Adhyaya 66

Verse 1

। सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विख्यातं रामह्रद इति स्मृतम् । यत्र ते पितरस्तेन रुधिरेण प्रतर्पिताः

সূত ক’লে: তাতেই তাত এটা বিখ্যাত কুণ্ড আছে, ‘ৰামহ্ৰদ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; য’ত সেই ৰক্ত-অৰ্পণে পিতৃসকল সন্তুষ্ট হৈছিল।

Verse 2

तत्र भाद्रपदे मासि योऽमावास्यामवाप्य च । पितॄन्संतर्पयेद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

তাত ভাদ্ৰপদ মাহত যি অমাৱস্যাৰ দিনা আহি ভক্তিৰে পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰে, সি অশ্বমেধ যজ্ঞসম ফল লাভ কৰে।

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यद्ब्रवीषि महामते । यत्तेन पितरस्तत्र रुधिरेण प्रतर्पिताः

ঋষিসকলে ক’লে: হে সূত, তুমি যি কথা কোৱা, হে মহামতি, ই অতি আশ্চৰ্য—যে তাত পিতৃসকল ৰুধিৰে সন্তুষ্ট হৈছিল।

Verse 4

पितृणां तर्पणार्थाय मेध्याः संकीर्तिता बुधैः । पदार्था रुधिरं प्रोक्तं राक्षसानां प्रतर्पणे

পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰিবলৈ জ্ঞানীসকলে পবিত্ৰ আৰু যোগ্য দ্ৰব্যসমূহ গণনা কৰিছে; ৰাক্ষসসকলক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ৰক্তকেই অৰ্ঘ্য-দ্ৰব্য বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 5

श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च कर्म सद्भिर्विगर्हितम् । जामदग्न्येन तच्चीर्णं कस्मात्सूत वदस्व नः

এই কৰ্ম শ্ৰুতি-স্মৃতিৰ বিৰোধী আৰু সৎলোকসকলে নিন্দা কৰে। তেন্তে জামদগ্ন্যই কিয় এইটো কৰিলে? হে সূত, আমাক কোৱা।

Verse 6

सूत उवाच । तेन कोपवशात्कर्म प्रतिज्ञां परिरक्षता । तत्कृतं तर्पिता येन पितरो रुधिरेण ते

সূতে ক’লে: ক্ৰোধবশ হৈ আৰু নিজৰ প্ৰতিজ্ঞা ৰক্ষা কৰিবলৈ তেওঁ সেই কৰ্ম কৰিলে—যাৰ দ্বাৰা সেই পিতৃসকল ৰক্তেৰে তৃপ্ত হ’ল।

Verse 7

पिता तस्य पुरा विप्रा जमदग्निर्निपातितः । क्षत्रियेण स्वधर्मस्थो विना दोषं द्विजोत्तमाः

হে ব্ৰাহ্মণসকল, পূৰ্বে তেওঁৰ পিতা জমদগ্নি এজন ক্ষত্ৰিয়ৰ দ্বাৰা নিহত হৈছিল; সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ নিজ ধৰ্মত স্থিত আৰু নিৰ্দোষ আছিল।

Verse 8

ततः कोपपरीतेन तेन प्रोक्तं महात्मना । रक्तेन क्षत्रियोत्थेन संतर्प्याः पितरो मया

তাৰ পাছত ক্ৰোধে আচ্ছন্ন সেই মহাত্মাই ক’লে: ‘ক্ষত্ৰিয়ৰ পৰা উৎপন্ন ৰক্তেৰে মই মোৰ পিতৃসকলক তৰ্পণ কৰি তৃপ্ত কৰিম।’

Verse 9

एतस्मात्कारणात्तेन रुधिरेण महात्मना । पितरस्तर्पिता सम्यक्तिलमिश्रेण भक्तितः

এই কাৰণতেই সেই মহাত্মাই ভক্তিভাৱে তিল মিহলাই ৰুধিৰে পিতৃসকলক যথাবিধি তৰ্পণ কৰি সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 10

ऋषय ऊचुः । जमदग्निर्हतः कस्मात्क्षत्रियेण महामुनिः । किंनामा स च भूपालो विस्तराद्वद सूत तत्

ঋষিসকলে ক’লে— “মহামুনি জমদগ্নি কিয় কাৰণে এজন ক্ষত্ৰিয়ে বধ কৰিলে? আৰু সেই ৰজাৰ নাম কি আছিল? হে সূত, সেই কাহিনী বিস্তাৰে কোৱা।”

Verse 11

सूत उवाच । ऋचीकतनयः पूर्वं जमदग्निरिति स्मृतः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रासीद्दग्धकल्मषः

সূতে ক’লে— “পূৰ্বতে ঋচীকাৰ পুত্ৰ জনা ‘জমদগ্নি’ নামে প্ৰখ্যাত আছিল। হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁ বাস কৰিছিল, যেন তেওঁৰ পাপসমূহ দগ্ধ হৈ নাশ পাইছিল।”

Verse 12

चत्वारस्तस्य पुत्राश्च बभूवुर्गुणसंयुताः । जघन्योऽपि गुणज्येष्ठस्तेषां रामो बभूव ह

“তেওঁৰ চাৰিজন পুত্ৰ আছিল, সকলো গুণে গুণান্বিত। সৰ্বকনিষ্ঠ হ’লেও, তেওঁলোকৰ মাজত ৰামেই গুণে শ্ৰেষ্ঠ আছিল।”

Verse 13

कदाचिद्वसतस्तस्य जमदग्नेर्महावने । पुत्रेषु कन्दमूलार्थं निर्गतेषु वनाद्बहिः

“এবাৰ, যেতিয়া জমদগ্নি মহাবনত বাস কৰি আছিল, তেতিয়া তেওঁৰ পুত্ৰসকলে কন্দ-মূল আৰু ফল সংগ্ৰহ কৰিবলৈ বনাৰ বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল।”

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो हैहयाधिपतिर्बली । सहस्रार्जुन इत्येव विख्यातो यो महीतले

ঠিক সেই সময়তে হাইহয়সকলৰ বলৱান অধিপতি উপস্থিত হ’ল—যি পৃথিৱীত ‘সহস্ৰাৰ্জুন’ নামে খ্যাত আছিল।

Verse 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

মৃগ শিকাৰৰ আকাঙ্ক্ষাৰে সি সেই বনত ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰিছিল। পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত হৈ, দিনৰ মধ্যভাগত সূৰ্য্য যেতিয়া বৃষ ৰাশিত আছিল, তেতিয়া সি অৱসন্ন হ’ল।

Verse 18

अथ तं पार्थिवं दृष्ट्वा स मुनिस्तुष्टिसंयुतः । अर्घं दत्त्वा यथान्यायं स्वागतेनाभिनंद्य च

তাৰ পাছত সেই ৰজাক দেখি, সন্তোষে পৰিপূৰ্ণ মুনিয়ে বিধি অনুসাৰে অৰ্ঘ্য দান কৰিলে আৰু উপযুক্ত স্বাগত-বচনেৰে অভিনন্দন জনালে।

Verse 19

सोऽपि तं प्रणिपत्योच्चैर्विनयेन समन्वितः । प्रतिसंभाषयामास कुशलं पर्यपृच्छत

সিও বিনয়েৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ উচ্চকৈ প্ৰণিপাত কৰি সেই মুনিক প্ৰতিউত্তৰ দিলে আৰু তেওঁৰ কুশল-মঙ্গল সুধিলে।

Verse 20

राजोवाच । कच्चित्ते कुशलं विप्र पुत्रशिष्यान्वितस्य च । साग्निहोत्र कलत्रस्य परिवारयुतस्य च

ৰাজাই ক’লে: “হে বিপ্ৰ! তোমাৰ কুশল-মঙ্গল আছেনে—পুত্ৰ আৰু শিষ্যসহ? তোমাৰ অগ্নিহোত্ৰৰ পবিত্ৰ অগ্নিসকল, তোমাৰ পত্নী, আৰু গৃহ-পৰিবাৰ তথা পৰিচাৰকসহ সকলো ভালনে?”

Verse 21

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं च मे । यत्त्वं तपोनिधिर्दृष्टः सर्वलोकनमस्कृतः

আজি মোৰ জন্ম সফল হ’ল, মোৰ জীৱনো সফল হ’ল; কিয়নো মই তোমাক দেখিলোঁ—তপস্যাৰ নিধান, সকলো লোকৰ দ্বাৰা নমস্কৃত।

Verse 22

एवमुक्त्वा स राजर्षिर्विश्रम्य सुचिरं ततः । पीत्वापस्तमुवाचेदं प्रणिपत्य महामुनिम्

এনেদৰে কৈ সেই ৰাজর্ষিয়ে বহু সময় বিশ্ৰাম ল’লে। তাৰ পাছত জল পান কৰি, মহামুনিক প্ৰণিপাত কৰি, এইদৰে ক’লে।

Verse 23

अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्प्रयास्यामि निजं गृहम् । मम कृत्यं समादेश्यं येन ते स्यात्प्रयोजनम्

হে ব্ৰাহ্মণ, মোক অনুমতি দিয়া; মই মোৰ নিজ গৃহলৈ যাম। মোৰ কৰ্তব্য যি আছে সেয়া আদেশ কৰা, যাৰ দ্বাৰা তোমাৰ উদ্দেশ্য সিদ্ধ হয়।

Verse 24

जमदग्निरुवाच । देवतार्चनवेलायां त्वं मे गृहमुपागतः । मनोरथ इव ध्यातः सर्वदेवमयोऽतिथिः

জমদগ্নিয়ে ক’লে: দেবতাৰ আৰ্চনাৰ বেলাত তুমি মোৰ গৃহলৈ আহিছা—মনতে ধ্যান কৰা মনোৰথ যেন। অতিথি ৰূপে তুমি সকলো দেবতাৰ মূৰ্তি।

Verse 25

तस्मान्मेऽस्ति परा प्रीतिर्भक्तिश्च नृपसत्तम । तत्कुरुष्व मया दत्तं स्वहस्तेनैव भोजनम्

সেয়ে, হে নৃপসত্তম, তোমাৰ প্ৰতি মোৰ পৰম প্ৰীতি আৰু ভক্তি আছে। সুতৰাং মোৰ নিজ হাতে দিয়া এই ভোজন গ্ৰহণ কৰা।

Verse 26

राजा वा ब्राह्मणो वाथ शूद्रो वाप्यंत्यजोऽपि वा । वैश्वदेवान्तसंप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

ৰাজা হওক, ব্ৰাহ্মণ হওক, শূদ্ৰ হওক বা অতি অৱহেলিতজনো হওক—যি বৈশ্বদেৱ নৈবেদ্যৰ যথাসময়ত আহে, সেয়াই সত্য অতিथि, স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ দ্বাৰ।

Verse 27

राजोवाच । ममैते सैनिका ब्रह्मञ्छतशोऽथ सहस्रशः । तैरभुक्तैः कथं भोक्तुं युज्यते मम कीर्तय

ৰাজাই ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! মোৰ এই সৈনিকসকল শত শত, সহস্ৰ সহস্ৰ। তেওঁলোকে নাখাই থাকিলে মই কেনেকৈ খোৱা উচিত হ’ব? কৃপা কৰি কওক।

Verse 28

जमदग्निरुवाच । सर्वेषां सैनिकानां ते संप्रदास्यामि भोजनम् । नात्र चिंता त्वया कार्या मुनिर्निष्किंचनो ह्यहम्

জমদগ্নিয়ে ক’লে: তোমাৰ সকলো সৈনিকক মই আহাৰ যোগাম। এই বিষয়ে তুমি চিন্তা নকৰিবা; মই নিস্কিঞ্চন মুনি।

Verse 29

यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके । एषा सूते मनोभीष्टं प्रार्थिता सर्वदैव हि

হে ৰাজেন্দ্ৰ! তুমি যি গাইখন দেখিছা, মোৰ ওচৰত বাঁধি থোৱা—প্ৰাৰ্থনা কৰিলে সেয়া সদায় মনোবাঞ্ছিত বস্তু প্ৰদান কৰে।

Verse 30

सूत उवाच । ततश्च कौतुकाविष्टः स नृपो द्विजसत्तमाः । बाढमित्येव संप्रोच्य तस्मिन्नेवाश्रमे स्थितः

সূতে ক’লে: তাৰ পিছত কৌতূহলে আৱিষ্ট সেই নৃপতি, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল, “বাঢ়ম” বুলি কৈ, সেই একে আশ্ৰমতেই থাকিল।

Verse 31

ततः संतर्प्य देवांश्च पितॄंश्च तदनंतरम् । पूजयित्वा हविर्वाहं ब्राह्मणांश्च ततः परम्

তাৰ পাছত তেওঁ বিধিপূৰ্বক দেৱতাসকলক সন্তৰ্পণ কৰিলে আৰু তাৰ অনন্তৰ পিতৃসকলকো; তাৰ পিছত হৱিৰ্বাহ অগ্নিদেৱক পূজা কৰি, তদুপৰি ব্ৰাহ্মণসকলকো ভক্তিভাৱে প্ৰণাম কৰিলে।

Verse 32

उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः । श्रमार्तैर्विस्मयाविष्टैः कृते तस्य द्विजोत्तमाः

তাৰ পাছত তেওঁ সকলো ভৃত্যৰ সৈতে বহিল—সকলোৰে ভোক লাগিছিল, পৰিশ্ৰমে ক্লান্ত আছিল আৰু বিস্ময়ে আৱিষ্ট হৈছিল—আৰু তেতিয়া শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে তেওঁৰ বাবে সকলো আয়োজন কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 33

ततः स प्रार्थयामास तां धेनुं मुनिसत्तमः । यो यत्प्रार्थयते देहि भोज्यार्थं तस्य तच्छुभे

তাৰ পাছত মুনিশ্ৰেষ্ঠে সেই ধেনুটিক প্ৰাৰ্থনা কৰিলে: “হে শুভে! যি যি জনে যি বস্তু প্ৰাৰ্থনা কৰে, ভোজনাৰ্থে তাক সেইটোৱেই দান কৰা।”

Verse 34

ततः सा सुषुवे धेनुरन्नमुच्चावचं शुभम् । पक्वान्नं च विशेषेण चित्ताह्लादकरं परम्

তাৰ পাছত সেই ধেনুৱে শুভ আৰু বহুবিধ অন্ন উৎপন্ন কৰিলে; বিশেষকৈ পাকভোজন, যি মনক পৰম আনন্দ দান কৰে।

Verse 35

ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च । व्यंजनानि विचित्राणि कषायकटुकानि च । अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च

তাৰ পাছত চোবাবলগীয়া, আস্বাদনীয়, চাটিবলগীয়া আৰু চুষিবলগীয়া আহাৰ প্ৰকাশ পালে; লগতে বিচিত্ৰ ব্যঞ্জনসমূহ—কষায় আৰু কটু, অম্ল আৰু মধুৰ, তিক্তো—সকলো গুণসমৃদ্ধ।

Verse 36

एवं प्राप्य परां तृप्तिं तया धेन्वा स भूपतिः । सेवकैः सबलैः सार्ध मन्नैरमृतसंभवैः

এইদৰে সেই ধেনুৰ প্ৰসাদে পৰম তৃপ্তি লাভ কৰি, সেই ভূপতিয়ে নিজৰ সেৱক আৰু সৈন্যসহ অমৃতসম্ভৱ যেন লাগা আহাৰে সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট হ’ল।

Verse 37

ततो भुक्त्यवसाने तु प्रार्थयामास भूपतिः । तां धेनुं विस्मयाविष्टो जमदग्निं महामुनिम्

তাৰ পাছত ভোজন শেষ হ’লে, বিস্ময়ে আচ্ছন্ন ভূপতিয়ে সেই ধেনুৰ বিষয়ে প্ৰাৰ্থনা কৰিলে আৰু মহামুনি জমদগ্নিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 38

कामधेनुरियं ब्रह्मन्नार्हारण्यनिवासिनाम् । मुनीनां शान्तचित्तानां तस्माद्यच्छ मम स्वयम्

তেওঁ ক’লে, “হে ব্ৰাহ্মণ! এই কা́মধেনু—অৰণ্যবাসী শান্তচিত্ত মুনিসকলৰ বাবে যোগ্য। সেয়ে আপুনি নিজেই ইয়াক মোক দান কৰক।”

Verse 39

येनाऽकरान्करोम्यद्य लोकांस्तस्याः प्रभावतः । साधयामि च दुर्गस्थाञ्छत्रून्भूरिबलान्वितान्

“তাঁৰ প্ৰভাৱত মই আজিয়েই লোকসমূহক কৰ দিবলৈ বাধ্য কৰাম, আৰু দুৰ্গত অৱস্থান কৰা, বৃহৎ সৈন্যবলযুক্ত শত্রুসকলকো বশ কৰিম।”

Verse 40

एवं कृते तव श्रेयो भविष्यति च सद्यशः । इह लोके परे चैव तस्मात्कुरु मयोदितम्

“এইদৰে কৰিলে তোমাৰ মঙ্গল হ’ব আৰু তৎক্ষণাৎ যশ লাভ হ’ব—ইহলোকতেও আৰু পৰলোকতেও। সেয়ে মই কোৱা কথামতে কৰা।”

Verse 41

जमदग्निरुवाच । होमधेनुरियं राजन्ममैका प्राणसंमता । अदेया सर्वदा पूज्या तस्मान्नार्हसि याचितुम्

জমদগ্নিয়ে ক’লে: “হে ৰাজন, এই মোৰ হোমধেনু—মোৰ একমাত্ৰ ধন, প্ৰাণসম প্ৰিয়। ই কেতিয়াও দানযোগ্য নহয়; সদায় পূজ্য। সেয়ে তুমি ইয়াক বিচাৰিব নালাগে।”

Verse 42

अहं शतसहस्रं ते यच्छाम्यस्याः कृते द्विज । धेनूनामपरं वित्तं यावन्मात्रं प्रवांछसि

“হে দ্বিজ, ইয়াৰ বিনিময়ত মই তোমাক এক লক্ষ (এশ হাজাৰ) দিম; আৰু গৰুৰূপে আন ধনো—যিমান তুমি ইচ্ছা কৰা, সিমানেই।”

Verse 43

जमदग्निरुवाच । अविक्रेया महाराज सामान्यापि हि गौः स्मृता । किं पुनर्होमधेनुर्या प्रभावैरीदृशैर्युता

জমদগ্নিয়ে ক’লে: “হে মহাৰাজ, শাস্ত্ৰ-পরম্পৰাত সাধাৰণ গৰুও বিক্ৰয়যোগ্য নহয় বুলি স্মৃত। তেন্তে এই হোমধেনু, যি এনে অদ্ভুত প্ৰভাৱসমূহেৰে যুক্ত, কেনেকৈ বিক্ৰী হ’ব?”

Verse 44

विमोहाद्ब्राह्मणो यो गां विक्रीणाति धनेच्छया । विक्रीणाति न सन्देहः स निजां जननीमिह

“মোহত পৰি যি ব্ৰাহ্মণে ধনৰ লোভত গৰু বিক্ৰী কৰে, সন্দেহ নাই—এই লোকতেই সি নিজৰ জননীকেই বিক্ৰী কৰে।”

Verse 45

सुरां पीत्वा द्विजं हत्वा द्विजानां निष्कृतिः स्मृता । धेनुविक्रयकर्तॄणां प्रायश्चित्तं न विद्यते

“সুৰা পান কৰা আৰু ব্ৰাহ্মণ হত্যা কৰাৰ বাবেও দ্বিজসকলৰ প্ৰায়শ্চিত্ত স্মৃত। কিন্তু গৰু বিক্ৰয় কৰাসকলৰ বাবে কোনো প্ৰায়শ্চিত্ত পোৱা নাযায়।”

Verse 46

राजोवाच । यदि यच्छसि नो विप्र साम्ना धेनुमिमां मम । बलादपि हरिष्यामि तस्मात्साम्ना प्रदीयताम्

ৰজাই ক’লে: "হে ব্ৰাহ্মণ! যদি আপুনি শান্তিপূৰ্ণভাৱে এই গাইজনী মোক নিদিয়ে, তেন্তে মই বলপূৰ্বক হৰণ কৰিম; গতিকে শান্তভাৱে প্ৰদান কৰক।"

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्तो जमदग्निर्द्विजोत्तमाः । अस्त्रमस्त्रमिति प्रोच्य समुत्तस्थौ सभातलात्

সূত গোস্বামীয়ে ক’লে: এই কথা শুনি ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ জমদগ্নিয়ে ক্ৰোধত জ্বলি উঠি "অস্ত্ৰ! অস্ত্ৰ!" বুলি চিঞৰি সভাৰ মজিয়াৰ পৰা থিয় হ’ল।

Verse 48

ततस्ते सेवकास्तस्य नृपतेश्चित्तवेदिनः । अप्राप्तशस्त्रं तं विप्रं निजघ्नुर्निशितायुधैः

তেতিয়া ৰজাৰ মনৰ কথা বুজি পোৱা সেৱকসকলে সেই নিৰস্ত্ৰ ব্ৰাহ্মণক চোকা অস্ত্ৰৰে প্ৰহাৰ কৰি হত্যা কৰিলে।

Verse 49

तस्यैवं वध्यमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः । रेणुकाख्या प्रिया भार्या पपातोपरि दुःखिता

যেতিয়া মহাত্মা জমদগ্নিক এইদৰে হত্যা কৰা হৈছিল, তেওঁৰ প্ৰিয় পত্নী ৰেণুকা দুখত জৰ্জৰিত হৈ তেওঁৰ ওপৰত ঢলি পৰিল।

Verse 50

साऽपि नानाविधैस्तीक्ष्णैः खण्डिता वरवर्णिनी । आयुःशेषतया प्राणैर्न कथंचिद्वियोजिता

সেই সুন্দৰী আৰু সতী নাৰীগৰাকীও নানা ধৰণৰ চোকা অস্ত্ৰৰে আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল; তথাপিও আয়ুস বাকী থকাৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰাণবায়ু নিৰ্গত নহ’ল।

Verse 51

एवं हत्वा स विप्रेन्द्रं जमदग्निं महीपतिः । तां धेनुं कालयामास यत्र माहिष्मती पुरी

এইদৰে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠ জমদগ্নিক বধ কৰি, সেই নৃপতিয়ে সেই ধেনুটিক হঁকাই লৈ গ’ল য’ত মাহিষ্মতী নগৰ অৱস্থিত।

Verse 52

अथ सा काल्यमाना च धेनुः कोपसमन्विता । जमदग्निं हतं दृष्ट्वा ररम्भ करुणं मुहुः

তাৰ পাছত হঁকাই নিয়া ধেনুটী ক্ৰোধেৰে ভৰি উঠিল; জমদগ্নিক নিহত দেখা মাত্রেই সি বাৰে বাৰে কৰুণ স্বৰে ৰম্ভিবলৈ ধৰিলে।

Verse 53

तस्याः संरम्भमाणाया वक्त्रमार्गेण निर्गताः । पुलिन्दा दारुणा मेदाः शतशोऽथ सहस्रशः

সি ক্ৰোধেৰে জ্বলি উঠোঁতেই, তাৰ মুখপথেৰে পুলিন্দ নামৰ ভয়ংকৰ কঠোৰ যোদ্ধাসকল ওলাই আহিল—শতশত, তাৰ পাছত সহস্ৰ সহস্ৰ।

Verse 54

नानाशस्त्रधराः सर्वे यमदूता इवापराः । प्रोचुस्तां सादरं धेनुमाज्ञां देहि द्रुतं हि नः

সকলেই নানা অস্ত্ৰধাৰী, যেন যমৰ আন দূতসকল; আৰু সন্মানেৰে ধেনুটিক ক’লে—“আমাক শীঘ্ৰেই আপোনাৰ আজ্ঞা দিয়ক।”

Verse 55

साऽब्रवीद्धन्यतामेतद्धैहयाधिपतेर्बलम् । अथ तैः कोपसंयुक्तैर्दारुणैर्म्लेच्छजातिभिः । विनाशयितुमारब्धं शितैः शस्त्रैर्निरर्गलम्

সি ক’লে, “তথাস্তु—হৈহয় অধিপতিৰ বলৰ উচিত ফল হওক।” তেতিয়া ক্ৰোধেৰে যুক্ত ভয়ংকৰ ম্লেচ্ছজাতিসকল তীক্ষ্ণ অস্ত্ৰেৰে নিৰ্বাধে ধ্বংস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 56

न कश्चित्पुरुषस्तेषां सम्मुखोऽप्यभवद्रणे । किं पुनः सहसा योद्धुं भयेन महतान्वितः

ৰণত তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনো পুৰুষ সন্মুখত থিয় হ’ব নোৱাৰিলে; তেন্তে মহাভয়ে আচ্ছন্ন হৈ হঠাতে কোনে যুদ্ধ কৰিব?

Verse 57

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा वध्यमानं समंततः । पुलिन्दैर्दारुणाकारैः प्रोचुस्तं मन्त्रिणो नृपम्

তাৰ পাছত ভগ্ন সেনা আৰু চাৰিওফালে দাৰুণাকাৰ পুলিন্দসকলে বধ কৰি থকা দেখি, মন্ত্ৰীসকলে সেই নৃপতিলৈ কথা ক’লে।

Verse 58

तेजोहानिः परा तेऽद्य जाता ब्रह्मवधाद्विभो । तस्माद्धेनुं परित्यज्य गम्यतां निजमंदिरम्

“হে মহাবলী! আজি ব্ৰাহ্মণ-বধৰ ফলত তোমাৰ তেজৰ মহা ক্ষয় ঘটিল। সেয়ে ধেনুটিক ত্যাগ কৰি নিজ প্ৰাসাদলৈ গমন কৰা।”

Verse 59

यावन्नागच्छते तस्य रामोनाम सुतो बली । नो चेत्तेन हतोऽत्रैव सबलो वधमेष्यसि

“তেওঁৰ বলী পুত্ৰ ‘ৰাম’ আহি নপোৱালৈকে আঁতৰি যোৱা; নচেৎ সি তোমাক ইয়াতেই তোমাৰ সমগ্ৰ বলসহ বধ কৰিব, আৰু তুমি অন্তলৈ যাবা।”

Verse 60

नैषा शक्या बलान्नेतुं कामधेनुर्महोदया । शक्तिरूपा करोत्येवं या सृष्टिं स्वयमेव हि

“এই মহোদয়া, অতি আশ্চৰ্য কামধেনুক বল প্ৰয়োগে নিয়া যাব নোৱাৰি। কিয়নো সেয়া নিজেই শক্তিস্বৰূপা; স্বইচ্ছায়েই সৃষ্টিক প্ৰকাশ কৰে।”

Verse 61

ततः स पार्थिवो भीतस्तेषां वाक्याद्विशेषतः । जगाम हित्वा तां धेनुं स्वस्थानं हतसेवकः

তেতিয়া সেই পাৰ্থিৱ ৰজা, বিশেষকৈ তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি ভীত হ’ল। ধেনুটিক ত্যাগ কৰি, সেবকসকল নিহত হোৱা অৱস্থাত, নিজ স্থানলৈ গ’ল।