱা। পৃথিৱীত গৈ, হে মহাভাগে, তাৰ পাছত তুমি মোৰ দ্বাৰা বহুত সন্মানিতা হ’বা।

Verse 23

उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

পৃথিৱীত তোমাৰ নাম ‘গোমতী’ বুলি অতি সুপ্ৰসিদ্ধ হ’ব।

Verse 24

वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा याहि शीघ्रं धरातलम् । तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव

বসিষ্ঠৰ অনুগামী হৈ শীঘ্ৰে ধৰাতললৈ যোৱা। যিদৰে কন্যাই পিতাৰ অনুসৰণ কৰে, তেনেদৰে সেই পূজনীয়জনৰ পিছে পিছে গৈ বসিষ্ঠৰ কন্যা বুলি পৰিচিত হ’বা।

Verse 25

बाढमित्येव सा देवी प्रस्थिता वरुणालयम् । वसिष्ठस्त्वग्रतो याति तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात्

‘বাঢ়ম’ বুলি কৈ সেই দেৱী বৰুণৰ আলয়লৈ প্ৰস্থান কৰিলে। বসিষ্ঠ আগত আগত গ’ল, আৰু গঙ্গা তেওঁৰ পিছে পিছে অনুসৰণ কৰিলে।

Verse 26

तां दृष्ट्वा मनुजाः सर्वे वसिष्ठेन समन्विताम् । नमश्चक्रुर्महाभागां गच्छतो पश्चिमार्णवम्

বসিষ্ঠসহ সেই মহাভাগা দেৱীক পশ্চিম সাগৰৰ ফালে গমন কৰা দেখি, সকলো মানুহে তাঁক নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 27

आविर्बभूव तत्रैव यत्र ते मुनयः स्थिताः । द्रष्टुकामा हरे रूपं श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम्

য’তেই সেই মুনিসকল অৱস্থিত আছিল, তাতেই তাই প্ৰকাশ পালে; হৰিৰ ৰূপ দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছুক—শ্ৰীয়ে বিভূষিত চতুৰ্ভুজ।

Verse 28

दृष्ट्वा वसिष्ठमनुगामायान्तीं सुरपावनीम् । अवाकिरन्महाभागां सुमनोभिश्च सर्वशः

বসিষ্ঠৰ অনুগামী হৈ আগবাঢ়ি অহা, দেৱতাসকলক পৱিত্ৰ কৰা সেই মহাভাগ্যৱতীক দেখি, তেওঁলোকে সকলোফালৰ পৰা ফুল বৰষালে।

Verse 29

दिव्यैर्माल्यैः सुगन्धैश्च गन्धधूपैस्तथाऽक्षतैः । संपूज्य हृष्टमनसः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

দিব্য মালা, সুগন্ধি, সুবাসিত ধূপ আৰু অখণ্ড অক্ষত লৈ তেওঁলোকে আনন্দিত চিত্তে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰিলে আৰু ক’লে, “সাধু! সাধু!”

Verse 30

वसिष्ठं तेऽग्रगं दृष्ट्वा ह्युदतिष्ठंस्ततो द्विजाः । अर्घ्यादिसत्क्रियां कृत्वा प्रहृष्टा इदमब्रुवन्

আগতসকলৰ অগ্ৰভাগত বসিষ্ঠক দেখি সেই দ্বিজসকলে উঠি দাঁড়াল। অৰ্ঘ্য আদি সৎকাৰ সম্পন্ন কৰি, আনন্দিত হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 31

यस्मात्त्वया समानीता ह्यस्मिंल्लोके सरिद्वरा । तस्मात्तव सुतेत्येवं ख्यातिं लोके गमिष्यति

যিহেতু তোমাৰ দ্বাৰাই এই শ্ৰেষ্ঠ নদী এই লোকলৈ আনিলা হ’ল, সেয়েহে লোকসমাজত তাই ‘তোমাৰ কন্যা’ বুলি খ্যাতি লাভ কৰিব।

Verse 32

गोः स्वर्गादागता यस्मादिदं स्थानं मती मता । तस्माद्धि गोमतीनाम ख्यातिं लोके गमिष्यति

যিহেতু এই স্থান ‘গো’—স্বৰ্গৰ পৰা আগত দিৱ্য গাই—ৰ পৰা উদ্ভূত বুলি মান্য, সেয়ে এই ধাম অতি পূজনীয়; সেইকাৰণে ‘গোমতী’ নাম জগতত প্ৰসিদ্ধ হ’ব।

Verse 33

अस्या दर्शनमात्रेण मुक्तिं यास्यंति मानवाः । किं पुनः स्नान दानादि कृत्वा यांति हरेः पदम्

এই পবিত্ৰ ধামৰ কেৱল দৰ্শনেই মানুহক মুক্তি দিয়ে; তেন্তে স্নান, দান আদি বিধিপূৰ্বক কৰ্ম কৰি তেওঁলোকে হৰিৰ পদ—তাঁৰ ধাম—কিমান অধিক লাভ কৰিব!

Verse 34

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

সেই জলকেই অৰ্ঘ্য ৰূপে অৰ্পণ কৰি সেই যোগীন্দ্ৰসকলে পুৰুষসূক্তেৰে হৰিৰ স্তৱন কৰিলে—সেই পৰম পুৰুষৰ, যি শেষৰ ওপৰত শয়ন কৰে।

Verse 35

इति संस्तुवतां तेषां हरिराविर्बभूव ह । पीतकौशेयवसनो वनमालाविभूषितः । दिव्यमाल्यानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः

এনেদৰে স্তৱন কৰি থাকোঁতে হৰি সঁচাকৈ তেওঁলোকৰ আগত প্ৰকট হ’ল—হালধীয়া ৰেশমী বসন পৰিধান কৰি, বনমালাৰে বিভূষিত; দিৱ্য সুগন্ধি-লেপ আৰু দিৱ্য মাল্যৰে অঙ্গ অনুলিপ্ত, আৰু স্বৰ্গীয় অলংকাৰৰে অলংকৃত।

Verse 36

शेषासनगतं देवं दिव्यानेकोद्यतायुधम् । ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुंडलम्

তেওঁলোকে শেষাসনত উপবিষ্ট দেৱক দেখিলে—উজ্জ্বলতাৰে উত্তোলিত বহু দিৱ্য আয়ুধ ধাৰণ কৰি; জ্বলি উঠা কিৰীট-মুকুট, আৰু স্ফুৰিত মকৰ-কুণ্ডল।

Verse 37

भक्ताभयप्रदं शांतं श्रीवत्सांकं महाभुजम् । सदा प्रसन्नवदनं घनश्यामं चतुर्भुजम्

ভক্তসকলক অভয় দান কৰা, শান্ত স্বৰূপ, শ্ৰীবৎস-চিহ্নধাৰী, মহাবাহু; সদা প্ৰসন্ন মুখমণ্ডল, ঘন মেঘৰ দৰে শ্যামবৰ্ণ, আৰু চতুৰ্ভুজ।

Verse 38

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

পাদ-সংবাহনত আসক্ত লক্ষ্মীৰ সেবাৰে বিভূষিত সেই মনোহৰ প্ৰভুক দেখি সকলো মুনি উল্লাসৰ উচ্ছ্বাসে ভৰি উঠিল; আৰু বেদ-সম্ভৱ বিষ্ণু-সূক্তসমূহেৰে বিষ্ণুক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 39

एवं संस्तुवता तेषां विष्णुर्दीनानुकंपकः । उवाच सुप्रसन्नेन मनसा द्विजसत्तमान्

এইদৰে স্তৱ কৰোঁতে তেওঁলোকক দেখি, দীনৰ প্ৰতি কৰুণাময় বিষ্ণুৱে অতি প্ৰসন্নচিত্তে সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ মুনিসকলক ক’লে।

Verse 40

श्रीभगवानुवाच । भोभोः कुमारास्तुष्टोऽहं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । भविष्यथ ज्ञानयुता अस्पृष्टा मम मायया

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে হে কুমাৰ মুনিসকল, মই সন্তুষ্ট; তোমালোকৰ ইচ্ছামতে দান কৰিম। তোমালোক সত্য জ্ঞানযুক্ত হ’বা, মোৰ মায়াই তোমালোকক স্পৰ্শ নকৰিব।”

Verse 41

यस्मान्मोक्षार्थिभिर्विप्रा जलेनाहं प्रसादितः । तस्मादिदं परं तीर्थं सर्वकामप्रदं परम्

“মোক্ষাৰ্থী তোমালোক ব্ৰাহ্মণসকলে এই জলেৰে মোক প্ৰসন্ন কৰিলা; সেয়েহে ই পৰম তীৰ্থ—সৰ্ব কামনা পূৰণকাৰী, সৰ্বোত্তম।”

Verse 42

अनुग्रहाय भवतां यत्र चक्रं सुदर्शनम् । निःसृतं प्रथमं विप्रा जलं भित्त्वा ममाग्रतः

হে বিপ্ৰসকল, তোমালোকৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে ইয়াতেই সুদৰ্শন চক্ৰ প্ৰথমে প্ৰকাশ পাইছিল—মোৰ সন্মুখত জল ভেদি ওলাই আহিছিল।

Verse 43

चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । ममापि नियतं वासो भविष्यति महार्णवे

সেইহেতু এই স্থান ‘চক্ৰতীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ব। আৰু মহাসাগৰতেও মোৰ নিজৰ নিত্য-বাস ইয়াত স্থিৰ আবাস ৰূপে স্থাপিত হ’ব।

Verse 44

येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति प्रसंगेनापि मानवाः । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठास्तेषां मुक्तिः करे स्थिता

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, যিসকল মানুহে ইয়াত চক্ৰতীৰ্থত কেৱল সঞ্জোগবশতেও স্নান কৰে—তেওঁলোকৰ মুক্তি যেন হাততেই প্রস্তুত থাকে।

Verse 45

भवतोऽपि सदा ह्यत्र तिष्ठध्वं च द्विजर्षभाः । वायुभूतांतरिक्षस्थाः सर्वकामस्य दायकाः

আৰু তোমালোকেও, হে দ্বিজঋষভসকল, সদায় ইয়াতেই থাকিবা। বায়ুৰূপ হৈ অন্তৰীক্ষত বাস কৰি, সকলো ধৰ্মসঙ্গত কামনা দান কৰা দাতা হোৱা।

Verse 46

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसः कृत्वार्घ्यं सुरपावनीम् । अवनिज्य हरेः पादौ मूर्ध्नाऽपश्चाप्यधारयन्

প্ৰহ্লাদে ক’লে: সেয়া শুনি তেওঁলোক আনন্দিতচিত্ত হ’ল; দেৱ-পাৱনী জলেৰে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে। তাৰপিছত হৰিৰ পদ ধুই, সেই জল মূৰ্ধ্নিতো ধাৰণ কৰিলে।

Verse 47

प्रक्षाल्य सा हरेः पादौ प्रविष्टा वरुणालयम् । तस्मिन्महापापहरा गोमती सागरं गता

হৰিৰ পদযুগল প্ৰক্ষালন কৰি তাই বৰুণৰ আলয়—সমুদ্ৰত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাত মহাপাপ-নাশিনী গোমতী সাগৰত গতি কৰি মিলি গ’ল।

Verse 48

वरं दत्त्वा ततो विष्णुस्तत्रैवान्तर धीयत । सनकाद्या ब्रह्मसुतास्तस्थुस्तत्र समाहिताः

তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে বৰ দান কৰি তাতেই অন্তৰ্ধান হ’ল। আৰু সনক আদি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰসকল তাতেই সমাহিতচিত্তে স্থিৰ হৈ ৰ’ল।

Verse 49

एवं सा गोमती तत्र संजाता सागरंगमा । सर्वपापहरा प्रोक्ता पूर्वगंगेति या श्रुता

এইদৰে গোমতী তাতেই উৎপন্ন হৈ সাগৰগামিনী হ’ল। তাইক সৰ্বপাপ-হাৰিণী বুলি কোৱা হয়, আৰু ‘পূৰ্ব গঙ্গা’ নামে খ্যাত।