Adhyaya 12
এই অধ্যায়ত প্ৰহ্লাদে ‘গোপ্ৰচাৰ’ নামৰ তীৰ্থৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰে; তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰিলে গো-দানফলৰ সমান পুণ্য লাভ হয়। ঋষিসকলে জগন্নাথ য’ত স্নান কৰিছিল সেই তীৰ্থৰ পৰিচয় আৰু উৎপত্তিকথা সুধে। তেতিয়া প্ৰহ্লাদে কংসবধৰ পাছৰ ঘটনা কয়—কৃষ্ণৰ ৰাজ্য স্থাপন, উদ্ধৱক গোকুললৈ পঠোৱা, যশোদা-নন্দৰ সৈতে সাক্ষাৎ, আৰু তাৰপিছত ব্ৰজগোপীসকলৰ তীব্ৰ বিৰহ-বিলাপ আৰু দূতক প্ৰশ্ন; উদ্ধৱে তেওঁলোকক সান্ত্বনা দি তেওঁলোকৰ ভক্তিৰ অপূৰ্ব মহিমা প্ৰকাশ কৰে। তাৰ পাছত কাহিনী দ্বাৰকাৰ ওচৰৰ ‘মায়াসৰোবৰ’লৈ যায়, যাক প্ৰসিদ্ধ দৈত্য মায়ে নিৰ্মাণ কৰা বুলি কোৱা হয়। কৃষ্ণ আহিলে গোপীসকলে মূৰ্ছিত হৈ ত্যাগৰ অভিযোগ তোলে; কৃষ্ণে নিজৰ সৰ্বব্যাপিতা আৰু জগতকাৰণত্বৰ তত্ত্ব উপদেশ দি বিৰহ পৰম সত্যত সম্পূৰ্ণ ভেদ নহয় বুলি বুজায়। শেষত শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্লপক্ষ দ্বাদশীত স্নান-শ্ৰাদ্ধৰ বিধি দিয়া হৈছে—ভক্তিসহ স্নান, কুশ আৰু ফলসহ অৰ্ঘ্য, নিৰ্দিষ্ট অৰ্ঘ্যমন্ত্ৰ, দক্ষিণাসহ শ্ৰাদ্ধ, আৰু চেনিযুক্ত পায়স, মাখন, ঘি, ছাতি, কম্বল, হৰিণচৰ্ম আদি দান। ফলশ্ৰুতিত গঙ্গাস্নানসম পুণ্য, বিষ্ণুলোকপ্ৰাপ্তি, তিন পুৰুষলৈকে পিতৃমুক্তি, সমৃদ্ধি আৰু শেষত হৰিধামপ্ৰাপ্তি কোৱা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोप्रचारमतः परम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्गोदानजं फलम्
প্ৰহ্লাদে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, তাৰ পাছত গোপ্ৰচাৰ নামৰ পবিত্ৰ স্থানলৈ আগবাঢ়া উচিত। তাত ভক্তিৰে স্নান কৰিলে মানুহে গোদানৰ সমান ফল লাভ কৰে।
Verse 2
यत्र स्नातो जगन्नाथो नभस्ये दैवतैर्वृतः । कटदानं च तत्प्रोक्तं द्वादश्यां द्विजसत्तमाः
সেই ঠাইতেই নভস্য মাহত দেৱতাসকলৰ মাজত বেষ্টিত জগন্নাথে স্নান কৰিছিল। আৰু হে দ্বিজসত্তমসকল, তাত দ্বাদশীত কটদান—কঁকালৰ বস্ত্ৰ দান—বিধান কৰা হৈছে।
Verse 3
ऋषय ऊचुः । कथं तु तत्र दैत्येन्द्राऽभवद्वै गोप्रचारकम् । तीर्थं कथय तत्त्वेन यत्र स्नातो जनार्द्दनः
ঋষিসকলে ক’লে: হে দৈত্যেন্দ্ৰ, সেই স্থান কেনেকৈ গোপ্ৰচাৰক নামে পৰিচিত হ’ল? য’ত জনাৰ্দনে স্নান কৰিছিল, সেই তীৰ্থৰ তত্ত্ব সত্যকৈ আমাক কোৱা।
Verse 4
प्रह्लाद उवाच । हते कंसे भोजराजे कृष्णेनामिततेजसा । उग्रसेने चाभिषिक्ते मधुपुर्य्यां महात्मना
প্ৰহ্লাদে ক’লে: অপাৰ তেজস্বী শ্ৰীকৃষ্ণে ভোজৰাজ কংসক বধ কৰিলে; আৰু মহাত্মাই মথুৰাত উগ্ৰসেনক ৰাজাসনে অভিষিক্ত কৰিলে।
Verse 5
उद्धवं प्रेषयामास गोकुले गोकुलप्रियः । सुहृदां प्रियकामार्थं गोपगोपीजनस्य च
গোকুলপ্ৰিয় শ্ৰীকৃষ্ণে সুহৃদ বন্ধু—গোপ-গোপীসকলৰ প্ৰিয় আকাঙ্ক্ষা পূৰণ কৰিবলৈ উদ্ধৱক গোকুললৈ প্ৰেৰণ কৰিলে।
Verse 6
नमस्कृत्य च गोविदं प्रययौ नंदगोकुलम् । स तत्सदृशवेषेण वस्त्रालंकारभूषणैः
গোবিন্দক নমস্কাৰ কৰি তেওঁ নন্দৰ গোকুললৈ যাত্ৰা কৰিলে; আৰু সেই ঠাইৰ উপযুক্ত বস্ত্ৰ-অলংকাৰ-ভূষণে সজ্জিত আছিল।
Verse 7
तं दृष्ट्वा दिवसस्यांते गोविंदानुचरं प्रियम् । उद्धवं पूजयामास वस्त्रालंकारभूषणैः
দিনৰ অন্তত গোবিন্দৰ প্ৰিয় অনুচৰ উদ্ধৱক দেখি, তেওঁলোকে বস্ত্ৰ-অলংকাৰ-ভূষণেৰে তেওঁৰ পূজা-সম্মান কৰিলে।
Verse 8
तं भुक्तवंतं विश्रांतं यशोदा पुत्रवत्सला । आनंदबाष्पपूर्णाक्षी पप्रच्छानामयं हरेः
তেওঁ ভোজন কৰি বিশ্ৰাম লোৱাৰ পাছত, পুত্ৰস্নেহে পৰিপূৰ্ণ যশোদাই আনন্দাশ্ৰুপূৰ্ণ নয়নে হৰিৰ কুশল-মঙ্গল সুধিলে।
Verse 9
कच्चिद्धि स्तः सुखं पुत्रौ रामकृष्णौ यदूत्तमौ । कच्चित्स्मरति गोविंदो वयस्यान्गोपबालकान्
যদুবংশৰ শ্ৰেষ্ঠ দুজন পুত্ৰ—ৰাম আৰু কৃষ্ণ—সঁচাকৈ সুখে-শান্তিয়ে আছেনে? গোৱিন্দে কি নিজৰ বাল্যসখা গোপ বালকসকলক স্মৰণ কৰে?
Verse 10
कच्चिदेष्यति गोविंदो गोकुलं मधुरेश्वरः । तारयिष्यति पुत्रोऽसौ गोकुलं वृजिनार्णवात्
মধুৰাৰ ঈশ্বৰ গোৱিন্দ কি কেতিয়াবা পুনৰ গোকুললৈ আহিব? আমাৰ সেই পুত্ৰে কি গোকুলক দুখ-দুৰ্দশাৰ সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিব?
Verse 11
इत्युक्त्वा बाष्पपूर्णाक्षौ यशोदा नंद एव च । दीर्घं रुरुदतुर्दीनौ पुत्रस्नेहवशंगतौ
এইদৰে কৈ যশোদা আৰু নন্দ—চকু অশ্ৰুপূৰ্ণ—দীৰ্ঘ সময় কান্দিলে; পুত্ৰস্নেহৰ বশত দীন আৰু অসহায় হৈ পৰিল।
Verse 12
उद्धवस्तौ ततो दृष्ट्वा प्राणसंशयमागतौ । मधुरैः कृष्णसंदेशैः स्नेहयुक्तैरजीवयत्
তেতিয়া উদ্ধৱে তেওঁলোকক প্ৰাণসংশয়লৈ গৈ থকা দেখি; কৃষ্ণৰ মধুৰ, স্নেহভৰা বাৰ্তাৰে তেওঁলোকক পুনৰ সজীৱ কৰিলে।
Verse 13
नमस्करोति भवतीं भवंतं च सहाग्रजः । अनामयं पृष्टवांश्च तौ च क्षेमेण तिष्ठतः
তেওঁ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাসহ আপোনালোক দুয়োকে নমস্কাৰ জনাইছে। তেওঁ আপোনালোকৰ অনাময় সুধিছে আৰু কুশলে-ক্ষেমে আছেনে বুলি পুচিছে।
Verse 14
क्षिप्रमेष्यति दाशार्हो रामेण सहितो विभुः । अत्रागत्य जगन्नाथो विधास्यति च वो हितम्
শক্তিমান দাশাৰ্হ প্ৰভু ৰামসহ শীঘ্ৰে আহিব। ইয়ালৈ আহি জগন্নাথ নিশ্চয় তোমালোকৰ মঙ্গল সাধিব।
Verse 15
इत्येवं कृष्णसंदेशैः समाश्वास्योद्धवस्तदा । सुखं सुष्वाप शयने नन्दाद्यैरभिनंदितः
এইদৰে কৃষ্ণৰ বাণীয়ে সান্ত্বনা পাই তেতিয়া উদ্ধৱ। নন্দ আদি সকলৰ আদৰ-সম্মান লাভ কৰি শয্যাত সুখে নিদ্ৰা গ’ল।
Verse 16
गोप्यस्तदा रथं दृष्ट्वा द्वारे नंदस्य विस्मिताः । कोऽयं कोऽयमिति प्राहुः कृष्णागमनशंकया
তেতিয়া গোপীসকলে নন্দৰ দুৱাৰত ৰথ দেখি বিস্মিত হ’ল। “এইজন কোন, এইজন কোন?” বুলি ক’লে, কৃষ্ণ আহিল নেকি বুলি সন্দেহ কৰি।
Verse 17
गोपालराजस्य गृहे रथेनादित्यवर्चसा । समागतो महाबाहुः कृष्णवेषानुगस्तथा
গোপালৰাজ নন্দৰ গৃহলৈ সূৰ্যসম দীপ্তিময় ৰথেৰে মহাবাহু এজন আহিল, আৰু সি কৃষ্ণসদৃশ বস্ত্ৰ-ভূষণে সজ্জিত আছিল।
Verse 18
परस्परं समागम्य सर्वास्ता व्रजयोषितः । विविक्ते कृष्णदूतं तं पप्रच्छुः शोककर्षिताः
তাৰ পাছত ব্ৰজৰ সকলো নাৰী একেলগে মিলিত হ’ল। শোকে ক্লিষ্ট হৈ তেওঁলোকে নিৰ্জনতাত কৃষ্ণদূতজনক প্ৰশ্ন কৰিলে।
Verse 19
श्रीगोप्य ऊचुः । कस्मात्त्वमिह संप्राप्तः किं ते कार्य्यमिहाद्य वै । दस्युरूपप्रतिच्छन्नो ह्यस्मान्संहर्तुमिच्छसि
শ্ৰী গোপীসকলে ক’লে: তুমি কিয় ইয়ালৈ আহিলা? আজি ইয়াত তোমাৰ কি কাৰ্য আছে? দস্যুৰ ৰূপ ধৰি ছদ্মবেশে, তুমি নেকি আমাক বিনাশ কৰিব খুজিছা?
Verse 20
पूर्वमेव हतं तेन कृष्णेन हृदयादिकम् । पाययित्वाऽधरविषं योषिद्व्रातं पलायितः
তেওঁ—কৃষ্ণে—আমাৰ হৃদয় আদি সকলো আগতেই বধ কৰিলে। তেওঁৰ অধৰৰ বিষ পান কৰাই নাৰীসমূহৰ দলক, তেওঁ পলাই গ’ল।
Verse 21
इत्येवमुक्त्वा ता गोप्यो मुमुहुः शोकविह्वलाः । ईक्षंत्यः कृष्णदासं तं निपेतुर्धरणीतले
এইদৰে কৈ সেই গোপীসকল শোকত ব্যাকুল হৈ মূৰ্ছা গ’ল। কৃষ্ণৰ সেই দাসজনলৈ চাই থাকোঁতেই সিহঁতে মাটিত লুটি পৰিল।
Verse 22
उद्धवस्तं जनं दृष्ट्वा कृष्णस्नेहहृताशयम् । आश्वासयामास तदा वाक्यैः श्रोत्रसुखावहैः
কৃষ্ণস্নেহে যিসকলৰ অন্তৰ হৰণ হৈছিল, সেই লোকসকলক উদ্ধৱে দেখি তেতিয়া কাণে সুখ দিয়া বাক্যৰে সান্ত্বনা দিলে।
Verse 23
उद्धव उवाच । भगवानपि दाशार्हः कन्दर्पशरपीडितः । न भुंक्ते न स्वपिति च चिन्तयन्वस्त्वहर्निशम्
উদ্ধৱ ক’লে: ভগৱান দাশাৰ্হো কামদেৱৰ শৰবিদ্ধ হৈ পীড়িত। তেওঁ ন ভোজন কৰে, ন নিদ্ৰা যায়; সেই কথাই দিন-ৰাতি চিন্তা কৰে।
Verse 24
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य ललिता क्रोधमूर्छिता । उद्धवं ताम्रनयना प्रोवाच रुदती तदा
তাঁৰ বাক্য শুনি ললিতা ক্ৰোধত মূৰ্ছিত হ’ল; তেতিয়া তাম্ৰবৰ্ণ চকু লৈ কান্দি কান্দি উদ্ধৱক ক’লে।
Verse 25
ललितोवाच । असत्यो भिन्नमर्य्यादः क्रूरः क्रूरजनप्रियः । त्वं मा कृथा नः पुरतः कथां तस्याऽकृतात्मनः
ললিতাই ক’লে: সি মিছলীয়া, মৰ্যাদা ভাঙি পেলোৱা, নিষ্ঠুৰ আৰু নিষ্ঠুৰজনৰ প্ৰিয়। আমাৰ আগত সেই অসংযমীৰ কথা নক’ব।
Verse 26
धिग्धिक्पापसमाचारो धिग्धिग्वै निष्ठुराशयः । हित्वा यः स्त्रीजनं मूढो गतो द्वारवतीं हरिः
ধিক্ ধিক্—পাপাচাৰী তাক; ধিক্ ধিক্ সেই কঠোৰহৃদয়ক! স্ত্ৰীজনৰ সঙ্গ ত্যাগ কৰি সেই মূঢ় হৰি দ্বাৰৱতীলৈ গ’ল।
Verse 27
श्यामलोवाच । किं तस्य मन्दभाग्यस्य अल्पपुण्यस्य दुर्मतेः । मा कुरुध्वं कथाः साध्व्यः कथां कथयताऽपराम्
শ্যামলাই ক’লে: সেই মন্দভাগ্য, অল্পপুণ্য, কুমতিধাৰীজনৰ কথা কৈ কি লাভ? হে সাধ্বীসকল, তেওঁৰ কাহিনী নক’ব; আন বিষয় কওক।
Verse 28
धन्योवाच । केनायं हि समानीतो दूतो दुष्टजनस्य च । यातु तेन पथा पापः पुनर्नायाति येन च
ধন্যাই ক’লে: সেই দুষ্টজনৰ এই দূতক কোনে ইয়ালৈ আনিলে? পাপীজন যি পথে আহিছিল, সেই পথেই যাওক—যেন পুনৰ কেতিয়াও নাহে।
Verse 29
विशाखोवाच । न शीलं न कुलं यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यो ज्ञायते जन्म कर्म च । हीनस्य पुरुषार्थेन तेन संगो निरर्थकः
বিশাখাই ক’লে: যাৰ ন শীল আছে, ন উত্তম কুল, আৰু পাপ কৰিলেও ভয় নাই—হে সাধ্বীসকল, স্ত্ৰী-হনন (বিচ্ছেদে জীৱন-নাশ) দ্বাৰাই তাৰ জন্ম আৰু কৰ্ম প্ৰকাশ পায়। এনে অধম, কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থত ৰত পুৰুষৰ সৈতে সঙ্গ নিৰর্থক।
Verse 30
राधोवाच । भूतानां घातने यस्य नास्ति पापकृतं भयम् । तस्य स्त्रीहनने साध्व्यः शंका कापि न विद्यते
ৰাধাই ক’লে: যি জীৱ-হত্যা কৰিও পাপৰ ভয় নকৰে—হে সাধ্বীসকল, তেনে মানুহে স্ত্ৰী-হননো কৰিব, ইয়াত একো সন্দেহ নাই।
Verse 31
शैब्योवाच । सत्यं ब्रूहि महाभाग किं करोति यदूत्तमः । संगतो नागरस्त्रीभिरस्माकं किं कथां स्मरेत्
শৈব্যাই ক’লে: হে মহাভাগ, সত্য কোৱা—যদুসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠজনে কি কৰি আছে? নগৰৰ নাৰীসকলৰ মাজত ঘেৰাও হৈ থাকিলে, সি আমাৰ কথা কিয় মনত পেলাব?
Verse 32
पद्मोवाच । कदोद्धव महाभाग नागरीजनवल्लभः । समेष्यतीह दाशार्हः पद्मपत्रायतेक्षणः
পদ্মাই ক’লে: হে মহাভাগ উদ্ধৱ, নগৰবাসীৰ প্ৰিয়, পদ্মপত্ৰ সদৃশ নয়নধাৰী দাশাৰ্হ কেতিয়া ইয়ালৈ আহিব?
Verse 33
भद्रोवाच । हा कृष्ण हा गोपवर हा गोपीजनवल्लभ । समुद्धर महाबाहो गोपीः संसारसागरात्
ভদ্ৰাই ক’লে: হা কৃষ্ণ! হা গোপসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ! হা গোপীসকলৰ প্ৰিয়! হে মহাবাহু—গোপীসকলক সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা।
Verse 34
प्रह्लाद उवाच । इति ता विविधैर्वाक्यैर्विलपंत्यो व्रजस्त्रियः । रुरुदुः सुस्वरं देव्यः स्मरंत्यः कृष्ण चेष्टितम्
প্ৰহ্লাদে ক’লে: এইদৰে নানা বাক্যৰে বিলাপ কৰি বৃজৰ স্ত্ৰীসকল—দীপ্তিমতী দেবীসম—মধুৰ স্বৰে উচ্চকৈ কান্দিলে, কৃষ্ণৰ লীলা স্মৰণ কৰি।
Verse 35
तासां तद्रुदितं श्रुत्वा भक्तिस्नेहसमन्वितः । विस्मयं परमं गत्वा साधुसाध्विति चाब्रवीत्
তেওঁলোকৰ কান্দোন শুনি, ভক্তি আৰু স্নেহে পৰিপূৰ্ণ তেওঁ পৰম বিস্ময়ত নিমগ্ন হৈ ক’লে, “সাধু! সাধু!”
Verse 36
उद्धव उवाच । यं न ब्रह्मा न च हरो न देवा न महर्षयः । स्वभावमनुगच्छंति सर्वा धन्या व्रजस्त्रियः
উদ্ধৱে ক’লে: যাঁৰ স্বভাৱক ন ব্ৰহ্মা, ন হৰ (শিৱ), ন দেৱতা, ন মহর্ষিসকল সম্পূৰ্ণৰূপে অনুসৰণ কৰিব পাৰে—তথাপি বৃজৰ সকলো স্ত্ৰী ধন্য, কিয়নো তেওঁলোক স্বাভাৱিকভাৱে তেওঁৰ সৈতে গতি কৰে।
Verse 37
सर्वासां सफलं जन्म जीवितं यौवनं धनम् । यासां भवेद्भगवति भक्तिरव्यभिचारिणी
যিসকলৰ অন্তৰত ভগৱানৰ প্ৰতি অবিচল, অব্যভিচাৰিণী ভক্তি উদয় হয়, তেওঁলোকৰ জন্ম, জীৱন, যৌৱন আৰু ধন—সকলো সত্যই সফল হয়।
Verse 39
प्रह्लाद उवाच । तासां तद्भाषितं श्रुत्वा तथा विलपितं बहु । बाढमित्येव ता ऊच उद्धवः स्नेहविह्वलाः
প্ৰহ্লাদে ক’লে: তেওঁলোকৰ কথা আৰু বহুল বিলাপ শুনি, স্নেহে বিহ্বল উদ্ধৱে তেওঁলোকক কেৱল এইদৰে ক’লে, “বাঢ়ম—তথাস্ত।”
Verse 40
उद्धवेन समं सर्वास्ततस्ता व्रजयोषितः । अनुजग्मुर्मुदा युक्ताः कृष्णदर्शनलालसाः
তেতিয়া উদ্ধৱৰ সৈতে একেলগে ব্ৰজৰ সকলো গোপী আনন্দেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, কৃষ্ণ-দৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে তেওঁৰ পিছে পিছে গ’ল।
Verse 41
गायन्त्यः प्रियगीतानि तद्बालचरितानि च । जग्मुः सहैव शनकैरुद्धवेन व्रजांगनाः
প্ৰিয় গীত গাই আৰু তেওঁৰ বাল্যচৰিত্ৰৰ কাহিনী কীৰ্তন কৰি, ব্ৰজৰ গোপীসকল উদ্ধৱৰ সৈতে একেলগে ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়িল।
Verse 42
यदुपुर्य्यां ततो दृष्ट्वा उद्यानविपिनावलीः । अद्य देवं प्रपश्यामः कृष्णाख्यं नंदनंदनम्
তাৰ পাছত যদুপুৰীত উদ্যান আৰু বনবাটিৰ শাৰী দেখি তেওঁলোকে ক’লে—“আজিৰ দিনা আমি দেৱক দর্শন কৰিম—নন্দনন্দন কৃষ্ণ নামধাৰী।”
Verse 43
द्वारवत्यां तु गमनाद्ध्यानाल्लक्ष्मीपतेस्तदा । अशेषकल्मषान्मुक्ता विध्वस्ताखिलबन्धनाः
কিন্তু দ্বাৰৱতীলৈ গৈ আৰু লক্ষ্মীপতিৰ ধ্যান কৰি, তেওঁলোকে তেতিয়া সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ল আৰু সকলো বন্ধন সম্পূৰ্ণ ভাঙি গ’ল।
Verse 44
संप्राप्तास्तास्ततः सर्वास्तीरे मयसरस्य च । प्रणिपत्योद्धवः प्राह गोपिकाः कृष्णदेवताः
তাৰ পাছত তেওঁলোক সকলোৱে ময়সৰস হ্ৰদৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল। প্ৰণাম কৰি উদ্ধৱে কৃষ্ণকেই দেৱতা মানা গোপীসকলক ক’লে।
Verse 45
स्थीयतां मातरश्चात्रात्रैवेष्यति महाभुजः । कृष्णः कमलपत्राक्षो विधास्यति च वो हितम्
ইয়াতে থাকক, হে মাতৃসকল; ইয়াতেই মহাবাহু কমলনয়ন কৃষ্ণ আহিব। তেওঁ নিশ্চয়েই তোমালোকৰ মঙ্গল সাধিব।
Verse 46
गोप्य ऊचुः । कस्योद्धव इदं चात्र सरः सारसशोभितम् । संपूर्णं पंकजैश्चित्रैः कल्हारकुमुदोत्पलैः
গোপীসকলে ক’লে: হে উদ্ধৱ, ইয়াত থকা এই সৰোবৰ কাৰ? ই সাৰস (হংস)ৰে শোভিত, আৰু বিচিত্ৰ পদ্ম, কল্হাৰ, কুমুদ, উৎপলৰে সম্পূৰ্ণ।
Verse 47
उद्धव उवाच । मयो नाम महादैत्यो मायावी लोकविश्रुतः । कृतं तेन सरः शुभ्रं तस्य नाम्ना च विश्रुतम्
উদ্ধৱ ক’লে: মায়া নামৰ এজন মহাদানৱ আছিল, মায়াবী আৰু লোকবিখ্যাত। এই শুভ্ৰ সৰোবৰ তেওঁয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ নামেই ই বিখ্যাত।
Verse 48
श्रीगोप्य ऊचुः । शीघ्रमानय गोविंदं साधु दर्शय चाच्युतम् । नयनानंदजननं तापत्रयविनाशनम्
শ্ৰী গোপীসকলে ক’লে: শীঘ্ৰে গোবিন্দক আনক; কৃপা কৰি অচ্যুতৰ দৰ্শন কৰোৱাক—যি নয়নক আনন্দ দিয়ে আৰু ত্ৰিতাপ বিনাশ কৰে।
Verse 49
तच्छ्रुत्वा वचनं तासां गोपिकानां तदोद्धवः । दूतैः समानयामास श्रीकृष्णं शीघ्रयायिभिः
সেই গোপিকাসকলৰ বাক্য শুনি, তেতিয়া উদ্ধৱে দ্ৰুতগামী দূতসকলৰ দ্বাৰা শ্ৰী কৃষ্ণক শীঘ্ৰে আনিবলৈ পঠিয়ালে।
Verse 50
आयांतं शीघ्रयानेन दृष्ट्वा देवकिनंदनम् । भ्राजमानं सुवपुषा वनमालाविभूषितम्
দেৱকীৰ নন্দনক দ্ৰুত বাহনত আহি থকা দেখি—সুন্দৰ দেহৰ দীপ্তিত উজ্জ্বল, বনফুলৰ মালাৰে বিভূষিত—তেওঁলোকেই তেওঁৰ মহিমা দৰ্শন কৰিলে।
Verse 51
ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुण्डलम् । श्रीवत्सांकं महाबाहुं पीतकौशेयवाससम्
তেওঁলোকে প্ৰভুক দৰ্শন কৰিলে—যাঁৰ কিৰীট-মুকুট দীপ্তিত জ্বলে, মকৰাকৃতি কুণ্ডল স্ফুৰে; বক্ষত শ্ৰীবৎস-চিহ্ন, মহাবাহু, আৰু পীত ৰেশমী বস্ত্ৰ পৰিধান কৰা।
Verse 52
आतपत्रैर्वृतं मूर्ध्नि संवृतं वृष्णिपुंगवैः । संस्तुतं बंदिमुख्यैश्च गीतवादित्रनिस्वनैः
তেওঁৰ মূৰ ওপৰত ৰাজছত্ৰ ধৰা হৈছিল; শ্ৰেষ্ঠ বৃষ্ণিসকলে তেওঁক চাৰিওফালে ঘেৰি আছিল; আৰু গীত-বাদ্যৰ ধ্বনিৰ মাজত মুখ্য বন্দিজনে স্তৱ কৰিছিল।
Verse 53
पौरजानपदैर्लोकैर्वैष्णवैः सर्वतो वृतम् । पश्यन्तं हंसमिथुनैः सरः सारसशोभितम्
তেওঁ চাৰিওফালে নগৰবাসী আৰু গাঁওবাসী—সকলেই বৈষ্ণৱ ভক্ত—দ্বাৰা বেষ্টিত আছিল; আৰু তেওঁ হংসযুগল আৰু সাৰসপক্ষীৰ শোভাৰে সুশোভিত সৰোবৰত দৃষ্টি দিছিল।
Verse 54
तं दृष्ट्वाऽच्युतमायांतं लोककांतं मनोहरम् । प्रियं प्रियाश्चिराद्दृष्ट्वा मुमुहुस्ता व्रजांगनाः
অচ্যুতক আহি থকা দেখি—যি জগতৰ প্ৰিয় আৰু মনোহৰ—বহুদিন পিছত প্ৰিয়তমক দৰ্শন কৰি ব্ৰজৰ গোপীসকল মূৰ্ছা গ’ল।
Verse 55
चिराय संज्ञां संप्राप्य विलेपुश्च सुदुःखिताः । हा नाथ कांत हा कृष्ण हा व्रजेश मनोहर
দীৰ্ঘ সময়ৰ পাছত জ্ঞান ঘূৰি আহি তেওঁলোকে গভীৰ দুখত কান্দিলে: “হায় নাথ, হায় প্ৰিয়তম! হায় কৃষ্ণ! হায় ব্ৰজেশ, মনোহৰ!”
Verse 56
संवर्धितोऽसि यैर्बाल्ये क्रीडितो वत्सपालकैः । तेऽपि त्वया परित्यक्ताः कथं दुष्टोऽसि निर्घृणः
“যিসকলে শৈশৱত তোমাক লালন-পালন কৰিলে, আৰু যিসকল বাছ-চৰোৱা ল’ৰাৰ সৈতে তুমি খেলিলা—তেওঁলোককো তুমি ত্যাগ কৰিলা নেকি? তুমি কেনেকৈ ইমান নিষ্ঠুৰ, নিৰ্দয় হ’ব পাৰা?”
Verse 57
न ते धर्मो न सौहार्द्दं न सत्यं सख्यमेव च । पितृमातृपरित्यागी कथं यास्यसि सद्गतिम्
“তোমাৰ ন ধৰ্ম আছে, ন স্নেহ, ন সত্য, ন বন্ধুত্বো। পিতৃ-মাতৃ ত্যাগ কৰি তুমি কেনেকৈ সদ্গতি লাভ কৰিবা?”
Verse 58
स्वामिन्भक्तपरित्यागः सर्वशास्त्रेषु गर्हितः । त्यजताऽस्मान्वने वीर धर्मो नावेक्षितस्त्वया
“হে স্বামী, ভক্তক ত্যাগ কৰা সকলো শাস্ত্ৰতে নিন্দিত। হে বীৰ, তুমি আমাক বনত এৰি যেতিয়া গ’লা, তেতিয়া তুমি ধৰ্ম একেবাৰে ন ৰক্ষা কৰিলা।”
Verse 59
प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा तासां विलपितं गोपीनां नंद नंदन । अनन्यशरणाः सर्वा भावज्ञो भगवान्विभुः । सांत्वयामास वचनैर्व्रजेशस्ता व्रजांगनाः
প্ৰহ্লাদে ক’লে: হে নন্দ-নন্দন, গোপীসকলৰ সেই বিলাপ শুনি, সর্বশক্তিমান ভগৱান—সকলো ভাবৰ জ্ঞাতা—তেওঁলোকৰ আন কোনো আশ্ৰয় নাই দেখি, ব্ৰজৰ সেই অঙ্গনাসকলক কোমল বাক্যৰে সান্ত্বনা দিলে।
Verse 60
अध्यात्मशिक्षया गोपीः प्रभुस्ता अन्वशिक्षयत्
তেতিয়া প্ৰভুৱে অধ্যাত্ম-শিক্ষাৰ দ্বাৰা সেই গোপীসকলক উপদেশ দিলে।
Verse 61
श्रीभगवानुवाच । भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित् । वसामि हृदये शश्वद्भूतानामविशेषतः
শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “তোমালোকৰ সৈতে মোৰ সম্পূৰ্ণ বিচ্ছেদ কেতিয়াও নহয়। মই সকলো প্ৰাণীৰ হৃদয়ত সদায়, কোনো ভেদ নকৰাকৈ, বাস কৰোঁ।”
Verse 62
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तो देवाः सवासवाः । आदित्या वसवो रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः
“মই সকলোৰে উৎস; মোৰ পৰা দেবতাসকল উদ্ভৱ হয়—ইন্দ্ৰসহ বসুসকল; তদুপৰি আদিত্য, ৰুদ্ৰ, সাধ্য, বিশ্বেদেৱ আৰু মৰুতগণ।”
Verse 63
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च सनकाद्या महर्षयः । इंद्रियाणि मनो बुद्धिस्तथा सत्त्वं रजस्तमः
“ব্ৰহ্মা, ৰুদ্ৰ আৰু বিষ্ণু; সনক আদি মহর্ষিসকল; ইন্দ্ৰিয়, মন আৰু বুদ্ধি; আৰু তিন গুণ—সত্ত্ব, ৰজস, তমস—এই সকলো মোৰতেই আশ্ৰিত।”
Verse 64
कामः क्रोधश्च लोभश्च मोहोऽहंकार एव च । एतत्सर्वमशेषेण मत्तो गोप्यः प्रवर्त्तते
“কাম, ক্ৰোধ, লোভ, মোহ আৰু অহংকাৰো—হে গোপীসকল, এই সকলো সম্পূৰ্ণৰূপে মোৰ পৰাই প্ৰৱৰ্তিত হয়।”
Verse 65
एतज्ज्ञात्वा महाभागा मा स्म कृध्वं मनः शुचि । सर्वभूतेषु मां नित्यं भावयध्वमकल्मषाः
এই কথা জানি, হে মহাভাগ্যৱানসকল, তোমালোকৰ শুচি মন শোকত নপতাওক। নিৰ্মল হৈ সকলো প্ৰাণীত মোক সদায় ধ্যান কৰা।
Verse 66
प्रह्लाद उवाच । ताः कृष्णवचनं श्रुत्वा गोप्यो विध्वस्तबन्धनाः । विमुक्तसंशयक्लेशा दर्शनानन्दसंप्लुताः । ऊचुश्च गोपवध्वस्ताः कृष्णं निर्मलमानसाः
প্ৰহ্লাদ ক’লে: কৃষ্ণৰ বাক্য শুনি গোপীসকলৰ বন্ধন ভাঙি গ’ল। সন্দেহ আৰু ক্লেশ মুক্ত হৈ, তেওঁৰ দৰ্শনৰ আনন্দত প্লাৱিত হ’ল। নিৰ্মল মনৰে গোপবধূসকলে তেতিয়া কৃষ্ণক ক’লে।
Verse 67
गोप्य ऊचुः । अद्य नः सफलं जन्म अद्य नः सफला दृशः । यत्त्वां पश्याम गोविन्द नागरीजनवल्लभम्
গোপীসকলে ক’লে: আজি আমাৰ জন্ম সফল, আজি আমাৰ দৃষ্টি সফল—কাৰণ আমি তোমাক দেখিছোঁ, হে গোবিন্দ, দ্বাৰকাৰ নগৰবাসীৰ প্ৰিয়তম।
Verse 68
पुण्यहीना न पश्यंति कृष्णाख्यं पुरुषं परम् । वाक्यैर्हेत्वर्थसंयुक्तैर्यदि संबोधिता वयम् । तथापि माया हृदयान्नापैति मधुसूदन
পুণ্যহীনসকলে কৃষ্ণ নামে পৰম পুৰুষক নেদেখে। যুক্তি আৰু অৰ্থযুক্ত বাক্যৰে আমাক বুজোৱা হ’লেও, তথাপি—হে মধুসূদন—মায়া হৃদয়ৰ পৰা নাযায়।
Verse 69
श्रीकृष्ण उवाच । दर्शनात्स्पर्शनाच्चास्य विमुक्ताऽशेषबन्धनाः । स्नात्वा च सकलान्कामानवाप्स्यथ व्रजांगनाः
শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে: ইয়াৰ দৰ্শন আৰু স্পৰ্শে তোমালোক সকলো বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হ’বা। আৰু ইয়াত স্নান কৰি, হে ব্ৰজৰ অঙ্গনাসকল, তোমালোক সকলো যোগ্য কামনা পূৰ্ণতা লাভ কৰিবা।
Verse 70
गोप्य ऊचुः । अद्भुतो हि प्रभावस्ते सरसोऽस्य उदाहृतः । विधिं ब्रूहि जगन्नाथ विस्तराद्वृष्णिनन्दन
গোপীসকলে ক’লে: “আপুনি যি কৈছে, এই পবিত্ৰ সৰোবৰৰ মহিমা সত্যই আশ্চৰ্য। হে জগন্নাথ, হে বৃষ্ণিনন্দন—ইয়াৰ আচৰণ-বিধি বিস্তাৰে আমাক কওক।”
Verse 71
श्रीकृष्ण उवाच । भवतीनां मया सार्द्धं सञ्जातमत्र दर्शनम् । तस्मान्मया सदा ह्यत्र स्नातव्यं नियमेन हि
শ্ৰীকৃষ্ণ ক’লে: “ইয়াত তোমালোকৰ সৈতে মোৰ শুভ দৰ্শন ঘটিল। সেয়েহে নিয়ম-সংযম মানি মই সদায় এই স্থানতেই স্নান কৰিব লাগিব।”
Verse 72
यः स्नात्वा परया भक्त्या पितॄन्सन्तर्पयिष्यति । श्रावणस्य सिते पक्षे द्वादश्यां नियतः शुचिः
যি কোনোবাই পৰম ভক্তিৰে স্নান কৰি, শ্ৰাৱণ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ দ্বাদশীত, নিয়মপালন কৰি শুচি হৈ, পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিব—
Verse 73
दत्त्वा दानं स्वशक्त्या च मामुद्दिश्य तथा पितॄन् । लभते वैष्णवं लोकं पितृभिः परिवारितः
নিজ শক্তি অনুসাৰে দান দি, মোক আৰু পিতৃসকলক উদ্দেশ্য কৰি অৰ্পণ কৰিলে, সি পিতৃসকলৰ সৈতে পৰিবেষ্টিত হৈ বৈষ্ণৱ লোক লাভ কৰে।
Verse 74
मय तीर्थं समासाद्य कृत्वा च करयोः कुशान् । फलमेकं गृहीत्वा तु मन्त्रेणार्घ्यं प्रदापयेत्
ময়তীৰ্থত উপস্থিত হৈ, দুয়ো হাতত কুশ ধৰি, এটা ফল লৈ, নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰেৰে অৰ্ঘ্য (জলাঞ্জলি) প্ৰদান কৰিব।
Verse 75
गृहान्धकूपे पतितं माया पाशशतैर्वृतम् । मामुद्धर महीनाथ गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते
সংসাৰৰ অন্ধ কূপত পতিত হৈ, মায়াৰ শত শত পাশত আবদ্ধ হৈছোঁ। হে মহীনাথ, মোক উদ্ধাৰ কৰা; এই অৰ্ঘ্য গ্ৰহণ কৰা—তোমালৈ নমস্কাৰ।
Verse 76
अर्घ्यमन्त्रः । स्नात्वा यः परया भक्त्या पितॄन्संतर्प्य भावतः । कुर्याच्छ्राद्धं च परया पितृभक्त्या समन्वितः
অৰ্ঘ্যমন্ত্ৰঃ যি জনে স্নান কৰি পৰম ভক্তিৰে, অন্তৰৰ ভাবসহ পিতৃসকলক সন্তৰ্পণ কৰে, আৰু তাৰ পাছত গভীৰ পিতৃভক্তিসহ শ্ৰাদ্ধ সম্পাদন কৰে—
Verse 77
दक्षिणां च ततो दद्याद्रजतं रुक्ममेव च । विशेषतः प्रदातव्यं पायसं च सशर्करम्
তাৰ পাছত দক্ষিণা দিব লাগে—ৰূপা আৰু সোণো; আৰু বিশেষকৈ চেনিসহ পায়স (ক্ষীৰ) নিবেদন কৰিব লাগে।
Verse 78
नवनीतं घृतं छत्रं कंबलाजिनमेव च । भवतीभिः समं यस्मात्संजातं मम दर्शनम् । आगंतव्यं मया तस्मात्सदा ह्यस्मिञ्जलाशये
নৱনীতা (মাখন), ঘৃত, ছত্ৰ, আৰু কম্বল-অজিনো (মৃগচর্ম) নিবেদন কৰিব লাগে। যিহেতু ইয়াত তোমালোকৰ সৈতে মোৰ শুভ দর্শন ঘটিল, সেয়ে মই সদায় এই জলাশয়লৈ আহিম।
Verse 79
योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मयस्य सरसि प्रियाः । गंगास्नानफलं तस्य विष्णुलोकस्तथाऽक्षयः
হে প্ৰিয়াসকল, যি জনে ইয়াত মায়াৰ সৰসীত স্নান কৰে, সি গঙ্গাস্নানৰ ফল লাভ কৰে; আৰু অক্ষয় বিষ্ণুলোক প্ৰাপ্ত হয়।
Verse 80
मुक्तिं प्रयांति तस्यैव पितरस्त्रिकुलोद्भवाः । पुत्रपौत्रसमायुक्तो धनधान्यसमन्वितः । यावज्जीवं सुखं भुक्त्वा चान्ते हरिपुरं व्रजेत्
তেওঁৰ বাবেই ত্ৰিকুলোদ্ভৱ পিতৃগণ মোক্ষ লাভ কৰে। পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ, ধন-ধান্যৰে সমৃদ্ধ হৈ তেওঁ জীৱনভৰ সুখ ভোগ কৰে আৰু অন্তত হৰিপুৰ, বিষ্ণুৰ ধামলৈ গমন কৰে।