Adhyaya 32

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । महाविनायकं गच्छेत्ततः पार्थिवसत्तम । यस्मिन्दृष्टे नृणां सद्यो निर्विघ्नत्वं प्रजायते

পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত, হে পাৰ্থিৱশ্ৰেষ্ঠ, মহাবিনায়কৰ দৰ্শনলৈ যোৱা উচিত; যাঁৰ দৰ্শনে মানুহে তৎক্ষণাৎ নিৰ্বিঘ্ন অৱস্থা লাভ কৰে।

Verse 2

ययातिरुवाच । कथं महत्त्वमगमत्पूर्वं तत्र विनायकः । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ सर्वं विस्तरतो वद

যযাতিয়ে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, পূৰ্বে তাত বিনায়কে কেনেকৈ এই মহত্ত্ব লাভ কৰিলে? কোন সময়ত এই ঘটিল? সকলো বিস্তাৰে কওক।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरोद्वर्त्तनजं लेपं गृहीत्वा नृप पार्वती । विनोदार्थं चकाराथ बालकं सुकुमारकम्

পুলস্ত্য ক’লে: হে নৃপ, পাৰ্বতীয়ে নিজৰ উদৱৰ্তন-লেপ গৃহীত কৰি, বিনোদনৰ্থে এক কোমল সুকুমাৰ বালক গঢ়িলে।

Verse 4

लेपाभावाच्छिरोहीनं शेषांगावयवं नृप । यथोक्तं निर्मयित्वा तं स्कन्दं वाक्यमथाब्रवीत्

হে নৃপ, লেপৰ অভাৱত তেওঁ সিৰবিহীন কৰি দিলে, তথাপি অৱশিষ্ট অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ যথোক্তভাৱে গঢ়িলে। যথাবিধি স্কন্দক নিৰ্মাণ কৰি, তেতিয়া তেওঁ স্কন্দলৈ বচন ক’লে।

Verse 5

लेपमानय भद्रं ते शिरोऽर्थं स्कन्द सत्वरम् । येनायं पुत्रको मे स्याद्भ्राता ते परदुर्जयः

“লেপ আন, তোমাৰ মঙ্গল হওক; হে স্কন্দ, সিৰৰ বাবে সত্বৰে আন। ইয়াৰ দ্বাৰা এইজন মোৰ পুত্ৰ হ’ব, আৰু তোমাৰ ভ্ৰাতা—শত্ৰুৱে যাক জয় কৰিব নোৱাৰে।”

Verse 6

ततो गौरीसमादेशाल्लेपालब्धौ नृपोत्तम । मत्तं गजवरं दृष्ट्वा शिरस्तस्य समानयत्

তাৰ পিছত গৌৰীৰ আদেশত, লেপ পোৱা গ’লত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, মত্ত গজশ্ৰেষ্ঠক দেখি তেওঁ তাৰ সিৰ আনিলে।

Verse 7

तस्मिन्नियोजयामास गात्रे लेपसमुद्भवे । महद्धीदं शिरो भावि पुत्र कस्मात्त्वयाऽहृतम्

তেতিয়া তেওঁ লেপসমুদ্ভৱ সেই দেহত সেই সিৰ সংযোজন কৰিলে। “পুত্ৰ, এই সিৰ অতি বৃহৎ; তুমি কিয় এনে সিৰ আনিলা?”

Verse 8

ब्रुवंत्याश्चापि पार्वत्या मा मेति च मुहुर्मुहुः । न्यस्ते शिरसि तद्गात्रे दैवयोगान्नराधिप

হে নৰাধিপ, পাৰ্বতী বাৰম্বাৰ “মা, মা” বুলি ক’লেও, সেই দেহত সিৰ স্থাপন হোৱাৰ সময়ত দেৱযোগৰ অদ্ভুত বিধানত…

Verse 9

विशेषान्नायकत्वं च गात्रेभ्यः समजायत । बालकप्रतिमं कान्तं सर्वलक्षणलक्षितम्

আৰু বিশেষ ফলস্বৰূপে সেই অঙ্গসমূহৰ পৰা নেতৃত্ব-শক্তি উদ্ভৱ হ’ল; তেওঁ মনোহৰ বালকৰ প্ৰতিমা, সকলো শুভ লক্ষণে লক্ষিত হৈ প্ৰকাশ পালে।

Verse 10

त्रिगंभीरं चतुर्हस्तं सप्तरक्तं महीपते । षडुन्नतं पञ्चदीर्घं पश्चसूक्ष्मं सुसुन्दरम्

হে মহীপতে, (তেওঁৰ ৰূপ) ত্ৰিগম্ভীৰ, চতুৰ্ভুজ, সপ্তৰক্তবৰ্ণ; ষডুন্নত, পঞ্চদীৰ্ঘ, পঞ্চসূক্ষ্ম—অতিশয় সুন্দৰ আছিল।

Verse 11

त्रिविस्तीर्णं महाराज दृष्ट्वा गौरी सुविस्मिता । सजीवं कारयामास स्वशक्त्या शक्तिरूपिणी

হে মহাৰাজ, ত্ৰিবিস্তীর্ণ ৰূপ দেখি গৌৰী অতিশয় বিস্মিত হ’ল। শক্তিৰূপিণী তেওঁ নিজ শক্তিৰ দ্বাৰাই তাক সজীৱ কৰি তুলিলে।

Verse 12

स सजीवः कृतो देव्या समुत्तस्थौ च तत्क्षणात् । आदेशं याचयामास विनयानतकन्धरः

দেৱীয়ে সজীৱ কৰি তোলাত তেওঁ সেই ক্ষণতেই উঠি দাঁড়াল। বিনয়ে গ্ৰীৱা নত কৰি তেওঁ দেৱীৰ আদেশ প্ৰাৰ্থনা কৰিলে।

Verse 13

तं दृष्ट्वा चाद्भुताकारं प्रोक्त्वा पुत्रं मुहुर्मुहुः । शंभोः सकाशमनयत्प्रहृष्टेनान्तरात्मना

সেই আশ্চৰ্য আকাৰ দেখি, আৰু বাৰে বাৰে ‘পুত্ৰ’ বুলি ক’লে, আনন্দে পূৰ্ণ অন্তৰাত্মাৰে তেওঁ তাক শম্ভুৰ সান্নিধ্যলৈ লৈ গ’ল।

Verse 14

ततोऽब्रवीत्सुतं देव ममैव गात्रलेपजम् । देहि देव वरानित्थं महत्त्वं येन गच्छति

তেতিয়া তাই দেৱক ক’লে— “এই পুত্ৰ মোৰ নিজৰ দেহৰ লেপৰ পৰা জন্মিছে। হে দেৱ, এনেদৰে বৰ দিয়া যেন সি মহত্ত্ব লাভ কৰে।”

Verse 15

श्रीभगवानुवाच । शरीरस्थं शिरो मुख्यं यस्मात्पर्वतनन्दिनि । महत्त्विदं शिरः प्रोक्तं त्वया स्कन्देन योजितम्

শ্ৰীভগৱানে ক’লে: “হে পৰ্বতনন্দিনী, দেহৰ ভিতৰত মূৰেই সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ অংগ; সেয়ে এই ‘শিৰ’ক মহৎ বুলি কোৱা হৈছে। ই তোমাৰ দ্বাৰা স্কন্দৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।”

Verse 16

विशेषान्नायकत्वं च गात्रे चास्य यतः स्थितम् । महाविनायको ह्येष तस्मान्नाम्ना भविष्यति

“আৰু যিহেতু ইয়াৰ অংগ-প্ৰত্যংগত বিশেষ নায়কত্ব স্থিত, সেয়ে ই নিশ্চিতভাৱে ‘মহাবিনায়ক’ নামে প্ৰখ্যাত হ’ব।”

Verse 17

गणानां चैव सर्वेषामाधिपत्यं नगात्मजे । अस्य दत्तं मया यस्माद्भविष्यति गणाधिपः

“হে নগাত্মজে, সকলো গণৰ ওপৰত আধিপত্য মই ইয়াক দিছোঁ; সেয়ে ই গণাধিপ—গণসমূহৰ প্ৰভু—হ’ব।”

Verse 18

सर्वकार्येषु ये मर्त्याः पूर्वमेनं गणाधिपम् । स्मरिष्यंति न वै तेषां कार्यहानिर्भविष्यति

“সকলো কাৰ্যত যিসকল মৰ্ত্যই প্ৰথমে এই গণাধিপক স্মৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ কাৰ্যত কেতিয়াও হানি বা বিফলতা নহ’ব।”

Verse 19

ततोऽस्य प्रददौ स्कन्दः प्रक्रीडार्थं कुठारकम् । तदेव चायुधं तस्य सुप्रियं हि सदाऽभवत्

তেতিয়া স্কন্দে তেওঁক খেলাৰ নিমিত্তে এটা সৰু কুঠাৰ দিলে; সেই একে অস্ত্ৰই সদায় তেওঁৰ অতি প্ৰিয় আয়ুধ হৈ ৰ’ল।

Verse 20

ततो गौरी ददौ भोज्यपात्रं मोदकपूरितम् । पुत्रस्नेहात्स तत्प्राप्य लास्यमेवं तदाऽकरोत्

তেতিয়া গৌৰীয়ে মোদকৰে ভৰ্তি এটা ভোজন-পাত্ৰ দিলে। মাতৃস্নেহত সেয়া পাই তেওঁ তেতিয়াই কৌতুকভাৱে লাস্য নৃত্য কৰিলে।

Verse 21

तस्य भक्ष्यस्य गन्धेन निष्क्रान्तो मूषको बिलात् । भक्षणाच्चामरो जातस्तस्य वाह्यो व्यजायत

সেই মিঠা ভক্ষ্যৰ সুগন্ধে এটা মূষক গুহাৰ পৰা ওলাই আহিল। আৰু সেয়া খাই সি তীব্ৰগতি হ’ল; এইদৰে সি তেওঁৰ বাহন ৰূপে জন্মিল।

Verse 22

पुलस्त्य उवाच । महाविनायको ह्येवं तत्र जातो मही पते । तस्मिन्दृष्टे च यत्पुण्यं तत्त्वमेकमनाः शृणु

পুলস্ত্য ক’লে: হে ভূমিপতি! এইদৰে তাত মহাবিনায়ক জন্মিল। এতিয়া একাগ্ৰ মনে শুনা—তাঁক দৰ্শন কৰিলে যি পুণ্য লাভ হয়।

Verse 23

बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि यत् । करोति मानवो राजंस्तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

হে ৰাজন! মানুহে বাল্যত, যৌৱনত বা বাৰ্ধক্যতো যি পাপ কৰে, এই পবিত্ৰ দৰ্শনে সি সেই পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 24

माघमासे सिते पक्षे चतुर्थ्यां समुपोषितः । यस्तं पश्यति वाग्ग्मी स सर्वज्ञश्च प्रजायते । तस्याग्रे सुमहत्कुण्डं स्वच्छोदकपूरितम्

মাঘ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্থীত বিধিপূৰ্বক উপবাস কৰি যিজনে তেওঁক দৰ্শন কৰে, সি বাক্‌পটু হয় আৰু সৰ্বজ্ঞতাও লাভ কৰে। তেওঁৰ আগত অতি বৃহৎ এক কুণ্ড আছে, যি নিৰ্মল জলেৰে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 25

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः पश्यति विनायकम् । तस्यान्वयेऽपि सर्वज्ञा जायन्ते मानवा नृप

হে নৃপ! যি নৰে তাত ভক্তিভাৱে স্নান কৰি বিনায়কক দৰ্শন কৰে, তাৰ বংশধাৰাতো সৰ্বজ্ঞতা-সম্পন্ন মানৱ জন্মে।

Verse 26

गणानां त्वेति मंत्रेण कृत्वा वै त्रिः प्रदक्षिणम् । यस्तं पश्यति राजेन्द्र दुरितं न स पश्यति

হে ৰাজেন্দ্ৰ! ‘গণানাং ত্বা…’ আদি মন্ত্ৰ জপি ত্ৰিবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰি যিজনে তেওঁক দৰ্শন কৰে, সি দুঃকৃত্য-দুৰিত (পাপ আৰু বিপদ) নেদেখে।

Verse 27

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तं प्रपश्येद्विनायकम् । य इच्छेत्सकलान्कामानिह लोके परत्र च

সেয়ে সকলো প্ৰয়াসে বিনায়কক দৰ্শন কৰা উচিত—যদি কোনোবাই এই লোকত আৰু পৰলোকতো সকলো কামনা পূৰ্ণ হোৱাটো বিচাৰে।

Verse 28

गृहस्थोऽपि च यो भक्त्या स्मरेत्कार्य उपस्थिते । अविघ्नं तस्य तत्सर्वं संसिद्धिमुपगच्छति

গৃহস্থও যদি কোনো কাৰ্য উপস্থিত হ’লে ভক্তিভাৱে (বিনায়কক) স্মৰণ কৰে, তেন্তে তাৰ সকলো কাম বিনাবিঘ্নে চলি সম্পূৰ্ণ সিদ্ধিলৈ উপনীত হয়।

Verse 29

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः स्मरेद्देवं विनायकम् । तस्य तद्दिनजातानि सिद्धिं कृत्यानि यांति हि

যি মৰ্ত্য প্ৰাতে উঠি দেৱ বিনায়কক স্মৰণ কৰে, তাৰ সেই দিনত উদ্ভৱ হোৱা সকলো কাৰ্য নিশ্চয় সিদ্ধিলৈ গতি কৰে।

Verse 30

विवाहे कलहे युद्धे प्रस्थाने कृषिकर्मणि । प्रवेशे च स्मरेद्यस्तु भक्तिपूर्वं विनायकम् । तस्य तद्वांछितं सर्वं प्रसादात्तस्य सिद्ध्यति

বিবাহত, কলহত, যুদ্ধত, যাত্ৰাৰ সময়ত, কৃষিকর্মত আৰু প্ৰৱেশত যি ভক্তিপূৰ্বক বিনায়কক স্মৰণ কৰে—তাঁৰ প্ৰসাদে তাৰ সকলো কামনা সিদ্ধ হয়।

Verse 31

महाविनायकीं शांतिं यः करोति समाहितः । न तं प्रेता ग्रहा रोगाः पीडयंति विनायकाः

যি একাগ্ৰচিত্তে মহাবিনায়কী শান্তি সম্পাদন কৰে, তাক প্ৰেতবাধা, গ্ৰহদোষ আৰু ৰোগে পীড়া নকৰে।

Verse 32

ययातिरुवाच । महावैनायिकीं शांतिं वद मे मुनिसत्तम । के मंत्राः किं विधानं च परं कौतूहलं हि मे

যযাতিয়ে কলে: হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, মোক মহাবিনায়কী শান্তিৰ বিষয়ে কওক—কোন কোন মন্ত্র আৰু কি বিধান? মোৰ মনত পৰম কৌতূহল জাগিছে।

Verse 33

पुलस्त्य उवाच । शुक्लपक्षे शुभे वारे नक्षत्रे दोषवर्जिते । श्रेष्ठचंद्रबले शांतिं गणेशस्य समाचरेत्

পুলস্ত্য কলে: শুক্লপক্ষে, শুভ বাৰে, দোষবর্জিত নক্ষত্ৰত, আৰু চন্দ্ৰবল শ্ৰেষ্ঠ হ’লে—গণেশৰ শান্তি বিধিপূৰ্বক আচৰণ কৰিব লাগে।

Verse 34

पूर्वोत्तरे समे देशे कृत्वा वेदिं च मंडपम् । मध्ये चाष्टदलं पद्मं गृह्यसूत्रं प्रयोजयेत्

উত্তৰ-পূব দিশৰ সমতল স্থানত বেদী আৰু মণ্ডপ নিৰ্মাণ কৰিব; আৰু মাজত অষ্টদল পদ্ম স্থাপন কৰি গৃহ্যসূত্ৰ-অনুসাৰে বিধি প্ৰয়োগ কৰিব।

Verse 35

इन्द्रादिलोकपालांश्च दिक्षु सर्वासु भूपते । गणेशपूर्विकाश्चापि मातरश्च विशेषतः

হে ভূপতি! সকলো দিশত ইন্দ্ৰ আদি লোকপালসকলক আহ্বান কৰি পূজা কৰিব; আৰু বিশেষকৈ গণেশক অগ্ৰে ৰাখি মাতৃকা-দেৱীসকলকো আৰাধনা কৰিব।

Verse 36

गंधपुष्पोपहारैश्च यथोक्तैर्बलिविस्तरैः । श्वेतवस्त्रयुगच्छन्नं कलशं जलपूरितम्

যথাবিধি গন্ধ-পুষ্প আদি উপহাৰ আৰু নিৰ্দিষ্ট বলি-বিস্তাৰসহ, জলভৰ্তি কলশ প্ৰস্তুত কৰিব, যি শ্বেত বস্ত্ৰৰ যুগলেৰে আচ্ছাদিত।

Verse 37

तस्यैव पूर्वदिग्भागे सहिरण्यं फलान्वितम्

তাৰেই পূব দিশৰ ভাগত, সোণসহ আৰু ফলযুক্ত কৰি তাক স্থাপন কৰিব।

Verse 39

विनायकं समुद्दिश्य पुरः कुण्डे करात्मके । चतुरस्रे योनियुते मेखलाभिर्विभूषिते

বিনায়কক উদ্দেশ্য কৰি, আগত স্থাপিত কুণ্ডত—যথামাপত নিৰ্মিত—চতুৰস্ৰ, যোনি-আধাৰযুক্ত আৰু মেখলাৰে সুসজ্জিত তাত কৰ্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 40

मधुदूर्वाक्षतैहोमैर्ग्रहहोमादनंतरम् । गणानां त्वेति मंत्रेण दशसाहस्रिकस्तथा

গ্ৰহ-হোমৰ পাছত মধু, দূৰ্বা ঘাঁহ আৰু অখণ্ড অক্ষত লৈ হোম-আহুতি দিব লাগে; তাৰ পিছত “গণানাং ত্বা…” মন্ত্রেৰে দহ-হাজাৰ গণনাৰ জপ/আহুতি তেনেদৰেই সম্পন্ন কৰিব।

Verse 41

कार्यो वै पार्थिवश्रेष्ठ कार्यश्चोदङ्मुखैर्द्विजैः । चतुर्भिश्चतुरै राजन्पीतवस्त्रानुलेपनैः

হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ! এই কৰ্ম নিশ্চয়েই কৰিব লাগে, আৰু উত্তৰমুখী হৈ দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলে সম্পন্ন কৰিব—চাৰিজন নিপুণ, পীত বস্ত্ৰ আৰু পীত অনুলেপনে সজ্জিত।

Verse 42

पीतांबरधरैश्चैव धृतहेमांगुलीयकैः । ततो होमावसाने तु यजमानं नृपोत्तम

তেওঁলোকেও পীতাম্বৰ ধাৰণ কৰিব আৰু সোনাৰ আঙুঠি পিন্ধিব। তাৰ পিছত হোম সমাপ্ত হ’লে, হে নৃপোত্তম, যজমানক (যথাবিধি) সেবা-সংস্কাৰ কৰিব।

Verse 43

मृगचर्मोपरिस्थं च मंत्रैरेभिर्विधानतः । स्नापयेत्प्राङ्मुखं शांतं शुक्लवस्त्रावगुंठितम्

মৃগচৰ্মৰ ওপৰত বহুৱাই, এই মন্ত্রসমূহেৰে বিধানমতে, পূৰ্বমুখী শান্ত যজমানক স্নান কৰাব লাগে, যি শ্বেত বস্ত্ৰে আৱৃত।

Verse 44

इमं मे गंगे यमुने पंचनद्यः सुपुष्करे । श्रीसूक्तसहितं विष्णोः पावमानं वृषाकपिम्

“ইমং মে”—হে গঙ্গে, হে যমুনে, হে পঞ্চনদী, হে সুপুষ্কৰে—শ্ৰীসূক্তসহ পাঠ কৰিব; লগতে বিষ্ণুৰ পাৱমান সূক্তসমূহ আৰু “বৃষাকপি” সূক্তও জপ কৰিব।

Verse 45

सम्यगुच्चार्य विघ्नानां ततो नाशं प्रपद्यते । ग्रहाः सौम्यत्वमायांति भूता नश्यंति तत्क्षणात्

এইবোৰ শুদ্ধভাৱে উচ্চাৰণ কৰিলে বাধাবিঘ্ন নাশ পায়; গ্ৰহসমূহ সৌম্য হয় আৰু দুষ্ট ভূত-প্ৰেত তৎক্ষণাৎ বিলীন হয়।

Verse 46

आधयो व्याधयो रौद्रा दुष्टरोगा ज्वरादयः । प्रणश्यंति द्रुतं सर्वे तथोत्पाताः सुदारुणाः

মানসিক কষ্ট আৰু শাৰীৰিক ব্যাধি—ভয়ংকৰ ৰোগ, দুষ্ট ব্যাধি, জ্বৰ আদি—সকলো দ্ৰুত নাশ পায়; তদুপৰি অতি দাৰুণ উৎপাত আৰু বিপদ-আপদাও দূৰ হয়।

Verse 47

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । विनायकस्य माहात्म्यं महत्त्वं शांतिकं तथा

তুমি যি মোক সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ—বিনায়কৰ মাহাত্ম্য, তেওঁৰ মহত্ত্ব আৰু শান্তিদায়ক শক্তিও।

Verse 48

यश्च कीर्त्तयते सम्यक्चतुर्थ्यां सुसमाहितः । शृणोति वा नृपश्रेष्ठ तस्याऽविघ्नं सदा भवेत्

আৰু যিয়ে চতুৰ্থীত সুসমাহিতচিত্তে ইয়াক শুদ্ধকৈ কীৰ্তন কৰে, বা কেৱল শুনেও, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ—তেওঁৰ সদায় অবিঘ্নতা হয়।

Verse 49

यंयं काममभिध्यायन्यजेच्चेदं समाहितः । तत्तदाप्नोति नूनं च गणनाथप्रसादतः

যি যি কামনা মনত ধৰি, সুসমাহিতচিত্তে এই পূজা কৰে, সি নিশ্চয় সেই সেই ফল লাভ কৰে—গণনাথৰ কৃপাৰে।