Adhyaya 22

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ श्रीमातां देववंदिताम् । सर्वकामप्रदां नृणामिहलोके परत्र च

পুলস্ত্য ক’লে: হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, তেতিয়া দেবতাসকলে বন্দিত শ্ৰীমাতাৰ ওচৰলৈ যোৱা উচিত; তেওঁ মানুহক ইহলোকে আৰু পৰলোকে সকলো কামনা পূৰণ কৰে।

Verse 2

या च सर्वमयी शक्तिर्यया व्याप्तमिदं जगत् । सा तस्मिन्पर्वते साक्षात्स्वयं वासमरोचयत्

যি সৰ্বময়ী শক্তি, যাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ জগত ব্যাপ্ত—সেই শক্তিয়েই সাক্‌ষাৎ প্ৰকাশ পাই সেই পৰ্বতকেই নিজ বাসস্থান হিচাপে বাছি ল’লে।

Verse 3

पुरा देवयुगे राजा कलिंगोनाम दानवः । जरामरणहीनोसौ देवानां च भयंकरः

পূৰ্বৰ দেৱযুগত কলিঙ্গ নামৰ এজন দানৱ-ৰাজা আছিল। জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত হৈ সি দেৱতাসকলৰো ভয়ংকৰ আতংক হৈ উঠিল।

Verse 4

तेन सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । बलप्रभावतः स्वर्गो जितस्तेन सुराधिपः । ब्रह्मलोकमनुप्राप्तो देवैः सर्वैः समन्वितः

তাৰ বল-প্ৰভাৱত চল-অচলসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক আচ্ছাদিত হ’ল। তাৰ পৰাক্ৰমে স্বৰ্গ জয় হ’ল আৰু সুৰাধিপতিও বশীভূত হ’ল। তেতিয়া সকলো দেৱতাৰ সৈতে (বিচ্যুত ইন্দ্ৰ) ব্ৰহ্মলোকলৈ উপনীত হ’ল।

Verse 5

तेन दैत्येन सर्वेऽपि त्रासिताः सुरमानवाः । कलिंगोनाम दैत्यः स स्वयमिन्द्रो बभूव ह

সেই দৈত্যে দেৱতা আৰু মানুহ সকলোকে আতংকিত কৰিলে। কলিঙ্গ নামৰ সেই দৈত্যে সঁচাকৈয়ে নিজেই ইন্দ্ৰ হৈ বহিল।

Verse 6

वसवो मरुतः साध्या विश्वेदेवाः सुरर्षयः । तेन सर्वे कृता दैत्या यथायोग्यं नराधिप

ৱসু, মৰুত, সাধ্য, বিশ্বেদেৱ আৰু সুৰঋষিসকল—তেওঁলোক সকলোকে সি নিজৰ ইচ্ছামতে দানৱ-দাসত্বত নিয়োজিত কৰিলে, হে নৰাধিপ।

Verse 7

यज्ञभागान्स्वयं सर्वे बुभुजुस्ते च दानवाः । तपोऽर्थे च ततो देवा गताः सर्वेऽर्बुदाचलम्

সেই দানৱসকলে নিজেই যজ্ঞৰ সকলো ভাগ ভোগ কৰিলে। সেয়ে দেৱতাসকলে তপস্যাক আশ্ৰয় কৰি সকলোৱে অৰবুদ পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 8

अद्यापि देवताखातं त्रैलोक्ये ख्यातिमागतम् । तत्र व्रतपराः सर्वे पत्रमूलफलाशिनः

আজি পৰ্যন্ত সেই স্থান দেবতাসকলৰ আশ্ৰয় বুলি খ্যাত, আৰু ত্ৰিলোকত প্ৰসিদ্ধি লাভ কৰিছে। তাত সকলোয়ে ব্ৰত-পরায়ণ হৈ পাত, মূল আৰু ফল আহাৰ কৰি বাস কৰিছিল।

Verse 9

अव्यक्ताः परमत्रासाद्ध्यायंतस्ते च संस्थिताः । पंचाग्निसाधकाः केचित्तत्र व्रतपरायणाः

অতিশয় ভয়-ভক্তিৰ কাৰণে তেওঁলোক অব্যক্ত হৈ, সাধাৰণ জীৱন-ব্যৱহাৰৰ পৰা আঁতৰি, তাত ধ্যানত লীন হৈ স্থিৰ আছিল। কিছুমান আছিল পঞ্চাগ্নি-সাধক, ব্ৰত-পরায়ণ তপস্বী।

Verse 10

एकाहारा निराहारा वायुभक्षास्तथा परे । अन्ये मासोपवासाश्च चान्द्रायणपरायणाः

কিছুমান একাহাৰী আছিল, কিছুমান নিৰাহাৰী; আন কিছুমান বায়ুভক্ষ হৈ কেৱল প্ৰাণবায়ুতেই জীৱন ধাৰণ কৰিছিল। আৰু কিছুমান মাহজোৰা উপবাস কৰি চান্দ্ৰায়ণ-ব্ৰতত পৰায়ণ আছিল।

Verse 11

कृच्छ्रसांतपने निष्ठा महापाराकिणः परे । अंबुभक्षा वायुभक्षाः फेनपाश्चोष्मपाः परे

কিছুমান কৃচ্ছ্ৰ আৰু সান্তপন তপস্যাত দৃঢ় নিষ্ঠ আছিল; আন কিছুমান মহাপাৰাক তপ পালন কৰিছিল। কিছুমান অম্বুভক্ষ, কিছুমান বায়ুভক্ষ; কিছুমান ফেনপা, আৰু আন কিছুমান উষ্মপা—কেৱল উষ্ণতাতেই যেন জীৱন ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 12

जपहोमपराश्चान्ये ध्यानासक्तास्तथा परे । बलिनैवद्यदानैश्च गंधधूपैर्नराधिप

আন কিছুমান জপ আৰু হোমত পৰায়ণ আছিল, আৰু আন কিছুমান ধ্যানত আসক্ত আছিল। আৰু বলি, নৈবেদ্য, দান, সুগন্ধি আৰু ধূপেৰে—হে নৰাধিপ—তেওঁলোকে শ্ৰদ্ধাৰে পূজা কৰিছিল।

Verse 13

पूजयंतः परां शक्तिं देवीं स्वकार्यहेतवे । एवं तेषां व्रतस्थानां तपसा भावितात्मनाम् । विमुक्तिरभवद्राजन्सर्वेषां कर्मबन्धनात्

নিজ নিজ ধৰ্মসিদ্ধিৰ হেতুতে তেওঁলোকে পৰম শক্তি দেৱীক পূজা কৰিলে। এইদৰে ব্ৰতত স্থিৰ, তপস্যাৰে পৰিশুদ্ধ আত্মা হোৱা সকলোৱে, হে ৰাজন, কৰ্মবন্ধনৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰিলে।

Verse 14

ततः पूर्णे सहस्रांते वर्षाणां नृपसत्तम । देवी प्रत्यक्षतां प्राप्ता कन्यकारूपधारिणी

তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, হাজাৰ বছৰ সম্পূৰ্ণ হোৱাত দেৱী প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশ পালে আৰু কন্যাৰূপ ধাৰণ কৰিলে।

Verse 15

पूर्वं जाता महाराज धूममूर्तिर्भयावहा । ततो ज्वाला ततः कन्या शुक्लवासोऽनुलेपना । दृष्ट्वा तां तुष्टुवुर्देवाः कृतांजलिपुटास्ततः

প্ৰথমে, হে মহাৰাজ, তাই ভয়ংকৰ ধোঁৱামূৰ্তি ৰূপে প্ৰকাশ পালে; তাৰ পাছত জ্বালা; তাৰ পাছত শ্বেতবস্ত্ৰধাৰিণী, সুগন্ধি অনুলেপনে সজ্জিত কন্যাৰূপে। তাক দেখি দেৱতাসকলে কৃতাঞ্জলি হৈ স্তৱ কৰিলে।

Verse 16

नमोऽस्तु सर्वगे देवि नमस्ते सर्वपूजिते । कामगेऽचिन्त्ये नमस्ते त्रिदशाश्रये

নমস্কাৰ, হে সৰ্বব্যাপিনী দেৱী; নমস্কাৰ, হে সৰ্বপূজিতা। হে কামনা-পূৰিণী, হে অচিন্ত্যা, তোমাক নমস্কাৰ; হে ত্ৰিদশসকলৰ আশ্ৰয়, নমস্কাৰ।

Verse 17

नमस्ते परमादेवि ब्रह्मयोने नमोनमः । अर्धमात्रेक्षरे चैव तस्यार्धार्धे नमोनमः

নমস্কাৰ, হে পৰমাদেৱী; ব্ৰহ্মাৰ উৎস (ব্ৰহ্মযোনি) তোমাক পুনঃপুনঃ নমস্কাৰ। অর্ধমাত্ৰাযুক্ত অক্ষৰ-ৰূপিণী, তোমাক নমস্কাৰ; আৰু তাৰ ভিতৰৰ সূক্ষ্ম ‘অর্ধৰ অর্ধ’কো নমস্কাৰ।

Verse 18

नमस्ते पद्मपत्राक्षि विश्वमातर्नमोनमः । नमस्ते वरदे देवि रजःसत्त्वतमोमयि

হে পদ্মপত্ৰ-নয়নী দেৱী, তোমাক নমস্কাৰ। হে বিশ্বমাতা, পুনঃ পুনঃ নমো নমঃ। হে বৰদায়িনী দেৱী, তোমাক নমস্কাৰ—তুমি ৰজঃ, সত্ত্ব আৰু তমঃৰূপে ব্যাপ্ত।

Verse 19

स्वस्वरूपस्थिते देवि त्वं च संसारलक्षणम् । त्वं बुद्धिस्त्वं धृतिः क्षांतिस्त्वं स्वाहा त्वं स्वधा क्षमा

হে দেৱী, নিজ স্বৰূপত স্থিত হৈ তুমি সংসাৰৰ লক্ষণো। তুমি বুদ্ধি, তুমি ধৃতি, তুমি ক্ষান্তি। তুমি স্বাহা, তুমি স্বধা, তুমি ক্ষমা।

Verse 20

त्वं वृद्धिस्त्वं गतिः कर्त्री शची लक्ष्मीश्च पार्वती । सावित्री त्वं च गायत्री अजेया पापनाशिनी

তুমি বৃদ্ধি, তুমি গতি, তুমি কৰ্ত্ৰী; তুমি শচী, লক্ষ্মী আৰু পাৰ্বতী। তুমি সাৱিত্ৰী আৰু গায়ত্ৰী—অজেয়া, পাপনাশিনী।

Verse 21

यच्चान्यदत्र देवेशि त्रैलोक्येऽस्तीतिसंज्ञितम् । तद्रूपं तावकं देवि पर्वतेषु च संस्थितम्

হে দেৱেশি, ত্ৰৈলোক্যত যি কিছুক ‘অস্তি’ বুলি কোৱা হয়, সেই সকলো তোমাৰেই ৰূপ, হে দেৱী; আৰু সেয়া পৰ্বতসমূহতো স্থিত।

Verse 22

वह्निना च यथा काष्ठं तंतुना च यथा पटः । तथा त्वया जगद्व्याप्तं गुप्ता त्वं सर्वतः स्थिता

যেনেকৈ কাঠত অগ্নি ব্যাপ্ত আৰু বস্ত্ৰত সূতা, তেনেকৈ জগত তোমাৰ দ্বাৰা ব্যাপ্ত। অজ্ঞৰ পৰা গোপন হৈ তুমি সকলোফালে স্থিত।

Verse 23

पुलस्त्य उवाच । एवं स्तुता जगन्माता तानुवाच सुरोत्तमान् । वरो मे याच्यतां शीघ्रमभीष्टः सुरसत्तमाः

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে স্তৱিত হোৱাত জগন্মাতা দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে— ‘হে দেৱপ্ৰৱৰসকল, তোমালোকৰ অভীষ্ট বৰ শীঘ্ৰে মোৰ পৰা প্ৰাৰ্থনা কৰা।’

Verse 24

किमत्र गुप्तभावेन तिष्ठथ श्वभ्रमध्यगाः । मद्भक्तानां भयं नास्ति त्रैलोक्येपि चराचरे

‘গুপ্তভাৱে কিয় ইয়াত থাকি আছা, গহ্বৰ-মাজত অৱস্থান কৰি? মোৰ ভক্তসকলৰ কোনো ভয় নাই—ত্ৰিলোকতো, চল-অচল সকলোতে।’

Verse 25

देवा ऊचुः । कलिंगेन वयं देवि निरस्ताः संगरे मुहुः । तेन व्याप्तमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

দেৱাসকলে ক’লে: ‘হে দেবী, কলিঙ্গে আমাক যুদ্ধত বাৰে বাৰে পৰাভূত কৰি পিছু হটাইছে। তাৰ দ্বাৰা এই সকলো—চল-অচলসহ সমগ্ৰ ত্ৰিলোক—আবৃত আৰু অধিকৃত হৈছে।’

Verse 26

यज्ञभागो हृतोऽस्माकं दैत्यानां स प्रकल्पितः । तेन स्वर्गः समाक्रान्तः सुराः सर्वे निराकृताः

‘আমাৰ যজ্ঞ-ভাগ হৰণ কৰা হৈছে আৰু সেই অংশ দৈত্যসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত স্বৰ্গ অধিকৃত হৈছে আৰু সকলো দেৱতা বহিষ্কৃত হৈছে।’

Verse 27

हत्वा दैत्यान्यथा भूयः शक्रः स्वपदमाप्नुयात् । तथा कुरु महाभागे वर एषोऽस्मदीप्सितः

‘দৈত্যসকলক বধ কৰি শক্ৰ যেন পুনৰ নিজৰ পদ লাভ কৰে—হে মহাভাগে, তেনেকৈ কৰা। এইয়েই আমাৰ অভীষ্ট বৰ।’

Verse 28

देव्युवाच । यथा यूयं मया सृष्टास्तथैवायं महासुरः । विशेषो नास्ति मे कश्चिदुभयोः सुरसत्तमाः

দেৱীয়ে ক’লে: যেনেকৈ তোমালোকক মই সৃষ্টি কৰিছোঁ, তেনেকৈ এই মহাসুৰকো সৃষ্টি কৰিছোঁ। হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল, তোমালোক দুয়োৰ মাজত মোৰ কোনো পক্ষপাত নাই।

Verse 29

तस्मात्तान्वारयिष्यामि शक्राद्यांस्त्रिदिवात्पुनः । एवमुक्त्वा वरारोहा प्रेषयामास पार्थिव

“সেয়ে মই শক্ৰ আদি সকলক পুনৰ ত্ৰিদিৱৰ পৰা উলটাই দিম।” এইদৰে কৈ, হে ৰাজন, সেই বৰাৰোহা দেৱীয়ে এজন দূত প্ৰেৰণ কৰিলে।

Verse 30

दूतं कलिंगदैत्याय त्यज त्वं त्रिदिवं द्रुतम् । स गत्वा बाष्कलिं दैत्यं सामपूर्वं वचोऽब्रवीत्

তেওঁ কলিঙ্গ দানৱৰ ওচৰলৈ দূত পঠিয়ালে: “তুমি ত্ৰিদিৱ তৎক্ষণাৎ ত্যাগ কৰা।” সি গৈ দানৱ বাষ্কলিক প্ৰথমে সামভাৱে সান্ত্বনামূলক বাক্য ক’লে।

Verse 31

दूत उवाच । या सा सर्वगता देवी शक्तिरूपा शुचि स्मिता । श्रीमाता जगतां माता देवैराराधिता परा । तेषां तुष्टा च देवी त्वामिदं वचनमब्रवीत्

দূতে ক’লে: যি সৰ্বব্যাপিনী দেৱী—শক্তিস্বৰূপা, পবিত্ৰ আৰু মৃদু হাস্যময়ী—শ্ৰীমাতা, জগতৰ জননী, দেৱসকলে যাঁক পৰমভাৱে আৰাধনা কৰে; তেওঁলোকত সন্তুষ্ট হৈ সেই দেৱীয়ে তোমাক এই বাণী ক’লে।

Verse 32

स्वस्थानं गच्छ शीघ्रं त्वं शक्रो यातु त्रिविष्टपम् । मद्वाक्याद्दानवश्रेष्ठ देवत्वं न भवेत्तव

“তুমি শীঘ্ৰে নিজৰ স্থানলৈ উভতি যোৱা; শক্ৰ ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ যাওক। হে দানৱশ্ৰেষ্ঠ, মোৰ আদেশমতে তোমাৰ দেৱত্ব নহ’ব।”

Verse 33

अहं लोकेश्वरो मत्वा सगर्वमिदमब्रवीत्

‘মইয়ে লোকসমূহৰ ঈশ্বৰ’ বুলি ভাবি, সি গৰ্বেৰে এই বাক্য ক’লে।

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । स दूतवचनं श्रुत्वा दानवो मदगर्वितः

পুলস্ত্য ক’লে: দূতৰ বাক্য শুনি, গৰ্ব-মদে মত্ত দানৱে (এইদৰে উত্তৰ দিলে)।

Verse 35

न भवद्भ्यस्वहं स्वर्गं प्रयच्छामि कथंचन । दूतोऽवध्यो भवेद्राज्ञामपि वैरे सुदारुणे । एतस्मात्कारणाद्दूत न त्वां प्राणैर्वियोजये

“মই তোমালোকক স্বৰ্গ কেতিয়াও নেদিম। অতি ভয়ংকৰ বৈৰতো ৰজাসকলে দূতক বধ নকৰে। সেয়ে, হে দূত, মই তোমাৰ প্ৰাণ নল’ম।”

Verse 36

श्रीमातां यदि मे दूत दर्शयिष्यसि चेत्ततः । अभीष्टान्संप्रदास्यामि सत्यमेव ब्रवीम्यहम्

“হে দূত, যদি তুমি মোক শ্ৰীমাতাৰ দৰ্শন কৰোৱাঁ, তেন্তে মই তোমাৰ ইচ্ছিত বৰ দিম—মই সত্যই কওঁ।”

Verse 37

अहं त्वया समं तत्र यास्ये यत्र स्थिता च सा । निग्रहं च करिष्यामि वाक्यं मे सत्यकारणम्

“মই তোমাৰ সৈতে তাত যাম, য’ত তাই অৱস্থিত; আৰু মই তাইক দমন কৰিম—মোৰ বাক্য সত্যৰ আধাৰত।”

Verse 38

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा मदोन्मत्तो दूतेन च स दानवः । अर्बुदं प्रययौ तूर्णं रोषेण महता वृतः

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ সেই দানৱ অহংকাৰত উন্মত্ত হৈ, দূতক লগত লৈ, মহা ক্ৰোধে আৱৃত হৈ, তৎক্ষণাৎ অৰ্বুদলৈ দৌৰি গ’ল।

Verse 39

दृष्ट्वा बाष्कलिमायांतं देवाः शक्रपुरोगमाः । वार्यमाणास्तदा देव्या पलायनपरायणाः

বাষ্কলি আহি থকা দেখি, শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) আগবঢ়োৱা দেৱসকল—দেৱীৰ দ্বাৰা বাধা দিয়া সত্ত্বেও—পলায়নৰ দিশে মন স্থিৰ কৰি সম্পূৰ্ণকৈ পলাবলৈ ধাৱিত হ’ল।

Verse 40

भयेन महताविष्टा दिशो भेजुः समंततः । अथासौ बाष्कलिः प्राप्तः सैन्येन महता वृतः

মহা ভয়ে আচ্ছন্ন হৈ তেওঁলোকে চাৰিওফালে দিশে দিশে ছিটিকি পৰিল। তেতিয়া বাষ্কলি বৃহৎ সেনাৰে ঘেৰাও হৈ উপস্থিত হ’ল।

Verse 41

श्रीमाता तिष्ठते यत्र पर्वतेर्बुदसंज्ञके । दूतं च प्रेषयामास तमुवाच नराधिपः

য’ত অৰ্বুদ নামৰ পৰ্বতত শ্ৰীমাতা অধিষ্ঠান কৰে, তাতেই নৰাধিপ ৰজাই এজন দূত পঠাই তাক এইদৰে ক’লে।

Verse 42

बाष्कलिरुवाच । गच्छ दूतवर ब्रूहि श्रीमातां चारुहासिनीम् । भार्या मे भव सुश्रोणि अहं ते वशगः सदा

বাষ্কলি ক’লে: হে শ্ৰেষ্ঠ দূত, গৈ চাৰু হাস্যধাৰিণী শ্ৰীমাতাক ক’বা—‘হে সুশ্ৰোণি, তুমি মোৰ পত্নী হোৱা; মই সদায় তোমাৰ বশত থাকিম।’

Verse 43

भविष्यति हि मे राज्यं सर्वं वशगतं तव । अन्यथा धर्षयिष्यामि सर्वैः सार्द्धं सुरोत्तमैः

নিশ্চয় মোৰ সমগ্ৰ ৰাজ্য তোমাৰ অধীন হ’ব; নতুবা মই সৰ্বোত্তম দেৱতাসকলৰ সৈতে তোমাক বলপূৰ্বক দমন কৰি অপমান কৰিম।

Verse 44

किमिंद्रेणाल्पवीर्येण किमन्यैश्च वरानने । सहस्राक्षो न मे तुल्यो न मे तुल्याः सुरासुराः

হে সুৱদনীয়া, অল্পবীৰ্য ইন্দ্ৰেৰে কি প্ৰয়োজন, বা আনসকলৰে কি? সহস্ৰাক্ষ ইন্দ্ৰো মোৰ সমান নহয়; দেৱ-অসুৰ কোনোও মোৰ তুল্য নহয়।

Verse 45

पुलस्त्य उवाच । एतच्छ्रुत्वा ततो गत्वा स दूतः संन्यवेदयत् । तस्य सर्वं यथावाक्यं तेनोक्तं च महीपते

পুলস্ত্য ক’লে: এই কথা শুনি দূতজন গ’ল আৰু যি দৰে বাক্য কোৱা হৈছিল, সেইদৰে সকলো কথা গৈ নিবেদন কৰিলে, হে মহীপতি, ৰজাৰ বচন সম্পূৰ্ণকৈ জনালে।

Verse 46

ततः श्रुत्वा स्मितं कृत्वा चिंतयामास भामिनी । जरा मरणहीनोयं दैत्येन्द्रः शंभुना कृतः

তেতিয়া এই কথা শুনি দীপ্তিমতী নাৰীটি মৃদু হাঁহি দিলে আৰু ভাবিলে: ‘এই দৈত্যেন্দ্ৰক শম্ভুৱে জৰা-মৰণৰ পৰা মুক্ত কৰি গঢ়িছে।’

Verse 47

कथमस्य मया कार्यो निग्रहो देवताकृते । पुनश्चिंतयते यावत्सा देवी दानवं प्रति । तावत्तत्रागतः शीघ्रं स कामेन परिप्लुतः

‘দেৱতাসকলৰ হিতৰ বাবে মই কেনেকৈ তাক দমন কৰি নিবাৰণ কৰিম?’ এইদৰে দেৱী দানৱৰ বিষয়ে চিন্তা কৰি থাকোঁতেই, কামেৰে আচ্ছন্ন হৈ সি তৎক্ষণাৎ তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 48

अथ दृष्टिनिपातेन सा देवी दानवाधिपम् । व्यलोकयत्ततस्तस्या निश्चयः संबभूव ह

তেতিয়া দেৱীয়ে কেৱল দৃষ্টিপাতমাত্ৰে দানৱাধিপতিক নিৰীক্ষণ কৰিলে; আৰু সেই মুহূৰ্ততে তেঁওৰ অন্তৰত দৃঢ় সংকল্প উদয় হ’ল।

Verse 49

ततो जहास सा देवीशनकैर्वृपसत्तम । मुखात्तस्यास्ततः सैन्यं निष्क्रांतमतिभीषणम्

তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সেই দেৱীয়ে ধীৰে ধীৰে হাঁহিলে; আৰু তেঁওৰ মুখৰ পৰা অতি ভয়ংকৰ এক সেনা বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 50

हस्तिनो हयवर्याश्च पादाताश्च पृथग्विधाः । रथसाहस्रमारूढा योधाश्चापि सहस्रशः

তাত হাতী, শ্ৰেষ্ঠ অশ্ব আৰু নানা প্ৰকাৰ পদাতিক আছিল; আৰু সহস্ৰ ৰথত আৰূঢ় যোদ্ধাসকলও সহস্ৰে সহস্ৰে আছিল।

Verse 51

तैः सैन्यं दानवेशस्य सर्वं शस्त्रैर्निपातितम् । पश्यतस्तस्य दैत्यस्य निश्चलस्यासुरस्य च

তেওঁলোকে শস্ত্ৰেৰে দানৱেশ্বৰ সকলো সেনা নিপাত কৰিলে; আৰু সেই দৈত্য, সেই অচল অসুৰ, চাই থাকিল।

Verse 52

हते सैन्य बले तस्मिन्निंद्राद्यास्त्रिदिवौकसः । तामूचुर्वचनं देवि दानवं हन्तुमर्हसि । नास्मिञ्जीवति नो राज्यं स्वर्गे देवि भविष्यति

যেতিয়া সেই সেনা আৰু তাৰ বল নিধন হ’ল, তেতিয়া ইন্দ্ৰ আদি ত্ৰিদিববাসীসকলে ক’লে: “হে দেৱি, তুমি সেই দানৱক বধ কৰা উচিত। যেতিয়ালৈকে সি জীয়াই থাকে, হে দেৱি, স্বৰ্গত আমাৰ ৰাজ্য নাথাকিব।”

Verse 53

पुलस्त्य उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं तेषां ज्ञात्वा तं मृत्युवर्जितम् । पर्वतस्य महाशृंगं दत्त्वा तस्योपरि स्वयम्

পুলস্ত্য ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি আৰু তেওঁ যে মৃত্যুৰ পৰা মুক্ত বুলি জানি, তাই পৰ্বতৰ এক মহাশৃংগ দান কৰিলে আৰু নিজে তাৰ ওপৰত আসীন হ’ল।

Verse 54

निविष्टा सा जगन्माता श्रीमाता कामरूपिणी । हिताय जगतां राजन्नद्यापि वरपर्वते । तत्रैव वसते साक्षान्नृणां कामप्रदायिनी

সেই জগন্মাতা—শ্ৰীমাতা, ইচ্ছামতে ৰূপ ধাৰণকাৰিণী—জগতৰ মঙ্গলৰ বাবে তাত আসীন হ’ল; আৰু আজিও, হে ৰাজন, বৰপৰ্বতত সাক্ষাতে বাস কৰে, মানুহক ন্যায়সঙ্গত কামনা প্ৰদান কৰে।

Verse 55

एतस्मिन्नेव काले तु सर्वे देवाः सवासवाः । तुष्टुवुस्तां महाशक्तिं भयहन्त्रीं प्रहर्षिताः

সেই সময়তেই সকলো দেৱতা, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ, আনন্দিত হৈ সেই মহাশক্তিৰ স্তৱ কৰিলেহি—যি ভয় নাশ কৰে।

Verse 56

प्रसन्नाऽभूत्ततो देवी तेषां तत्र नराधिप । स्वंस्वं स्थानं सुराः सर्वे परियांतु गतव्यथाः । गत्वा स्थानं स्वकं सर्वे परिपांतु गतव्यथाः

তেতিয়া, হে নৰাধিপ, দেৱী তাত তেওঁলোকৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ল। “সকলো সুৰ নিজ নিজ ধামলৈ উভতি যাওক, ব্যথামুক্ত হৈ; নিজৰ স্থানলৈ গৈ তোমালোক সকলোৱে নিজ নিজ লোক ৰক্ষা কৰা, দুঃখ দূৰ হ’ল।”

Verse 57

वरं वरय देवेन्द्र ब्रूहि यत्ते मनोगतम् । तत्सर्वं संप्रदास्यामि तुष्टाहं भक्तितस्तव

“হে দেৱেন্দ্ৰ, বৰ বাছি লোৱা; তোমাৰ মনত যি আছে কোৱা। তোমাৰ ভক্তিত মই সন্তুষ্ট—সেই সকলো মই তোমাক প্ৰদান কৰিম।”

Verse 58

इन्द्र उवाच । यदि तुष्टासि मे देवि शाश्वते भक्तिवत्सले । अत्रैव स्थीयतां तावत्स्वर्गे यावदहं विभुः

ইন্দ্ৰে ক’লে: “হে দেবী, যদি তুমি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট—চিৰন্তনী, ভক্তিপ্ৰিয়—তেন্তে ইয়াতেই কিছুদিন স্থিত হওঁক, যেতিয়ালৈকে মই স্বৰ্গত অধিপতি হৈ থাকোঁ।”

Verse 59

प्रशास्मि राज्यं देवेशि शाश्वते भक्तवत्सले । अजरश्चामरश्चैव यतो दैत्यः सुरेश्वरि

হে দেবেশী, চিৰন্তনী ভক্তৱৎসলে! মই মোৰ ৰাজ্য শাসন কৰোঁ; কিয়নো তোমাৰ শক্তিৰ দ্বাৰাই, হে সুৰেশ্বৰী, ‘অজৰ’ আৰু ‘অমৰ’ নামৰ দানৱ দুয়ো নিষ্প্ৰভ হৈ পৰিল।

Verse 60

हरेण निर्मितः पूर्वं येन तिष्ठति निश्चलः । प्रसादात्तव लोकाश्च त्रयः संतु निरामयाः

যিজনক হৰিয়ে পূৰ্বে নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু যি অচলভাৱে স্থিৰ আছে—তোমাৰ প্ৰসাদে ত্ৰিলোক নিৰাময় হওক, সকলো দুঃখ-ৰোগৰ পৰা মুক্ত হওক।

Verse 61

अत्र त्वां पूजयिष्यामो वयं सर्वे समेत्य च । चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यां दृष्ट्वा त्वां यांतु सद्गतिम्

ইয়াত আমি সকলোৱে একেলগে সমবেত হৈ তোমাক পূজা কৰিম। আৰু চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত যিসকলে তোমাৰ দৰ্শন পায়, তেওঁলোকে সদ্গতি—ধন্য পথ—লাভ কৰক।

Verse 62

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सर्वदेवैः समन्वितः । हृष्टस्त्रिविष्टपं प्राप्तो देव्यास्तस्याः प्रभावतः

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ) সকলো দেৱতাৰ সৈতে আনন্দিত হৈ ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ গ’ল—সেই দেবীৰ আশ্চৰ্য প্ৰভাৱৰ বলত।

Verse 63

सापि तत्र स्थिता देवी देवानां हितकाम्यया

সেই দেৱীয়েও তাতেই স্থিত হৈ থাকিল, দেৱতাসকলৰ হিত-কল্যাণ কামনা কৰি।

Verse 64

यस्तां पश्यति चैत्रस्य चतुर्द्दश्यां सिते नृप । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्ज्जितम्

হে নৃপ, যি কোনো চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল চতুৰ্দশীত সেই দেৱীৰ দৰ্শন কৰে, সি জৰা-মৰণবর্জিত পৰম স্থান লাভ কৰে।

Verse 65

किं व्रतैर्नियमैर्वापि दानैर्दत्ते नराधिप । सर्वे तद्दर्शनस्यापि कलां नार्हंति षोडशीम्

হে নৰাধিপ, ব্ৰত-নিয়ম বা দান-ধৰ্মৰ কি প্ৰয়োজন? সেই দেৱী-দৰ্শনৰ পুণ্যৰ ষোড়শাংশৰো সমান নহয় সেয়া সকলো।

Verse 66

तत्रैव पादुके दिव्ये तया न्यस्ते नराधिप । यस्ते पश्यति भूयोऽसौ संसारं न हि पश्यति । सर्वान्कामानवाप्नोति इह लोके परत्र च

হে নৃপ, তাতেই দেৱীয়ে স্থাপন কৰা দিব্য পাদুকা আছে। যি পুনৰ সেয়া দৰ্শন কৰে, সি আৰু সংসাৰ নেদেখে; ইহলোকে আৰু পৰলোকে সকলো কামনা লাভ কৰে।

Verse 67

ययातिरुवाच । कस्मिन्काले द्विजश्रेष्ठ देव्या मुक्तेऽत्र पादुके । कस्माच्च कारणाद्ब्रूहि सर्वं विस्तरतो मम

যযাতিয়ে ক’লে: হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, দেৱীয়ে এই পাদুকা ইয়াত কোন সময়ত এৰি থৈ গ’ল? আৰু কোন কাৰণত? মোৰ বাবে সকলো বিস্তাৰকৈ কওক।

Verse 68

पुलस्त्य उवाच । तां देवीं मानवाः सर्वे संवीक्ष्य नृपसत्तम । प्राप्नुवंति परां सिद्धिं द्विविधां धर्मकारिणः

পুলস্ত্য ক’লে: হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! যিসকল মানুহে সেই দেৱীৰ দৰ্শন কৰে, ধৰ্মকাৰী হৈ তেওঁলোকে দ্বিবিধ পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 69

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञदानादिकाः क्रियाः । प्रणष्टा भूतले राजंस्तीर्थयात्राव्रतोद्भवाः

সেই সময়তেই, হে ৰাজন, যজ্ঞ-দান আদি ক্ৰিয়া ভূতলৰ পৰা লুপ্ত হ’ল; তীৰ্থযাত্ৰা আৰু ব্ৰতজনিত ধৰ্মানুষ্ঠানসমূহো নাশ হ’ল।

Verse 70

शून्यास्ते नरकाः सर्वे संबभूवुर्यमस्य ये । यज्ञभागविहीनाश्च देवाः कष्टमुपागताः

যমৰ অধীন সকলো নৰক শূন্য হৈ পৰিল; আৰু যজ্ঞৰ ভাগৰ পৰা বঞ্চিত দেৱতাসকল দুঃখ-কষ্টত পতিত হ’ল।

Verse 71

अथ सर्वे नृपश्रेष्ठ देवास्तत्र समागताः । ऊचुर्गत्वाऽर्बुदं तत्र श्रीमातां परमे श्वरीम्

তাৰ পাছত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সকলো দেৱতা তাত একত্ৰিত হ’ল। অৰ্বুদলৈ গৈ তেওঁলোকে পৰমেশ্বৰী শ্ৰী মাতাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 72

देवा ऊचुः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया नष्टाः सुरेश्वरि । मर्त्यलोके वयं तेन कर्मणातीव पीडिताः

দেৱতাসকলে ক’লে: হে সুৰেশ্বৰী! অগ্নিষ্টোম আদি সকলো ক্ৰিয়া নষ্ট হৈ গৈছে। সেই কৰ্মৰ অভাৱত মর্ত্যলোকে আমি অতিশয় পীড়িত।

Verse 73

दृष्ट्वा त्वां देवि पाप्मानः सिद्धिं यांति सपूर्वजाः । तस्माद्यथा वयं पुष्टिं व्रजामस्ते प्रसादतः

হে দেবী! তোমাক দৰ্শন কৰিলেই পাপীসকলেও, নিজৰ পূৰ্বপুৰুষসহ, সিদ্ধি লাভ কৰে। সেয়ে তোমাৰ প্ৰসাদে আমিও পুষ্টি, সমৃদ্ধি আৰু বল লাভ কৰোঁ।

Verse 74

न निष्क्रामति दैत्यश्च बाष्कलिस्त्वं तथा कुरु

আৰু দানৱ বাষ্কলি বাহিৰলৈ নুওলাই; সেয়ে হে দেবী, তুমিও তেনেকৈ ব্যৱস্থা কৰা—তাক নিবাৰণ কৰি ৰাখা।

Verse 75

पुलस्त्य उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संचिंत्य सुचिरं तदा । मुक्त्वा स्वे पादुके तत्र कृत्वा चाश्मसमुद्भवे । देवानुवाच राजेंद्र सर्वानर्त्तिमुपागतान्

পুলস্ত্য ক’লে: তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি তেতিয়া সি বহু সময় ধৰি গভীৰ চিন্তা কৰিলে। তাৰ পাছত তাত নিজৰ পাদুকা এৰি, শিলাজাত পীঠত স্থাপন কৰি, হে ৰাজেন্দ্ৰ, দুখত পতিত হৈ আহা সকলো দেৱতাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः । विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः

শ্ৰীদেৱী ক’লে: তোমালোকৰ বাক্য অনুসৰি মই নিশ্চয় এই উত্তম পৰ্বত ত্যাগ কৰিলোঁ। হে সুৰসকল, বাষ্কলীৰ পৰা ৰক্ষাৰ্থে মই তাত মোৰ পাদুকা স্থাপন কৰি থৈছোঁ।

Verse 77

मत्पादुकाभराक्रांतो न स दैत्यः सुरोत्तमाः । स्थानात्प्रचलितुं शक्तः स्तंभितः स्याद्यथा मया

হে সুৰোত্তমসকল! মোৰ পাদুকাৰ ভাৰে দবাই থোৱা সেই দানৱে নিজৰ স্থানৰ পৰা সৰিব নোৱাৰে। মোৰ আদেশ অনুসাৰে সি স্তম্ভিত হৈ অচল হৈ থাকিব।

Verse 78

एतच्छास्त्रं मया कृत्स्नं पादुकार्थं विनिर्मितम् । अध्यात्मकं हितार्थाय प्राणिनां पृथिवीतले

এই সম্পূৰ্ণ শাস্ত্ৰ মই পাদুকাৰ অৰ্থ—পবিত্ৰ তত্ত্ব আৰু ৰক্ষাৰ নিমিত্তে—ৰচনা কৰিলোঁ; ই আধ্যাত্মিক, পৃথিৱীত থকা প্ৰাণীসকলৰ কল্যাণৰ বাবে।

Verse 79

शास्त्रमार्गेण चानेन भक्त्या यः पादुके मम । पूजयिष्यति सिद्धिः स्यात्तस्य मद्दर्शनोद्भवा

যি কোনো শাস্ত্ৰ-মাৰ্গ অনুসৰি আৰু ভক্তিৰে মোৰ এই পাদুকা পূজা কৰিব, তাৰ সিদ্ধি নিশ্চয় মোৰ দিৱ্য দৰ্শনৰ প্ৰসাদৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 80

चैत्रशुक्लचतुर्द्दश्यामहमत्रार्बुदे सदा । अहोरात्रे वसिष्यामि सुगुप्ता गिरिगह्वरे

চৈত্ৰ মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশীত মই সদায় ইয়াত অৰ্বুদত থাকিম; দিন-ৰাত পৰ্বতৰ গুহাৰ ভিতৰত সুগুপ্তভাৱে বাস কৰিম।

Verse 81

पर्वतोऽयं ममाभीष्टो न च त्यक्तुं मनो दधे । तथापि संपरित्यक्तो युष्माकं हितकाम्यया

এই পৰ্বত মোৰ অতি প্ৰিয়, আৰু মনেও ইয়াক ত্যাগ কৰিবলৈ ইচ্ছা নধৰিলে; তথাপি তোমালোকৰ হিত কামনা কৰি মই ইয়াক সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিত্যাগ কৰিলোঁ।

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तु सा देवी समंताद्देवकिंनरैः । स्तूयमाना ययौ स्वर्गं मुक्त्वा ते पादुके शुभे

পুলস্ত্য ক’লে: এইদৰে কৈ সেই দেৱী, চাৰিওফালে দেৱ আৰু কিন্নৰসকলৰ স্তৱত প্ৰশংসিত হৈ, সেই শুভ পাদুকা এৰি স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 83

अद्यापि सिद्धिमायांति योगिनो ध्यानतत्पराः । तन्निष्ठास्तद्गतप्राणा यथा देव्याः प्रदर्शनात्

আজিও ধ্যানতৎপৰ যোগীসকল, দেৱীত অচল নিষ্ঠাৰে আৰু প্ৰাণ-শ্বাস তাতেই লীন কৰি, দেৱীৰ সাক্ষাৎ দৰ্শনৰ দৰে সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 84

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्व परिपृच्छसि । श्रीमातासंभवं पुण्यं पादुकाभ्यां च भूमिप

হে ভূমিপ নৃপতি! তুমি যি মোক সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমাক ক’লোঁ—শ্ৰী মাতাৰ পৰা উদ্ভূত পুণ্য আৰু পবিত্ৰ পাদুকাসকলৰ বিষয়েও।

Verse 85

यस्त्वेतत्पठते भक्त्या श्लाघते वाऽथ यो नरः । सर्वपापैर्महाराज मुच्यते ज्ञानतत्परः

কিন্তু হে মহাৰাজ! যি নৰ ভক্তিৰে এই পাঠ কৰে বা ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু সত্য জ্ঞানত তৎপৰ হয়।