Adhyaya 30

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । अग्नितीर्थं ततो गच्छेत्पावनं परमं नृणाम् । तत्र वह्निः पुरा नष्टो लब्धश्च त्रिदशैरपि

পুলস্ত্য ক’লে: তাৰ পাছত মানুহৰ পৰম পাৱন অগ্নিতীৰ্থলৈ যোৱা উচিত। তাত প্ৰাচীন কালত বহ্নি অগ্নি লুপ্ত হৈছিল, আৰু তাতেই ত্ৰিদশ দেৱতাসকলেও পুনৰ তাক লাভ কৰিছিল।

Verse 2

ययातिरुवाच । किमर्थं भगवन्वह्निः पुरा नष्टो द्विजोत्तम । कथं तत्रैव लब्धस्तु कौतुकं मे महामुने

যযাতিয়ে ক’লে: হে ভগৱন, কিহেতু প্ৰাচীন কালত বহ্নি অগ্নি লুপ্ত হৈছিল, হে দ্বিজোত্তম? আৰু কেনেকৈ তাতেই পুনৰ লাভ হ’ল? হে মহামুনে, মোৰ মনত এই কৌতূহল জাগিছে।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा वृष्टिनिरोधोऽभूद्यावद्द्वादशवत्सरान् । संशयं परमं प्राप्तः सर्वो लोकः क्षुधार्दितः

পুলস্ত্য ক’লে: প্ৰাচীন কালত বাৰ বছৰলৈকে বৰষুণ বন্ধ হৈছিল। ক্ষুধাত কাতৰ হৈ সমগ্ৰ লোক অতি ভয়ংকৰ সংশয় আৰু বিপদত পৰিছিল।

Verse 4

प्रायो मृतो मृतप्रायः शेषोऽभूद्धरणीतले । नष्टा अरण्यजा ग्राम्याः पशवः पक्षिणो मृगाः

প্ৰায় সকলেই মৰিল; পৃথিৱীত যিসকল বাচি থাকিল, সিহঁতেও যেন মৃতপ্ৰায় হ’ল। অৰণ্য আৰু গাঁৱৰ জীৱ—পশু, পক্ষী আৰু মৃগ—সকলো নষ্ট হ’ল।

Verse 5

एवं कृच्छ्रमनुप्राप्ते मर्त्यलोके नराधिपः । विश्वामित्रो मुनिवरः संदेहं परमं गतः

এনেদৰে মর্ত্যলোকে ঘোৰ দুঃখ-দুৰ্দশা নামি আহিল, হে ৰাজন। তেতিয়া মুনিবৰ বিশ্বামিত্ৰ অতি গভীৰ সংশয় আৰু ব্যাকুলতাত নিমজ্জিত হ’ল।

Verse 6

अन्नौषधिरसाभावादस्थिशेषो व्यजायत । अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्तः क्षुत्क्षामः पर्यटन्दिशः

অন্ন, ঔষধি আৰু পোষক ৰসৰ অভাৱত তেওঁ কেৱল অস্থিমাত্ৰ অৱশ হৈ পৰিল। তাৰ পিছত আন এটা দিনত, ক্ষুধাত ক্ষীণ হৈ, তেওঁ দিশে-দিশে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 7

चंडालनिलयं प्राप्तः क्षुत्तृषापीडितो भृशम् । तत्रापश्यन्मृतं श्वानं शुष्कं पार्थिवसत्तम

ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাত অতি পীড়িত হৈ তেওঁ চণ্ডালৰ বাসস্থানত উপস্থিত হ’ল। তাত তেওঁ এটা মৰা, শুকাই যোৱা কুকুৰ দেখিলে—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ!

Verse 8

तमादाय गृहं प्राप्तः प्रक्षाल्य सलिलेन तु । क्षुत्क्षामः पाचयामास ततस्तं पावकेऽजुहोत्

সেয়া লৈ তেওঁ ঘৰলৈ আহিল; জলৰে ধুই, ক্ষুধাত ক্ষীণ হৈ, তেওঁ সেয়া ৰান্ধিলে; তাৰ পাছত সেই মাংস অগ্নিত আহুতি স্বৰূপে অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 9

अभक्ष्यभक्षणं ज्ञात्वा हव्यवाहस्ततो नृप । शक्रस्योपरि मन्युं स्वं चक्रेऽतीव महीपते

হে নৃপ! অভক্ষ্য ভক্ষণ হোৱা বুলি জানি, হব্যবাহ অগ্নিয়ে তেতিয়া শক্ৰৰ ওপৰত নিজৰ ক্ৰোধ অতি তীব্ৰ কৰিলে—হে মহীপতি!

Verse 10

नष्टौषधिरसे लोके युक्तमेतद्धि सांप्रतम् । यादृगाप्तं हविस्तादृगग्निभक्षो विशिष्यते

এতিয়া যেতিয়া লোকত ঔষধিৰ ৰস নষ্ট হৈছে, তেতিয়া এই কথাই যথাযথ: যিদৰে হৱিস লাভ হয়, অগ্নিয়ে যি ভক্ষণ কৰে সেয়াও তেনেদৰেই বিশেষ ৰূপে নিৰ্ধাৰিত হয়।

Verse 11

नाभक्ष्यं भक्षयिष्यामि त्यजिष्ये क्षितिमंडलम् । येन शक्रादयो देवा यांति कष्टतरां दशाम्

মই অভক্ষ্য বস্তু কেতিয়াও ভক্ষণ নকৰোঁ; পৃথিৱী-মণ্ডল ত্যাগ কৰিম—যাৰ ফলত শক্ৰ আদি দেৱসকলে অধিক কষ্টকৰ দশালৈ পতিত হয়।

Verse 12

एवं संचिंत्य मनसा सकोपो हव्यवाहनः । प्रणष्टः सकलं हित्वा मर्त्यलोकं चराचरम्

এনেদৰে মনত চিন্তা কৰি, ক্ৰোধেৰে পৰিপূৰ্ণ হব্যৱাহন (অগ্নি) অন্তৰ্ধান হ’ল—চৰাচৰসহ সমগ্ৰ মর্ত্যলোক ত্যাগ কৰি।

Verse 13

प्रणष्टे सहसा वह्नावग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । प्रणष्टास्तु जनाः सर्वे विशेषात्संशयं गताः

অগ্নি হঠাতে লুপ্ত হোৱাত, অগ্নিষ্টোম আদি ক্ৰিয়াসমূহ থমকি গ’ল; আৰু সকলো লোক বিশেষকৈ গভীৰ সংশয়ত পৰিল।

Verse 14

ततो देवगणाः सर्वे संदेहं परमं गताः । यज्ञभागविहीनत्वान्मंत्रं चक्रुस्ततो मिथः

তেতিয়া সকলো দেৱগণ পৰম সংশয়ত পৰিল; যজ্ঞভাগৰ পৰা বঞ্চিত হৈ, তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰিলে।

Verse 15

त्यक्तस्तु वह्निना मर्त्यस्ततो नाशं गता नराः । शेषनाशाद्वयं सर्वे विनंक्ष्यामो न संशयः

অগ্নিয়ে ত্যাগ কৰাত মর্ত্যসকল নাশলৈ গ’ল। অৱশিষ্টো নাশ হ’লে আমিও—আমি সকলোৱে—বিনষ্ট হ’ম; ইয়াত কোনো সংশয় নাই।

Verse 16

तस्मादन्वेष्यतां वह्निर्यत्र तिष्ठति सांप्रतम् । यथा चरति मर्त्ये च तथा नीतिर्विधीयताम्

সেয়ে এতিয়া অগ্নিদেৱ ক’ত অৱস্থিত আছে, সেই ঠাই বিচাৰি উলিয়াব লাগে। মর্ত্যলোকত তেওঁ যিদৰে আচৰণ কৰিছে, তেনেদৰেই উপযুক্ত নীতি-উপায় স্থিৰ কৰা হওক।

Verse 17

पुलस्त्य उवाच । एवं ते निश्चयं कृत्वा सर्वे देवाः सवासवाः । अन्वैषयंस्तथाग्निं ते समंतात्क्षितिमंडले

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি, ইন্দ্ৰসহ সকলো দেৱতা অগ্নিক সৰ্বদিশে অনুসন্ধান কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু সমগ্ৰ ক্ষিতিমণ্ডল জুৰি বিচাৰি ফুৰিলে।

Verse 18

ततस्ते पुरतो दृष्ट्वा शुकं श्रांता दिवौकसः । पप्रच्छुः श्रद्धया वह्निर्यदि दृष्टः प्रकथ्यताम्

তাৰ পাছত ক্লান্ত স্বৰ্গবাসীসকলে সন্মুখত শুকক দেখি, ভক্তিভাৱে সুধিলে: “যদি আপুনি অগ্নিক দেখিছে, তেন্তে কৃপা কৰি কওক।”

Verse 19

शुक उवाच । योऽयं वंशो महानग्रे प्रदग्धो वह्निसंगतः । प्रणष्टो हव्यवाहोत्र मया दृष्टो महाद्युतिः

শুক ক’লে: “আগতে অগ্নিৰ সংস্পৰ্শত যি মহান বাঁহ-ডাল জ্বলি গৈছিল, সেই ঠাইতেই লুকাই থকা হব্যবাহ (অগ্নি)ক মই দেখিছিলোঁ—মহাতেজে দীপ্তিমান।”

Verse 20

शुकेनावेदितो वह्निः शप्त्वा तं मन्युना वृतः । गद्गदा भावि ते वाणी प्रोक्त्वेदं प्रस्थितो द्रुतम्

শুকে অগ্নিৰ কথা জনোৱাত, ক্ৰোধে আচ্ছন্ন বহ্নি (অগ্নি)য়ে তাক শাপ দি ক’লে: “তোৰ বাক্য গদ্গদা—হকলা হ’ব।” এই কথা কৈ তেওঁ তৎক্ষণাৎ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 21

प्रविवेश शमीगर्भमश्वत्थं तरुसत्तमम् । तत्रस्थो द्विपराज्ञा स कथितो विबुधान्प्रति

সেয়া শমী-বৃক্ষৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰিলে—অশ্বত্থ, বৃক্ষসমূহৰ শ্ৰেষ্ঠ। তাত অৱস্থিত থাকোঁতে গজৰাজে দেৱতাসকলৰ আগত তেওঁৰ কথা জনালে।

Verse 22

स तं प्रोवाच ते जिह्वा विपरीता भविष्यति । ततो जलाशयं गत्वा पर्वतेऽर्बुदसंज्ञके

সেয়ে তাক ক’লে: “তোমাৰ জিভা বিকৃত হ’ব।” তাৰ পিছত অৰ্বুদ নামে পৰ্বতৰ ওপৰত থকা এটা জলাশয়লৈ গৈ,

Verse 23

प्रविष्टो भगवान्वह्निर्यथा देवैर्न लक्ष्यते । तत्रोत्थेन दर्दुरेण तेषां प्रोक्तो हुताशनः

ভগৱান বহ্নি এনেদৰে প্ৰৱেশ কৰিলে যে দেৱসকলে তেওঁক লক্ষ্য কৰিব নোৱাৰিলে। কিন্তু তাত উঠি অহা এটা ব্যাঙে তেওঁলোকক হুতাশনৰ কথা জনালে।

Verse 24

अत्राऽसौ तिष्ठते वह्निर्निर्झरे पर्वतस्य च । दग्धाश्च जलजाः सर्वे सुतप्तेनैव वारिणा

“ইয়াতেই বহ্নি অৱস্থিত—পৰ্বতৰ নিৰ্ঝৰত; আৰু জলত জন্মা সকলো জীৱ তীব্ৰ তপ্ত পানীৰ দ্বাৰাই দগ্ধ হৈছে।”

Verse 25

कृच्छ्रादहं विनिष्क्रांतस्तस्मान्मृत्युमुखात्सुराः । तच्छ्रुत्वा यत्नमास्थाय प्रविष्टो हव्यवाहनः

“হে সুৰাসকল, অতি কষ্টে মই সেই মৃত্যুমুখৰ পৰা ওলাই আহিলোঁ।” এই কথা শুনি হব্যৱাহন (অগ্নি)য়ে যত্ন ধৰি তাত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 26

भविष्यसि विजिह्वस्त्वं शप्त्वा तं दर्दुरं नृपः

তেতিয়া নৃপ অগ্নিয়ে সেই ব্যাঙটোক শাপ দি ক’লে— “তুমি জিহ্বাহীন (বা জিহ্বা বিকৃত) হৈ যাবা!”

Verse 27

ततो देवगणाः सर्वे निष्क्रांताः सलिलाश्रयात् । संवेष्ट्य तुष्टुवुः सर्वे स्तवैर्वेदोद्भवैर्नृप

তাৰ পাছত সকলো দেবগণ জল-আশ্ৰয়ৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিল; হে নৃপ, চাৰিওফালে ঘেৰি তেওঁলোকে বেদ-উদ্ভৱ স্তৱেৰে তেওঁৰ স্তুতি কৰিলে।

Verse 28

देवा ऊचुः । त्वमग्ने सर्वभूतानामंतश्चरसि पावक । त्वया हीनं जगत्सर्वं नाशं यास्यति सत्वरम्

দেৱাসকলে ক’লে: “হে অগ্নি, হে পাৱক, তুমি সকলো জীৱৰ অন্তৰত বিচৰণ কৰা। তোমাৰ অবিহনে এই সমগ্ৰ জগত অতি শীঘ্ৰে বিনাশলৈ যাব।”

Verse 29

त्वं मुखं सर्वदेवानां त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः । भूलोके च त्वया त्यक्ते वयं सर्वे सवासवाः । विनाशमेव यास्यामस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

“তুমি সকলো দেৱতাৰ মুখস্বৰূপ; তোমাতেই লোকসমূহ প্ৰতিষ্ঠিত। যদি তুমি ভূলোকে ত্যাগ কৰা, তেন্তে আমি সকলোৱে—ইন্দ্ৰসহ—কেৱল বিনাশলৈ যাব। সেয়ে তুমি আমাক ৰক্ষা কৰা উচিত।”

Verse 30

त्वं ब्रह्मा त्वं महादेवस्त्वं विष्णुस्त्वं दिवाकरः । त्वं चंद्रस्त्वं च धनदो मरुत्त्वं च सुरेश्वरः

“তুমিয়েই ব্ৰহ্মা; তুমিয়েই মহাদেৱ; তুমিয়েই বিষ্ণু; তুমিয়েই দিবাকৰ সূৰ্য। তুমিয়েই চন্দ্ৰ; তুমিয়েই ধনদ কুবেৰ; তুমিয়েই মৰুত; আৰু তুমিয়েই দেৱসমূহৰ ঈশ্বৰ।”

Verse 31

इंद्राद्या विबुधाः सर्वे त्वदायत्ता हुताशन । किमर्थं भगवन्मर्त्त्यं त्यक्त्वा त्वमत्र संस्थितः । किमर्थं भगवन्नस्माननागांस्त्यक्तुमिच्छसि

হে হুতাশন! ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱতা তোমাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। হে ভগৱান, মর্ত্যলোক ত্যাগ কৰি তুমি ইয়াত কিয় স্থিত হ’লা? হে প্ৰভু, নিৰ্দোষ আমাক ত্যাগ কৰিব খোজা কিয়?

Verse 32

पुलस्त्य उवाच । वेष्टितो भगवान्वह्निर्देवैः स्तुतिपरायणैः । तस्यैव निर्झरस्याथ तटस्थो वाक्यमब्रवीत्

পুলস্ত্য ক’লে: স্তুতিত নিমগ্ন দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা বেষ্টিত ভগৱান বহ্নি সেই পবিত্ৰ নিৰ্ঝৰৰ তীৰত থিয় হৈ, তাৰ পাছত এই বাক্য ক’লে।

Verse 33

वह्निरुवाच । अभक्ष्यभक्षणे शक्रो मामिच्छति नियोजितुम् । तेनैव न करोत्येष वृष्टिं मर्त्त्ये सुरेश्वरः

বহ্নিয়ে ক’লে: শক্ৰে মোক অভক্ষ্য ভক্ষণত নিয়োগ কৰিব খোজে। সেই কাৰণেই দেৱেশ্বৰ এই মর্ত্যলোকে বৰষুণ ৰোধ কৰি ৰাখিছে।

Verse 34

अतोऽहं भूतलं त्यक्त्वा प्रविष्टो निर्झरे त्विह । प्रणष्टान्नरसे लोके न चाहं स्थातुमुत्सहे

সেয়ে মই ভূতল ত্যাগ কৰি ইয়াত এই নিৰ্ঝৰত প্ৰবেশ কৰিলোঁ। যি জগতত মনুষ্যত্ব আৰু সদাচাৰৰ ৰস লুপ্ত হৈছে, তাত মই থাকিবলৈ সাহস নকৰোঁ।

Verse 35

शक्र उवाच । शृणु यस्मान्मया रोधः कृतो वृष्टेर्हुताशन । देवापिर्नाम धर्मज्ञः क्षत्रियाणां यशस्करः

শক্ৰে ক’লে: হে হুতাশন, শুনা—মই কিয় বৰষুণ ৰোধ কৰিলোঁ। দেৱাপি নামৰ এজন আছে, যি ধৰ্মজ্ঞ আৰু ক্ষত্ৰিয়সকলৰ যশ বৃদ্ধি কৰোঁতা।

Verse 36

प्रतीपस्तत्सुतः साधुः सर्वशीलवतां वरः । देवापौ च गते स्वर्गं ज्येष्ठभ्रातरमग्रजम् । संत्यक्त्वा जगृहे राज्यं शंतनुस्तत्सुतोऽवरः

তেওঁৰ পুত্ৰ প্ৰতীপ সাধু, সুশীলসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ আছিল। জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা দেবাপী স্বৰ্গলৈ গ’লে, প্ৰতীপৰ কনিষ্ঠ পুত্ৰ শান্তনুৱে অগ্ৰজক এৰি ৰাজ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 37

एतस्मात्कारणाद्राज्ये तस्य वृष्टिर्निराकृता । तवादेशात्करिष्यामि निवर्तस्व हुताशन

এই কাৰণতেই তেওঁৰ ৰাজ্যত বৰষুণ ৰোধ কৰা হৈছে। তোমাৰ আদেশমতে মই ইয়াক ঠিক কৰিম; সেয়ে আঁতৰি যোৱা, হে হুতাশন (অগ্নি)।

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः पुष्करावर्तकान्घनान् । द्रुतमाज्ञापयामास वृष्ट्यर्थं जगतीतले

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) এ পুষ্কৰাৱর্তক নামৰ বৰষুণ-বহনকাৰী মেঘসমূহক পৃথিৱীৰ তলত বৰষুণ দিবলৈ দ্ৰুত আদেশ দিলে।

Verse 39

अथ शक्रसमादिष्टा विद्युत्वन्तो बलाहकाः । गम्भीरराविणः सर्वं भूतलं प्रचुरैर्जलैः । पूरयामासुरत्युग्रा द्युतिमन्तो महीपते

তাৰ পাছত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) ৰ আদেশত বিদ্যুৎভৰা বলাহক মেঘসমূহে গম্ভীৰ গর্জনেৰে, অতি উগ্ৰ আৰু দীপ্তিমান হৈ, হে মহীপতে, প্ৰচুৰ জলেৰে সমগ্ৰ ভূতল ভৰাই পেলালে।

Verse 40

ततोऽगमत्परां तुष्टिं भगवान्हव्यवाहनः । रोचयामास भूपृष्ठे वसतिं देवकारणात्

তেতিয়া ভগৱান হব্যবাহন (অগ্নি) পৰম সন্তুষ্টি লাভ কৰিলে, আৰু দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যৰ বাবে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত নিজৰ নিবাস স্থাপন কৰাটো অনুমোদন কৰিলে।

Verse 41

देवा ऊचुः । तवाऽदेशात्कृता वृष्टिरन्यत्कार्यं हुताशन । यत्ते प्रियं तदस्माकं सुशीघ्रं हि निवेदय

দেৱতাসকলে ক’লে: “তোমাৰ আদেশত বৰষুণ ঘটিল। হে হুতাশন (অগ্নি), আন কোন কাৰ্য বাকী আছে? যি তোমাৰ প্ৰিয়, সেয়া আমাক অতি শীঘ্ৰে জনোৱা।”

Verse 42

अग्निरुवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । ख्यातिं यातु धरापृष्ठे युष्माकं हि प्रसादतः

অগ্নিয়ে ক’লে: “এই পুণ্য জলাশয় মোৰ নামধাৰী উত্তম তীৰ্থ হৈ পৃথিৱীত খ্যাতি লাভ কৰক—তোমালোকৰ অনুগ্রহ-প্ৰসাদত।”

Verse 43

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

দেৱতাসকলে ক’লে: “ইহা লোকত ‘অগ্নিতীৰ্থ’ নামে নিশ্চয় খ্যাতি লাভ কৰিব। ইয়াত বিধিমতে স্নান কৰা নৰে অগ্নিলোক প্ৰাপ্ত হ’ব।”

Verse 44

यस्तिलान्दास्यति नरस्तीर्थेऽस्मिन्सुसमाहितः । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं तस्य भविष्यति

যি নৰে এই তীৰ্থত সুসমাহিত চিত্তে তিল দান কৰে, তাৰ বাবে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ ফল লাভ হ’ব।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सुराः सर्वे स्वस्वस्थानं ययुस्ततः । वह्निश्च भगवान्राजन्यथापूर्वमवर्तत

পুলস্ত্য ক’লে: “এনেদৰে ক’ই সকলো দেৱতা নিজ নিজ ধামলৈ গ’ল। আৰু হে ৰাজন, ভগৱান বহ্নি (অগ্নি) পূৰ্বৰ দৰেেই অৱস্থিত থাকিল।”

Verse 46

यश्चैत्पठते नित्यं प्रातरुत्थाय चोत्तमम् अग्नितीर्थस्य माहात्म्यं मुच्यते सर्वपातकैः

যি কোনো ব্যক্তি নিত্য পুৱাতে উঠি অগ্নিতীৰ্থৰ এই উত্তম মাহাত্ম্য পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 47

अहोरात्रकृतात्पापात्स शृण्वन्नपि मुच्यते

দিন-ৰাতি কৰা পাপৰ পৰাও, কেৱল শুনিলেও, সি মুক্ত হয়।