Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 38

Devanagari script

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

Transliteration

pādasaṃvāhanāsaktalakṣmyā juṣṭaṃ manoharam | taṃ dṛṣṭvā munayaḥ sarve harṣotkarṣasamanvitāḥ | viṣṇuṃ te viṣṇusūktaiśca tuṣṭuvurvedasaṃbhavaiḥ

Translation

পাদ-সংবাহনত আসক্ত লক্ষ্মীৰ সেবাৰে বিভূষিত সেই মনোহৰ প্ৰভুক দেখি সকলো মুনি উল্লাসৰ উচ্ছ্বাসে ভৰি উঠিল; আৰু বেদ-সম্ভৱ বিষ্ণু-সূক্তসমূহেৰে বিষ্ণুক স্তৱ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Word by Word

• पाद-संवाहन-आसक्त-लक्ष्म्या: by Lakshmi devoted to massaging (his) feet
• पाद-संवाहन-आसक्त-लक्ष्म्या: Karana/Hetu (Instrument/Means/तृतीया)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + संवाहन (प्रातिपदिक) + आसक्त (कृदन्त; सञ्ज्/सज् धातु + आ, क्त) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः (तत्पुरुषः) ‘पादसंवाहने आसक्ता लक्ष्मीः’

• जुष्टम्: attended/served
• जुष्टम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जुष् (धातु) → जुष्ट (कृदन्त; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (‘served/attended’)

• मनोहरम्: charming
• मनोहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन; पुंलिङ्ग (संदर्भे विष्णोः)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) ‘having seen’

• मुनयः: sages
• मुनयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (मुनयः)

• हर्ष-उत्कर्ष-समन्विताः: endowed with joy and exaltation
• हर्ष-उत्कर्ष-समन्विताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + उत्कर्ष (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; अनु + इ/इन्? here सम्+अन्वि धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समासः (द्वन्द्वः) ‘हर्षश्च उत्कर्षश्च’ + समन्वित

• विष्णुम्: Vishnu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा, बहुवचन; (मुनयः इत्यस्य पुनरुक्त-निर्देशः)

• विष्णु-सूक्तैः: with hymns to Vishnu
• विष्णु-सूक्तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + सूक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; समासः (तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• तुष्टुवुः: praised
• तुष्टुवुः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• वेद-सम्भवैः: originating from the Vedas
• वेद-सम्भवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; समासः (तत्पुरुषः) ‘वेदात् सम्भवाः’ (originating from the Vedas); विशेषणम् (विष्णुसूक्तैः)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Dvārakā Māhātmya; specific speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu/Kṛṣṇa enthroned or seated in splendor; Lakṣmī at his feet performing pāda-saṃvāhana; a semicircle of sages with raised hands chant Vedic hymns, faces lit with joy.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Viṣṇu
• Veda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True darśana awakens ecstatic devotion, expressed through Vedic-rooted stuti and reverence toward the Lord with Lakṣmī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sacred setting where sages receive Viṣṇu’s darśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recitation/singing of Viṣṇu sūktas (Vedic hymns to Viṣṇu) as an act of praise.