Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 43

Devanagari script

देवा ऊचुः । अग्नितीर्थमिदं लोके प्रख्यातिं संप्रयास्यति । अत्र स्नातो नरः सम्यगग्निलोकं प्रयास्यति

Transliteration

devā ūcuḥ | agnitīrthamidaṃ loke prakhyātiṃ saṃprayāsyati | atra snāto naraḥ samyagagnilokaṃ prayāsyati

Translation

দেৱতাসকলে ক’লে: “ইহা লোকত ‘অগ্নিতীৰ্থ’ নামে নিশ্চয় খ্যাতি লাভ কৰিব। ইয়াত বিধিমতে স্নান কৰা নৰে অগ্নিলোক প্ৰাপ্ত হ’ব।”

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद); प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अग्नि-तीर्थम्: Agni-tīrtha (Agni’s sacred place)
• अग्नि-तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (अग्नेः तीर्थम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदं (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तीर्थम् इति विशेषण

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण

• प्र-ख्यातिम्: great renown
• प्र-ख्यातिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्र (उपसर्ग) + ख्याति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सम्-प्रयास्यति: will attain
• सम्-प्रयास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-√या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्, simple future); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (here)

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नरः इति विशेषण (one who has bathed)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (properly)

• अग्नि-लोकम्: Agni’s world
• अग्नि-लोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (अग्नेः लोकः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रयास्यति: will go/attain
• प्रयास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्, simple future); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agnitīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Agni (and by extension the audience)

Visual Art Cues

Scene: Devas proclaim the fame of Agnitīrtha and declare that one who bathes properly here reaches Agni-loka.

Characters & Entities

• Devas
• Agnitīrtha
• Agniloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual purity joined with faith at a consecrated tīrtha is said to elevate the soul toward divine realms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agnitīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing) at Agnitīrtha, performed ‘samyak’ (properly).