Adhyaya 90

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अग्नितीर्थं त्वया प्रोक्तं ब्रह्मतीर्थं च यत्पुरा । न तयोः कथितोत्पत्तिर्माहात्म्यं च महामते

ঋষিসকলে ক’লে— “পূৰ্বে আপুনি অগ্নিতীৰ্থ আৰু ব্ৰহ্মতীৰ্থৰ কথা কৈছিল। কিন্তু, হে মহামতে, সিহঁতৰ উৎপত্তি আৰু মাহাত্ম্য এতিয়াও কোৱা নহ’ল।”

Verse 2

तस्माद्विस्तरतो ब्रूहि एकैकस्य पृथक्पृथक् । न वयं तृप्तिमापन्नाः शृण्वतस्ते वचोऽमृतम्

“সেয়ে, বিস্তাৰে কওক—প্ৰত্যেকটোৰ কথা পৃথক পৃথককৈ। কিয়নো আপোনাৰ অমৃতসম বাক্য শুনিও আমি এতিয়াও তৃপ্ত হোৱা নাই।”

Verse 3

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि कथां पातकनाशिनीम् । अग्नितीर्थसमुद्भूतां सर्वसौख्यावहां शुभाम्

সূতে ক’লে— “ইয়াত মই তোমালোকক পাপনাশিনী কাহিনী কীৰ্তন কৰিম—অগ্নিতীৰ্থৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, শুভ আৰু সকলো সুখ দানকাৰী।”

Verse 4

सोमवंशसमुद्भूतः प्रतीपो नाम भूपतिः । पुरासीच्छौर्यसंपन्नो ब्रह्मज्ञानविचक्षणः

সোমবংশত জন্ম লোৱা প্ৰতীপ নামৰ এজন ৰজা আছিল। প্ৰাচীন কালত তেওঁ বীৰ্যসম্পন্ন আছিল আৰু ব্ৰহ্মজ্ঞানত বিচক্ষণ তথা বিবেকী আছিল।

Verse 5

तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सर्वलक्षणलक्षितम् । देवापिः प्रथमस्तत्र द्वितीयः शंतनुर्द्विजाः

তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ জন্মিল, সকলো শুভ লক্ষণেৰে চিহ্নিত। প্ৰথমজন দেৱাপি, আৰু দ্বিতীয়জন, হে দ্বিজসকল, শান্তনু।

Verse 6

अथो शिवपदं प्राप्ते प्रतीपे नृपसत्तमे । तपोऽर्थं राज्यमुत्सृज्य देवापिर्नियर्यौ वनम्

তাৰ পাছত, ৰজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতীপে শিৱপদ লাভ কৰোঁতেই, দেৱাপিয়ে তপস্যাৰ নিমিত্তে ৰাজ্য ত্যাগ কৰি বনলৈ গ’ল।

Verse 7

ततश्च मंत्रिभिः सर्वैः शंतनुस्तस्य चानुजः । पितृपैतामहे राज्ये सत्वरं सन्नियोजितः

তাৰ পাছত সকলো মন্ত্ৰীয়ে তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভ্ৰাতা শান্তনুক পিতৃ-পৈতামহীয় ৰাজ্যত সোনকালে সিংহাসনত অধিষ্ঠিত কৰিলে।

Verse 8

एतस्मिन्नंतरे शक्रो न ववर्ष क्रुद्धाऽन्वितः । यावद्द्वादशवर्षाणि तस्मि न्राज्यं प्रशासति

ইয়াৰ মাজতে ক্ৰোধেৰে পূৰ্ণ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) বৰষুণ নকৰিলে; তেওঁ ৰাজ্য শাসন কৰা কালত বাৰ বছৰলৈকে বৰষা নপৰিল।

Verse 9

अतः कृच्छ्रं गतः सर्वो लोकः क्षुत्परिपीडितः । चामुंडासदृशो जातो यो न मृत्युवशंगतः

সেইহেতু সমগ্ৰ প্ৰজা মহা কষ্টত পৰিল, ক্ষুধাই পীড়িত। যিজন মৃত্যুৰ অধীন নহ’ল, সিও জীৱন্ত চামুণ্ডাৰ দৰে শুকাই কঙ্কালসাৰ হ’ল।

Verse 10

संत्यक्ताः पतिभिर्नार्यः पुत्राश्च पितृभिर्निजैः । मातरश्च तथा पुत्रैर्लोकेष्वन्येषु का कथा

স্বামীয়ে পত্নীসকলক ত্যাগ কৰিলে, আৰু পিতৃসকলে নিজৰ পুত্ৰসকলক পৰিত্যাগ কৰিলে; মাতৃসকলকো পুত্ৰসকলে ত্যাগ কৰিলে—তেন্তে আন লোকৰ কথা ক’বই বা কিয়?

Verse 11

दैवयोगात्क्वचित्किंचित्कस्यचिद्यदि दृश्यते । सस्यं सिद्धमसिद्धं वा ह्रियते वीर्यतः परैः

দৈৱৰ যোগত কেতিয়াবা ক’ৰবাত কাৰোবাৰ অলপ শস্য দেখা গ’লে, তেন্তে আন লোকসকলে বলপূৰ্বক কেঢ়ি লয়—শস্য পকা হওক বা অপকা, শক্তিৰে হৰণ কৰে।

Verse 12

शुष्का महीरुहाः सर्वे तथा ये च जलाशयाः । नद्यश्च स्वल्पतोयाश्च गंगाद्या अपि संस्थिताः

সকলো গছ-গছনি শুকাই গ’ল, তেনেদৰে পুখুৰী আৰু জলাশয়সমূহো। নদীবোৰত অতি সামান্য পানী ৰ’ল—গঙ্গা আদি মহা নদীসমূহো পাতল ধাৰাত পৰিণত হ’ল।

Verse 13

एवं वृष्टेः क्षये जाते नष्टे धर्मपथे तथा । लोकेऽस्मिन्नस्थिसंघातैः पूरिते भस्मना वृते

এইদৰে বৰষুণ ক্ষয় হোৱাত আৰু ধৰ্মপথো নষ্ট হোৱাত, এই জগত হাড়ৰ ঢিপেৰে ভৰি পৰিল আৰু ভস্মেৰে আচ্ছাদিত হ’ল।

Verse 14

न कश्चिद्यजनं चक्रे न स्वाध्यायं न च व्रतम् । एवमालोक्यते व्योम वृष्ट्यर्थं क्षुत्समाकुलैः

কোনেও যজ্ঞ নকৰিলে, ন স্বাধ্যায়, ন কোনো ব্ৰত। এইদৰে ক্ষুধাত কাতৰ লোকসকলে বৰষুণৰ আশাত আকাশলৈ চাই থাকিল।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु विश्वामित्रो महामुनिः । चर्मास्थिशेषसर्वांगो बुभुक्षार्त इतस्ततः

ঠিক সেই সময়তে, মহৰ্ষি বিশ্বামিত্ৰই, যাৰ শৰীৰ কেৱল হাড় আৰু ছাললৈ পৰিণত হৈছিল, ভোকত আতুৰ হৈ ইফালে সিফালে ভ্ৰমি ফুৰিছিল।

Verse 16

परिभ्रमंस्ततः प्राप्य कंचिद्ग्रामं निरुद्वसम् । मृतमर्त्योद्भवैव्याप्तमस्थिसंघैः समंततः

ভ্ৰমি ফুৰোঁতে তেওঁ এখন জনশূন্য গাঁৱত উপস্থিত হ’ল, যিখন চাৰিওফালে মৃত মানুহৰ হাড়ৰ দ’মেৰে ভৰি আছিল।

Verse 17

अथ तत्र भ्रमन्प्राप्तश्चंडालस्य निवेशनम् । शून्ये गोऽस्थिसमाकीर्णे दुर्गंधेन समावृते

তাৰ পাছত, তাত ভ্ৰমি ফুৰোঁতে তেওঁ এটা চণ্ডালৰ ঘৰ পালেগৈ—যিটো জনশূন্য আছিল, গৰুৰ হাড়েৰে সিঁচৰিত হৈ আছিল আৰু দুৰ্গন্ধময় আছিল।

Verse 19

अथापश्यन्मृतं तत्र सारमेयं चिरोषितम् । संशुष्कं गन्धनिर्मुक्तं गृहप्रांते व्यवस्थितम्

তাত তেওঁ এটা মৰা কুকুৰ দেখিলে যিটো বহু সময় ধৰি তাত পৰি আছিল—সম্পূৰ্ণৰূপে শুকাই গৈছিল, কোনো দুৰ্গন্ধ নাছিল আৰু ঘৰৰ চুকত পৰি আছিল।

Verse 20

ततश्च श्रपयामास सुसमिद्धे हुताशने । क्षुत्क्षामो भोजनार्थाय ततः पाकाग्रमेव च

তাৰ পাছত, ভোকত জৰ্জৰিত হৈ আৰু আহাৰৰ সন্ধানত, তেওঁ দাউ দাউকৈ জ্বলি থকা জুইত তাক সিজাবলৈ ল’লে আৰু সিজাৰ অপেক্ষাত তাতে ৰৈ থাকিল।

Verse 21

समादाय पितॄंस्तर्प्य यावदग्नौ जुहोति सः । तावद्वह्निः परित्यज्य समस्तमपि भूतलम्

সেয়া লৈ তেওঁ পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিলে আৰু যিমান সময় অগ্নিত আহুতি দিছিল, তিমানেই বহ্নিয়ে নিজৰ স্থান ত্যাগ কৰি সমগ্ৰ ভূতল জুৰি বিস্তাৰ কৰিলে।

Verse 22

गतश्चादर्शनं सद्यः सर्वेषां क्षितिवासिनाम् । चित्ते कोपं समाधाय शक्रस्योपरि भूरिशः

তাৰ পাছত সেয়া তৎক্ষণাৎ পৃথিৱীবাসী সকলোৰে দৃষ্টিৰ পৰা অদৃশ্য হ’ল; আৰু চিত্তত ক্ৰোধ স্থাপন কৰি, সেই মহাবলী শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ওপৰত ৰোষ ঘূৰালে।

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वह्नौ मर्त्यलोकाद्विनिर्गते । विशेषात्पीडिता लोका येऽवशिष्टा धरातले

ইফালে, বহ্নি মর্ত্যলোকৰ পৰা উচ্ছ্বসিত হৈ ওলাই যেতিয়া গ’ল, তেতিয়া ধৰাতলে অৱশিষ্ট থকা জীৱসকল বিশেষকৈ অধিক তীব্ৰ যন্ত্রণাত পীড়িত হ’ল।

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे देवा ब्रह्मविष्णुपुरः सराः । वह्नेरन्वेषणार्थाय वभ्रमुर्धरणीतले

ইফালে, ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু আদি দেবতাসকলৰ নেতৃত্বত দেৱগণ বহ্নিৰ অনুসন্ধানৰ উদ্দেশ্যে ধৰণীতলে ঘূৰি ফুৰিলে।

Verse 25

अथ तैर्भ्रममाणैश्च प्रदृष्टोऽभूद्गजो महान् । निश्वसन्पतितो भूमौ वह्नितापप्रपीडितः

তাৰ পাছত তেওঁলোকে ঘূৰি ফুৰোঁতে এটা মহান গজ দেখিলে—হাঁপাই হাঁপাই মাটিত পৰি আছিল, বহ্নিৰ তাপত ভীষণভাৱে পীড়িত।

Verse 26

अथ देवा गजं दृष्ट्वा पप्रच्छुस्त्वरयाऽन्विताः । कच्चित्त्वया स दृष्टोऽत्र कानने पावको गज

গজটোক দেখি দেৱতাসকলে তৎক্ষণাৎ সুধিলে: “হে গজ, এই কাননত পাৱক অগ্নিক ক’তো দেখিছা নে?”

Verse 27

गज उवाच । वंशस्तंबेऽत्र संकीर्णे संप्रविष्टो हुताशनः । सांप्रतं तेन निर्दग्धः कृच्छ्रादत्राहमागतः

গজে ক’লে: “ইয়াত বাঁহৰ ঘন ঝোপত হুতাশন অগ্নি সোমাই পৰিল। এতিয়াই তাতে দগ্ধ হৈ মই অতি কষ্টে ইয়ালৈ আহিলোঁ।”

Verse 28

अथ तैर्वेष्टितस्तस्मिन्वंशस्तंबे हुताशनः । देवैर्दत्त्वा गजेंद्रस्य शापं पश्चाद्विनिर्गतः

তেতিয়া দেৱতাসকলে সেই বাঁহৰ ঝোপত হুতাশন অগ্নিক ঘেৰিলে। তাৰ পাছত গজেন্দ্ৰক প্ৰথমে শাপ দি, সি বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 29

यस्मात्त्वयाहमादिष्टो देवानां वारणाधम । तस्मात्तव मुखे जिह्वा विपरीता भविष्यति

“দেৱতাসকলৰ পক্ষত তুমিয়ে মোক আদেশ দিছিলা, হে গজসকলৰ অধম! সেয়ে তোমাৰ মুখত তোমাৰ জিভা উলটি যাব।”

Verse 30

एवं शप्त्वा गजं शीघ्रं नष्टो वैश्वानरः पुनः । देवाश्चापि तथा पृष्ठे संलग्नास्तद्दिदृक्षया

এইদৰে গজক শীঘ্ৰে শাপ দি বৈশ্বানৰ অগ্নি পুনৰ অদৃশ্য হ’ল। দেৱতাসকলেও কি হ’ব চাবলৈ আগ্ৰহে পিঠিপিঠি লাগি গ’ল।

Verse 31

अथ दृष्टः शुकस्तैश्च भ्रममाणैर्महावने । भोभोः शुक त्वया वह्निर्यदि दृष्टो निवेद्यताम्

তাৰ পিছত মহাবনত ঘূৰি ফুৰোঁতে তেওঁলোকে এটা শুক দেখা পালে। “হে শুক, যদি তুমি অগ্নিক দেখা পাইছা, তেন্তে আমাক জনোৱা।”

Verse 32

शुक उवाच । योऽयं संदृश्यते दूराच्छमीगर्भे च पिप्पलः । एतस्मिंस्तिष्ठते वह्निरश्वत्थे सुरसत्तमाः

শুকে ক’লে: “দূৰৰ পৰা দেখা পোৱা যি পিপ্পল (অশ্বত্থ) গছ, যি শমী গছৰ গৰ্ভত অৱস্থিত—সেই অশ্বত্থতেই, হে সুৰসত্তম, বহ্নি বাস কৰে।”

Verse 33

अत्रस्थो यः कुलायो म आसीच्छिशुसमन्वितः । संदग्धस्तत्प्रतापेन अहंकृच्छ्राद्विनिर्गतः

“ইয়াত মোৰ কুলায় আছিল, মোৰ পোৱালিসকলৰ সৈতে; তেওঁৰ তীব্ৰ তাপে সেয়া দগ্ধ হ’ল, আৰু মই অতি কষ্টেৰে পলাই ওলাই আহিলোঁ।”

Verse 34

तच्छ्रुत्वा तैः सुरैः सर्वैः शमीगर्भः स तत्क्षणात् । वेष्टितः पावकोऽप्याशु शुकं शप्त्वा विनिर्गतः

সেয়া শুনি সকলো দেৱতাই তৎক্ষণাৎ সেই শমীৰ গৰ্ভক ঘেৰি ধৰিলে। পাৱকো শুকক শাপ দি সোনকালে বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 35

अहं यस्मात्त्वया पाप देवानां संनिवेदितः । तस्माच्छुक न ते वाणी विस्पष्टा संभविष्यति

“হে পাপী, তুমি মোক দেৱতাসকলৰ আগত জনাই দিলা; সেয়েহে, হে শুক, তোমাৰ বাক্য স্পষ্ট আৰু সুসংগত নহ’ব।”

Verse 36

एवमुक्त्वा जातवेदा देवादर्शनवांछया । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवस्य परमेष्ठिनः

এইদৰে কৈ জাতৱেদ অগ্নি, দেৱদৰ্শনৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, হাটকেশ্বৰজ ক্ষেত্ৰ—পৰমেশ্ঠী দেৱৰ পবিত্ৰ ভূমি—লৈ গ’ল।

Verse 37

जलाशयं सुगम्भीरं पूर्वोत्तरदिक्संस्थितम् । दृष्ट्वा तत्र प्रविष्टस्तु निभृतं च समाश्रितः

উত্তৰ-পূৰ্ব দিশত অৱস্থিত অতি গভীৰ জলাশয় এটা দেখি, তেওঁ তাত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু নিভৃতে ভিতৰত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे तत्र मत्स्यकच्छपदर्दुराः । वह्निप्रतापनिर्दग्धा दृश्यंते शतशो मृताः

ইতিমধ্যে তাত অগ্নিৰ দাহক তাপত দগ্ধ হৈ শতশত মাছ, কচ্ছপ আৰু ব্যাঙ মৃত অৱস্থাত দেখা গ’ল।

Verse 39

अथ चैकोऽर्धनिर्दग्ध आयुःशेषेण दर्दुरः । तस्माज्जलाद्विनिष्क्रांतो दृष्टो देवैश्च दूरतः

তাৰ পাছত আয়ুৰ অৱশিষ্ট অংশেৰে কেৱল জীয়াই থকা, আধা-দগ্ধ এটা ব্যাঙ সেই জলৰ পৰা ওলাই আহিল; আৰু দেৱতাসকলে দূৰৰ পৰা তাক দেখিলে।

Verse 40

पृष्टश्च ब्रूहि चेद्भेक त्वया दृष्टो हुताशनः । तदर्थमिह संप्राप्ताः सर्वे देवाः सवासवाः

তেতিয়া তাক সোধা হ’ল—“কোৱা, হে ব্যাঙ! তুমি হুতাশন (অগ্নি)ক দেখিছা নে? সেই উদ্দেশ্যেই সকলো দেৱতা, বাসৱ (ইন্দ্ৰ)সহ, ইয়ালৈ আহিছে।”

Verse 41

भेक उवाच । अस्मिञ्जलाशये वह्निः सांप्रतं पर्यवस्थितः । तस्यैते जलमध्यस्था मृता भूरिजलोद्भवाः

ভেকে ক’লে— “এই জলাশয়ত অগ্নি এতিয়া স্থিত আছে। তাৰ কাৰণেই পানীৰ মাজত বাস কৰা জলজ এই সকলো প্ৰাণী মৃত্যুবৰণ কৰিলে।”

Verse 42

अस्माकं निधनं प्राप्तं कुटुम्बं सुरसत्तमाः । अहं कृच्छ्रेण निष्क्रांत एतस्माज्जलसंश्रयात्

“হে সুৰশ্ৰেষ্ঠসকল! মোৰ সমগ্ৰ কুটুম্ব মৃত্যুলৈ গ’ল। মই নিজে এই জল-আশ্ৰয়ৰ পৰা অতি কষ্টেৰে ওলাই আহিলোঁ।”

Verse 43

तच्छ्रुत्वा ते सुराः सर्वे सर्वतस्तं जलाशयम् । वेष्टयित्वा स्थितास्तत्र वह्निर्भेकं शशाप ह

এই কথা শুনি সকলো দেৱতাই সেই জলাশয়ক চাৰিওফালে ঘেৰি তাত থিয় হৈ ৰ’ল; তেতিয়া অগ্নিয়ে ভেকক শাপ দিলে।

Verse 44

यस्माद्भेक त्वया मूढ देवेभ्योऽहं निवेदितः । तस्मात्त्वं भविता नूनं विजिह्वोऽत्र धरातले

“যিহেতু, হে মূঢ় ভেক! তুমি মোক দেৱতাসকলৰ আগত নিবেদন কৰিলা, সেয়েহে তুমি নিশ্চয় এই ধৰাতলত জিহ্বাহীন হ’বা।”

Verse 45

एवमुक्त्वा ततः स्थानात्ततो वह्निर्विनिर्गतः । तावत्स ब्रह्मणा प्रोक्तः स्वयमेव महात्मना

এইদৰে কৈ অগ্নি সেই স্থানৰ পৰা ওলাই গ’ল। ঠিক তেতিয়াই মহাত্মা ব্ৰহ্মাই নিজে তাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 46

भोभो वह्ने किमर्थं त्वं देवान्दृष्ट्वा प्रगच्छसि । त्वमाद्यश्चैव सर्वेषामेतेषां संस्थितो मुखम्

হে হে অগ্নিদেৱ! দেৱতাসকলক দেখি তুমি কিয় প্ৰস্থান কৰিছা? তুমি সকলোৰে অগ্ৰগণ্য; এই দেৱতাসকলৰ ‘মুখ’ ৰূপে তুমিয়েই স্থিত।

Verse 47

त्वय्याहुतिर्हुता सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः

যেতিয়া তোমাত আহুতি বিধিমতে দিয়া হয়, সেয়া সূৰ্যদেৱলৈ সঠিকভাৱে পৌঁছে। সূৰ্যৰ পৰা বৰষুণ জন্মে; বৰষুণৰ পৰা অন্ন; আৰু অন্নৰ পৰা প্ৰজাসকল পোষিত হয়।

Verse 48

तस्माद्धाता विधाता च त्वमेव जगतः स्थितः । संतुष्टे धार्यते विश्वं त्वयि रुष्टे विनंक्ष्यति

সেয়েহে জগতৰ ধাৰক আৰু বিধাতা ৰূপে তুমিয়েই স্থিত। তুমি সন্তুষ্ট হ’লে বিশ্ব ধাৰিত থাকে; তুমি ক্ৰুদ্ধ হ’লে সেয়া বিনাশৰ দিশে ঢলি যায়।

Verse 49

अग्निष्टोमादिका यज्ञास्त्वयि सर्वे प्रतिष्ठिताः । अथ सर्वाणि भूतानि जीवंति तव संश्रयात्

অগ্নিষ্টোম আদি সকলো যজ্ঞ তোমাতেই প্ৰতিষ্ঠিত। আৰু সকলো ভূত-প্ৰাণী তোমাৰ আশ্ৰয়ত, তোমাৰ ৰক্ষাতেই জীৱন ধাৰে।

Verse 50

त्वमग्ने सर्वभूतानामन्तश्चरसि सर्वदा । तेनैवान्नं च पानं च जठरस्थं पचत्यलम

হে অগ্নে! তুমি সদায় সকলো জীৱৰ অন্তৰত বিচৰণ কৰিছা। সেই শক্তিৰ দ্বাৰাই উদৰত থকা আহাৰ আৰু পানীয় যথেষ্টভাৱে পাচন কৰাই দিয়া।

Verse 51

तस्मात्कुरु प्रसादं त्वं सर्वेषां च दिवौकसाम् । कोपस्य कारणं ब्रूहि यतस्त्यक्त्वा प्रगच्छसि

সেয়ে তুমি স্বৰ্গবাসী সকলো দেৱতাৰ প্ৰতি প্ৰসন্ন হওঁক। কিয় ক্ৰোধ কৰিছা, যাৰ বাবে ত্যাগ কৰি গুচি যোৱা, সেই কাৰণ কোৱা।

Verse 52

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवस्य परमेष्ठिनः । प्रोवाच प्रणयात्कोपं कृत्वा नत्वा च पद्मजम्

সূত ক’লে: পৰমেশ্ঠী স্ৰষ্টা দেৱতাৰ সেই বাক্য শুনি, তেওঁ স্নেহবশতঃ ক্ৰোধৰ ভান ধৰি, পদ্মজ ব্ৰহ্মাক প্ৰণাম কৰি ক’লে।

Verse 53

अग्निरुवाच । अहं कोपं समाधाय शक्रस्योपरि पद्मज । प्रणष्टो जगदुत्सृज्य यस्मात्तत्कारणं शृणु

অগ্নিয়ে ক’লে: হে পদ্মজ ব্ৰহ্মা! মই শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ওপৰত ক্ৰোধ স্থিৰ কৰি, জগত ত্যাগ কৰি অন্তৰ্ধান হ’লোঁ। এতিয়া তাৰ কাৰণ শুনা।

Verse 54

अनावृष्ट्या महेन्द्रस्य संजातश्चौषधीक्षयः । ततोऽस्म्यहं श्वमांसेन विश्वामित्रेण योजितः

মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ অনাবৃষ্টিৰ বাবে ঔষধি-লতা-গছ নষ্ট হ’ল। তাৰ পাছত বিশ্বামিত্ৰে বাধ্য কৰি মোক কুকুৰৰ মাংস ভক্ষণত নিয়োজিত কৰিলে।

Verse 55

एतस्मात्कारणान्नष्टो न कामान्न च संभ्रमात् । अभक्ष्यभक्षणाद्भीतः सत्यमेतन्मयोदितम्

এই কাৰণেই মই অন্তৰ্ধান হ’লোঁ—না কামনাৰ বাবে, না বিভ্ৰান্তিৰ বাবে। অভক্ষ্য ভক্ষণৰ ভয়ত মই আছিলোঁ; এই সত্যই মই ক’লোঁ।

Verse 56

तच्छ्रुत्वा स चतुर्वक्त्रः शक्रमाह ततः परम् । युक्तमेव शिखी प्राह किमर्थं न च वर्षसि

এই কথা শুনি চতুৰ্মুখ পিতামহ ব্ৰহ্মাই তাৰ পাছত শক্ৰ ইন্দ্ৰক ক’লে: “অগ্নিয়ে যথাৰ্থ কথাই কৈছে; তুমি কিয় বৰষুণ নবৰ্ষাও?”

Verse 57

शक्र उवाच । ज्येष्ठं भ्रातरमुल्लंघ्य शंतनुः पृथिवीपतिः । पितृपैतामहे राज्ये स निविष्टः पितामह

শক্ৰ ক’লে: “হে পিতামহ! পৃথিৱীপতি ৰজা শান্তনুৱে জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতাক অতিক্ৰম কৰি পিতৃ-পৈতামহিক ৰাজ্যত আসন গ্ৰহণ কৰিছে।”

Verse 58

एतस्मात्कारणाद्वृष्टिः संनिरुद्धा मया प्रभो । तद्ब्रूहि किं करोम्यद्य त्वं प्रमाणं पितामह

“এই কাৰণতে, হে প্ৰভু, মই বৰষুণ ৰোধ কৰি ৰাখিছোঁ। সেয়ে আজি মই কি কৰোঁ কওক—আপুনিয়েই প্ৰমাণ, হে পিতামহ।”

Verse 59

पितामह उवाच । तस्याक्रमस्य संप्राप्तं पापं तेन महीभुजा । उपभुक्तमवृष्ट्याद्य तस्माद्वृष्टिं कुरु द्रुतम्

পিতামহ ক’লে: “সেই অতিক্ৰমৰ ফলত যি পাপ সেই ৰজাই লাভ কৰিছিল, সেয়া আজি অনাবৃষ্টিৰ দ্বাৰা ভোগ কৰা হ’ল। সেয়ে শীঘ্ৰে বৰষুণ কৰাওক।”

Verse 60

मद्वाक्याद्याति नो नाशं यावदेतज्जगत्त्रयम् । अकालेनापि देवेन्द्र सस्याभावाद्बुभुक्षया

“মোৰ বাক্যৰ দ্বাৰা, যেতিয়ালৈকে এই ত্ৰিলোক আছে, তেতিয়ালৈকে নাশ নহ’ব। হে দেৱেন্দ্ৰ! অকালে হোৱা বিলম্বো শস্যাভাৱৰ বাবে দুৰ্ভিক্ষ আনে।”

Verse 61

एतस्मिन्नंतरे शक्र आदिदेश त्वरान्वितः । पुष्करावर्तकान्मेघान्वृष्ट्यर्थं धरणीतले

ইতিমধ্যে ত্বৰিতচিত্ত শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)য়ে পুষ্কৰাৱর্তক মেঘসমূহক ধৰাৰ পৃষ্ঠত বৰ্ষা ঢালিবলৈ আদেশ দিলে।

Verse 62

तेऽपि शक्रसमादेशात्समस्तधरणीतलम् । तत्क्षणात्पूरयामासुर्गर्जन्तो विद्युदन्विताः

শক্ৰৰ আদেশ মানি সিহঁতে তৎক্ষণাৎ সমগ্ৰ ধৰণীতল ভৰাই তুলিলে—গৰ্জন কৰি আৰু বিদ্যুতেৰে সহিত।

Verse 63

अथाब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा देवैः सार्धं हुताशनम् । अग्निहोत्रेषु विप्राणां प्रत्यक्षो भव पावक । सांप्रतं त्वं वरं मत्तः प्रार्थयस्वाभिवांछितम्

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই দেৱসকলৰ সৈতে পুনৰ হুতাশন (অগ্নি)ক ক’লে: “হে পাৱক, বিপ্ৰসকলৰ অগ্নিহোত্ৰ যজ্ঞত প্ৰত্যক্ষ হৈ উঠা। আৰু এতিয়া মোৰ পৰা তোমাৰ অভিলষিত বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 64

अग्निरुवाच । अयं जलाशयः पुण्यो मन्नाम्ना पृथिवीतले । ख्यातिं यातु चतुर्वक्त्र वह्नितीर्थमिति स्मृतम्

অগ্নিয়ে ক’লে: “হে চতুৰ্মুখ! পৃথিৱীতলত এই পবিত্ৰ জলাশয় মোৰ নামে খ্যাতি লাভ কৰক; আৰু ‘বহ্নিতীৰ্থ’ বুলি স্মৃত হোৱক।”

Verse 65

अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा श्रद्धा समन्वितः । अग्निसूक्तं जपित्वा च त्वां प्रपश्यति सादरम् । तस्य तुष्टिस्त्वया कार्या द्रुतं मद्वाक्यतः प्रभो

“ইয়াত যি কোনো পুৱাতে উঠি, শ্ৰদ্ধাসহ স্নান কৰি, অগ্নিসূক্ত জপ কৰি, তাৰ পাছত সাদৰে তোমাৰ দৰ্শন কৰে—হে প্ৰভু, মোৰ বাক্য অনুসাৰে তৎক্ষণাৎ তাক সন্তুষ্টি আৰু অনুগ্ৰহ দিয়া।”

Verse 66

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र यः प्रातरुत्थाय स्नात्वा वै वेदविद्द्विजः । अग्निसूक्तं जपित्वा च वीक्षयिष्यति मां ततः

শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: যি বেদবিদ্‌ দ্বিজে ইয়াত প্ৰাতে উঠি স্নান কৰি অগ্নিসূক্ত জপ কৰে, তাৰ পাছত সি মোক দৰ্শন কৰিব।

Verse 67

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य सकलं लप्स्यते फलम् । अनेकजन्मजं पापं नाशमेष्यति पावक

সি অগ্নিষ্টোম যজ্ঞৰ সম্পূৰ্ণ ফল লাভ কৰিব; আৰু বহু জন্মৰ সঞ্চিত পাপ নাশ পাব, হে পাৱক (অগ্নি)।

Verse 68

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्विरराम पितामहः । पावकोऽपि च विप्राणामग्निहोत्रेषु संस्थितः

সূতে ক’লে: এইদৰে কৈ ভগৱান পিতামহ (ব্ৰহ্মা) নীৰৱ হ’ল; আৰু পাৱক (অগ্নি)ও ব্ৰাহ্মণসকলৰ অগ্নিহোত্ৰ কৰ্মত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 69

एवं तत्र समुद्भूतं वह्नितीर्थं महाद्भुतम् । तत्र स्नातो नरः प्रातः सर्वपापैः प्रमुच्यते

এইদৰে তাত মহা-অদ্ভুত বহ্নিতীৰ্থ উদ্ভৱ হ’ল। যি মানুহে তাত প্ৰাতে স্নান কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 70

अग्निरुवाच ममातृप्तस्य लोकेश तावद्द्वादशवत्सरान् । क्षुत्पीडासंवृते मर्त्ये न प्राप्तं कुत्रचिद्धविः

অগ্নিয়ে ক’লে: হে লোকেশ, মই অতৃপ্ত হৈ থাকোঁতে বাৰ বছৰ ধৰি—ক্ষুধাই পীড়িত এই মৰ্ত্যলোকে—ক’তো মোৰ ওচৰলৈ হৱিস্‌ আহুতি নাপালোঁ।

Verse 71

भविष्यंति तथा यज्ञा कालेन महता विभो । संजातैः पशुभिर्भूयः सस्यादैरपरैर्भुवि

হে বিভো মহাশক্তিমান! মহাকাল অতিবাহিত হ’লে পুনৰ যজ্ঞসমূহ প্ৰৱৰ্তিত হ’ব; পৃথিৱীত পুনৰ প্ৰচুৰ পশু জন্মিব, আৰু শস্য-আদি অন্য উৎপাদনো বৃদ্ধি পাব।

Verse 72

श्रीब्रह्मोवाच । अत्र ये ब्राह्मणाः केचिन्निवसंति हुताशन । वसोर्द्धाराप्रदानेन ते त्वां नक्तंदिनं सदा

শ্ৰী ব্ৰহ্মাই ক’লে: হে হুতাশন (অগ্নি)! ইয়াত কিছুমান ব্ৰাহ্মণ বাস কৰে। ‘বসোৰ্ধাৰা’—ঘৃতৰ অবিৰত ধাৰা—অৰ্পণ কৰি তেওঁলোকে ৰাতি-দিন সদায় তোমাক পুষ্ট আৰু তৃপ্ত কৰিব।

Verse 73

तर्पयिष्यंति सद्भक्त्या ततः पुष्टिमवाप्स्यसि । तेऽपि काम्यैर्मनोऽभीष्टैर्भविष्यंति समन्विताः

সদ্ভক্তিৰে তেওঁলোকে তোমাক তৰ্পণ কৰিব; তাৰ ফলত তুমি পূৰ্ণতা আৰু বল লাভ কৰিবা। আৰু তেওঁলোকো মন-অভীষ্ট কাম্য সিদ্ধিসমূহেৰে সমন্বিত হ’ব।

Verse 74

संक्रांति समये येषां वसोर्धाराप्रदायिनाम् । भविष्यति क्षुतं वह्ने हूयमाने तवानल

সংক্রান্তিৰ সময়ত, যিসকল বসোৰ্ধাৰা প্ৰদান কৰে, হে বহ্নে! তোমাৰ অনলত, আহুতি ঢালোঁতে ‘ক্ষুত’ নামৰ এক চিহ্ন/প্ৰতিক্ৰিয়া উদ্ভৱ হ’ব।

Verse 75

तेषां पापं च यत्किंचिज्ज्ञानतोऽज्ञानतः कृतम् । तद्यास्यति क्षयं सर्वमाजन्ममरणांतिकम्

তেওঁলোকৰ যিকোনো পাপ—জ্ঞানতে বা অজ্ঞানতে কৰা—সকলো নাশ হ’ব; জন্মৰ পৰা মৃত্যুৰ অন্ত পৰ্যন্ত সঞ্চিত সকলোও সম্পূৰ্ণকৈ ক্ষয়লৈ যাব।

Verse 76

त्वयि तुष्टिं गते पश्चाद्भविष्यति महीपतिः । शिबिर्नाम सुविख्यात उशीनरसमुद्रवः

তুমি সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হোৱাৰ পাছত পৃথিৱীত এজন মহীপতি উদ্ভৱ হ’ব—উশীনৰ বংশত জন্ম লোৱা, ‘শিবি’ নামে সুপ্ৰসিদ্ধ।

Verse 77

स कृत्वा श्रद्धया युक्तः सत्रं द्वादशवार्षिकम् । वसोर्द्धाराप्रदानेन वर्षं त्वां तर्पयिष्यति । कलशस्य च वक्त्रेणाविच्छिन्नेन दिवानिशम्

সেই ৰজা শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ বাৰ বছৰীয়া সত্র-যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিব। তাৰ পাছত বসোৰ্ধাৰা দানে, কলশৰ মুখেৰে অবিচ্ছিন্ন ধাৰা দিন-ৰাত এক পূৰ্ণ বছৰ তোমাক তৃপ্ত কৰিব।

Verse 78

ततस्तुष्टिं परां प्राप्य परां पुष्टिमवाप्स्यसि । पूज्यमानो धरापृष्ठे सर्वैर्वेदविदां वरैः

তেতিয়া পৰম তৃপ্তি লাভ কৰি তুমি পৰম পুষ্টি আৰু বল প্ৰাপ্ত হ’বা; পৃথিৱীত সকলো বেদবিদৰ শ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা তুমি পূজিত হ’বা।

Verse 79

अद्यप्रभृति यत्किंचित्कर्म चात्र भविष्यति । शांतिकं पौष्टिकं वापि वसोर्द्धारासमन्वितम् । संभविष्यति तत्सर्वं तव तृप्तिकरं परम्

আজি পৰা ইয়াত যি কোনো কৰ্ম সম্পন্ন হ’ব—শান্তিক হওক বা পুষ্টিক—যদি বসোৰ্ধাৰাসহ হয়, তেন্তে সেয়া সকলো নিশ্চয়েই তোমাৰ বাবে পৰম তৃপ্তিদায়ক হ’ব।

Verse 80

अपि यद्वैश्वदेवीयं कर्म किंचिद्द्विजन्मनाम् । वसोर्द्धाराविहीनं च निष्फलं संभविष्यति

দ্বিজসকলৰ দ্বাৰা সম্পন্ন যিকোনো বৈশ্বদেৱ কৰ্ম, যদি বসোৰ্ধাৰাবিহীন হয়, তেন্তে সেয়া নিষ্ফল হৈ পৰিব।

Verse 81

यस्माद्भवति संपूर्णं कर्म यज्ञादिकं हि तत् । शांतिकं वैश्वदेवं च पूर्णाहुतिरिहोच्यते

যাৰ দ্বাৰা যজ্ঞ আদি সকলো কৰ্ম সম্পূৰ্ণতা লাভ কৰে, সেয়েহে ইয়াত শান্তিক কৰ্ম আৰু বৈশ্বদেৱৰ বাবেও ইয়াক ‘পূৰ্ণাহুতি’—সম্পূৰ্ণকাৰী আহুতি—বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 82

यः सम्यक्छ्रद्धया युक्तो वसोर्द्धारां प्रदास्यति । स कामं मनसा ध्यातं समवाप्स्यति कृत्स्नशः

যি জনে যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত হৈ বসোৰ্ধাৰা দান কৰে, তেওঁ মনত ধ্যান কৰা যি কামনা, তাক সম্পূৰ্ণৰূপে লাভ কৰে।