Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

সূত ক’লে: মহাত্মা বসিষ্ঠৰ বাক্য শুনি হিমাচলে সেই কাৰ্য চিন্তা কৰিলে—কেনেকৈ সেই বিবৰ পূৰণ কৰা যায়।

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

দীৰ্ঘ চিন্তা কৰি নগোত্তমে সেই ঋষিক ক’লে: “পৰ্বতসমূহে তাত যোৱাৰ উপায় কি? মোক কোৱা।”

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

পূৰ্বকালত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) এ সকলো পৰ্বতৰ পাখি কাটি পেলাইছিল। সেয়ে, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, এই কাৰ্য সিদ্ধ কৰিবলৈ নিশ্চিত উপায়টো বিবেচনা কৰি স্থিৰ সিদ্ধান্ত লোৱা।

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

বসিষ্ঠ ক’লে: হে মহান পৰ্বত, পৰ্বতসমূহক তাত লৈ যাবলৈ এক উপায় আছে। তোমাৰ এই পুত্ৰ, তাত নন্দিবৰ্ধন নামে খ্যাত, এই কাৰ্য সম্পন্ন কৰিব।

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

তাৰ অতি প্ৰিয় সঙ্গীজন ‘অৰ্বুদ’ নামে খ্যাত—এজন নাগ, প্ৰাণীসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, আৰু আকাশচাৰীও, মহাবীৰ্যসম্পন্ন।

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

সেয়া ঊৰ্ধ্বগতিৰে অতি ক্ষিপ্ৰ; নিঃসন্দেহে এক ক্ষণতে সিহঁতক লৈ যাব। সকলো কাৰ্যত তাৰ লীলাসদৃশ দক্ষতা জানি মই (উপদেশ দিবলৈ) আহিছোঁ।

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

তাক আদেশ দিয়া; তাক দুখ দিবা উচিত নহয়। যদি তুমি নিশ্চয় কৰ্তব্য-ভক্ত হওঁ, তেন্তে তাক তাত সত্বৰে প্ৰেৰণ কৰা।

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

সূত উৱাচ: বশিষ্ঠৰ বাক্য শুনি, পুত্ৰ-স্নেহী হিমৱান মহা দুখে আচ্ছন্ন হৈ গভীৰ চিন্তাত নিমগ্ন হ’ল।

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

“ভয়ত আমাৰ পুত্ৰ মৈনাক সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিছে; আৰু এতিয়া বশিষ্ঠ দৃঢ় সংকল্পে জ্যেষ্ঠ পৰ্বতক লৈ যাবলৈ আহিছে। এতিয়া আমি কি কৰিম, আৰু আমাৰ মঙ্গল কেনেকৈ হব?”

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

“এফালে শাপৰ তীব্ৰ ভয়, সিফালে পুত্ৰ-বিয়োগজনিত দুখ। পুত্ৰ-বিচ্ছেদ হোৱাই ভাল, কিন্তু ব্রাহ্মণৰ পৰা উদ্ভৱ শাপ নহয়।”

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

এইদৰে সিদ্ধান্ত কৰি তেওঁ নন্দিবৰ্ধনক ক’লে: “যা, মোৰ পুত্ৰ, মোৰ বাক্য অনুসৰি বশিষ্ঠৰ আশ্ৰমলৈ।”

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

“তাত এটা ভয়ংকৰ গহ্বৰ আছে—সেইটো তৎক্ষণাৎ পূৰাই দে। আৰু অৰ্বুদ নাগক লগত লৈ যা, যি প্ৰাণীৰ বন্ধু, জীৱসমূহৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ।”

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

নন্দিবৰ্ধনে ক’লে: “হে প্ৰভু, সেই দেশ অতি কঠোৰ—ফল-মূলশূন্য। তথাপি তাত পলাশ আৰু খদিৰ গছ ঘন, লগতে ধৱ আৰু শাল্মলীও প্ৰচুৰ।”

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

“সেই দেশ অতি নিষ্ঠুৰ লোকৰে ভৰা—নীচ ৰজা আৰু নানা প্ৰকাৰৰ ভিল্ল জনজাতিৰে। তাত নদী নোৱাহে, আৰু বাসিন্দাসকল দুষ্ট। হে পৰ্বতশ্ৰেষ্ঠ, মই কোনো মতে তাত যাবলৈ যোগ্য নহয়।”

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

তেতিয়া বশিষ্ঠে ভীত নন্দিবৰ্ধনক ক’লে: “সেই দেশৰ দুষ্টতাৰ বাবে তুমি কোনো মতে ভয় নকৰিবা।”

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

“তোমাৰ শিখৰত মোৰ নিবাস সদায় থাকিব। তাত তীৰ্থ, পবিত্ৰ সৰিতা, দেৱতা আৰু পুণ্যদায়ক আয়তনসমূহো উদ্ভৱ হ’ব।”

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

“বহু আকাৰৰ গছ, পাতা-পুষ্প-ফলৰে ভৰপূৰ, সদায় তাত থাকিব; আৰু শুভ মৃগ আৰু পক্ষীসকলেও তাত বাস কৰিব।”

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

তোমাৰ হিতৰ বাবে মই নিজেই মহেশ্বৰক তাত আনিম। তেতিয়া নিশ্চয়েই তাত সকলো দেৱতা—বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ—অৱস্থান কৰিব।

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

সূত ক’লে: বশিষ্ঠৰ বাক্য শুনি নন্দিবৰ্ধন আনন্দিত হ’ল। অৰ্বুদ নামৰ নাগৰাজৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁ এই বাক্য ক’লে।

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

আজি আহা, আমি তাতেই যাওঁ—তোমাৰ মঙ্গল হওক, বিনয়যুক্ত বন্ধু। মোৰ মতে এই কাৰ্য এতিয়া সময়োচিত আৰু দ্বিজধর্মৰ উদ্দেশ্যত উদ্ভূত।

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

অৰ্বুদ ক’লে: হে পৰ্বতজাত, তোমাৰ প্ৰেমৰ টানে মই তাত আহিম। আৰু নিঃসন্দেহে তাতেই তোমাৰ সৈতে বাস কৰিম।

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

কিন্তু হে ভ্ৰাতা, স্নেহবশত মই এটা অনুৰোধ ক’ম—মোৰ কথা শুনা। আমাৰ প্ৰণয়ৰ খাতিৰত, যদি মই তোমাৰ প্ৰিয় হওঁ, তেন্তে এই কাম অন্যথা নহ’ব।

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

“মোৰ নামৰ দ্বাৰাই যশ-খ্যাতি বিস্তাৰ হওক; মই আন একো নোখোজোঁ।” তেতিয়া সিও প্ৰতিজ্ঞা কৰি তাৰ ওপৰত আৰোহণ কৰিলে। পিতৃ-মাতৃক প্ৰণাম কৰি, মুনিৰ সৈতে একেলগে যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

সেই স্থান দিৱ্য, শুভ বৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল, নদী আৰু ঝৰ্ণাৰ ভিৰে ভৰা; মধুৰ স্বৰৰ পখীৰে অনুৰণিত আৰু সৌম্য, শান্ত হৰিণে শোভিত—এনে পবিত্ৰ ভূদৃশ্যৰ দৰে দীপ্ত আছিল।

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

মুনিৰ বাক্য অনুসৰি, অৰ্বুদে তাতেই সেই গুহাৰ বিবৰত মুক্ত কৰিলে। তেতিয়া সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত-সৰ্প সম্পূৰ্ণ ৰূপে ওলাই আহি, সেই পথৰ মুখ-ছিদ্ৰলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

সেই বিবৰত মহাত্মা অৰ্বুদে যেতিয়া তাক মুক্ত কৰিলে—স্থানখন যদিও বিশাল আৰু মহাভয়ংকৰ আছিল—তথাপি মুনিসকলৰ শ্ৰেষ্ঠজন সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

তেওঁ অৰ্বুদ নাগক ক’লে: “হে সুব্ৰত, এটা বৰ বাছি লোৱা। হে ভদ্ৰ পন্নগ, এই কৰ্মৰ দ্বাৰা মই তোমাত সন্তুষ্ট।”

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

অৰ্বুদে ক’লে: “হে মহামুনি, আমাৰ বৰ এইয়েই—আপুনি সন্তুষ্ট। তথাপি যদি বৰ দিয়া অৱশ্যক হয়, তেন্তে হে দ্বিজোত্তম, শুনক।”

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

“আৰু এই শিখৰত থকা নিৰ্মল জলেৰে ভৰা এই ঝৰ্ণা পৃথিৱীত সৰ্বত্র ‘নাগতীৰ্থ’ নামে খ্যাত হ’ক।”

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

“হে মুনি, মিত্ৰতা আৰু স্নেহৰ বাবে মই সদায় ইয়াতেই বাস কৰিম। আৰু আপোনাৰ কৃপাৰে যি মানুহ তাত স্নান কৰে, সি স্বৰ্গলৈ যাওক।”

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

“হে বিপ্ৰ, বন্ধ্যা নাৰীও যদি কেৱল স্নানমাত্ৰ কৰে, তেন্তে সি সুখ-সৌভাগ্যযুক্ত পুত্ৰৱতী হয়।”

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

বসিষ্ঠে ক’লে: “যি বন্ধ্যা এই পবিত্ৰতাৰে পূৰ্ণ জলে কেৱল স্নানমাত্ৰ কৰিব, সিও সকলো শুভ লক্ষণে চিহ্নিত পুত্ৰ লাভ কৰিব।”

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

নভস মাহৰ শুক্ল পঞ্চমীত যি নাৰী ফলৰে সৈতে পূজা কৰে, সি শতবছৰ ধৰি নিঃসন্তান হলেও সন্ততি-সৌভাগ্য লাভ কৰি পুত্ৰৱতী হয়।

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

যিসকলে ভক্তিভাৱে এই তীৰ্থত ইয়াত স্নান কৰিব, তেওঁলোকে জৰা-মৰণবিহীন পৰম ধাম লাভ কৰিব।

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

আৰু যিসকলে মন একাগ্ৰ কৰি নভস মাহৰ পঞ্চমীত ইয়াত শ্রাদ্ধ কৰে, তেওঁলোকে এই তীৰ্থৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰিব।

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

সূতে ক’লে: এইদৰে তাক বৰ দান কৰি, ভগৱান মুনি বশিষ্ঠ নন্দিবৰ্ধনৰ ওচৰলৈ গৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

হে বৎস, বৰ বাছি লোৱা; হে নিৰ্দোষ, মই তোমাত সন্তুষ্ট। তোমাৰ বিনয় আৰু স্নেহৰ বাবে মই অতি দুৰ্লভ বস্তুও তোমাক দিম।

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

নন্দিবৰ্ধনে ক’লে: হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, আপোনাৰ পূৰ্বোক্ত বাক্য সত্য হওক। ইয়াত আপোনাৰ নিত্য সান্নিধ্য অৱশ্যই সদায় উদ্ভৱ হওক।

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

আৰু আপোনাৰ কৃপাৰ বলত এইদৰে হওক যে মই ভূতলত ‘অৰ্বুদ’ নামেই প্ৰখ্যাত হওঁ; এই ইচ্ছাই মোৰ মনত অচলভাৱে স্থিত।

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

সূতে ক’লে: তেওঁক “এৱমস্তু” বুলি কৈ, ভগৱান মুনি বশিষ্ঠে তেওঁৰ অনুৰোধত প্ৰেৰিত হৈ তাত নিজৰ আশ্ৰম স্থাপন কৰিলে।

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

সেই স্থান পনস, চম্পক, আম, প্ৰিয়ঙ্গু, বিল্ব আৰু দাড়িম গছৰে শোভিত আছিল; নানাবিধ পক্ষীৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু দেৱ-গন্ধৰ্বসকলে সেৱিত কৰিছিল।

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

তাত মুনিশ্ৰেষ্ঠ অৰুন্ধতীৰ সৈতে বাস কৰিলে; আৰু নিজৰ তপস্যাৰ বলত সেই মুনিসত্তমে গোমতী নদীক তাত আনিলে।

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

যাৰ (গোমতী) ত স্নান কৰিলে, অতি পাপকৰ্মে ভাৰাক্ৰান্ত মানুহো স্বৰ্গলৈ যায়—বিশেষকৈ মাঘ মাহত, যেতিয়া সূৰ্য মকৰ ৰাশিত থাকে।

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

যিসকল লোকে সেই পবিত্ৰ স্থলত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিব, তেওঁলোকে পৰম গতি—সৰ্বোচ্চ আধ্যাত্মিক অৱস্থা—লাভ কৰিব।

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

যি জনে বিশেষকৈ মাঘ মাহত তিল দান কৰে, সেই মানুহে দিয়া তিলৰ সংখ্যাৰ সমান বছৰৰ বাবে স্বৰ্গত বাস কৰে।

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

ইয়াত অধিক ক’বলৈ কি প্ৰয়োজন? কেৱল পবিত্ৰ স্নান মাত্ৰেই আচৰণ কৰক—সেয়াই যথেষ্ট।

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

বসিষ্ঠ মুনিৰ মুখ দর্শন কৰিলে পুনৰ জন্ম নাথাকে। অৰুন্ধতী পূজনীয়া—বিশেষকৈ পূজনীয়া।