Adhyaya 31

Verse 1

। सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातस्य सर्पाणां न भयं जायते क्वचित्

সূতে ক’লে: “তাত আৰু এটা অনুত্তম নাগ-তীৰ্থ আছে; য’ত স্নান কৰিলে কাকো কেতিয়াও সৰ্পৰ ভয় জন্মে নাহে।”

Verse 2

तत्र श्रावणपञ्चम्यां यो नरः स्नानमाचरेत् । कृष्णायां न भयं तस्य कुलेऽपि स्यादहेः क्वचित्

“শ্ৰাৱণ পঞ্চমীত যি নৰে তাত স্নান কৰে, তেন্তে কৃষ্ণপক্ষতো তাৰ কেতিয়াও সৰ্পৰ ভয় নাথাকে—তাৰ বংশতো কেতিয়াও নহয়।”

Verse 3

तत्र पूर्वं तपस्तप्तं मातुः शापप्रपीडितैः । शेष प्रभृतिनागैस्तु मुक्तिहेतोर्हुताशनात्

তাত পূৰ্বকালত, মাতৃৰ শাপত পীড়িত শেষ আদি নাগসকলে মুক্তিৰ হেতু পবিত্ৰ অগ্নিক সাধন কৰি তপস্যা কৰিছিল।

Verse 4

कम्बलाश्वतरौ नागौ तथा ख्यातौ धरातले । तत्र तप्त्वा तपस्तीव्रं संसिद्धिं परमां गतौ

ধৰাতলত কম্বল আৰু অশ্বতৰ নামৰ দুজন নাগ বিখ্যাত আছিল। তাত তীব্ৰ তপস্যা কৰি তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰিলে।

Verse 5

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महावलः । कर्कोटश्चैव नागेन्द्रो मणिकण्ठस्तथापरः

অনন্ত আৰু বাসুকি, মহাবলী তক্ষক; আৰু নাগেন্দ্ৰ কর্কোট, লগতে আন এজন মণিকণ্ঠ—এইসকল তেওঁলোকৰ মাজত আছিল।

Verse 6

ऐरावतस्तथा शंखः पुण्डरीको महाविषः । शेषपूर्वाः स्मृता नागा एतेऽत्र नव नायकाः

তদ্ৰূপে ঐৰাৱত, শঙ্খ, পুণ্ডৰীক আৰু মহাবিষো আছে। শেষক অগ্ৰে ৰাখি স্মৰণ কৰা, ইয়াত এইসকলেই নৱজন নাগ-নায়ক।

Verse 7

एतेषां पुत्रपौत्राश्च तेषामपि विभूतिभिः । असंख्याभिरिदं व्याप्तं समस्तं धरणीतलम्

তেওঁলোকৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰসকলেও, নিজৰ অসংখ্য বিভূতিৰ বলত, এই সমগ্ৰ ধৰণীতল জুৰি ব্যাপ্ত হৈ পৰিল।

Verse 8

अथ ते कुटिला दुष्टा भक्षयंति सदा जनान् । बहुत्वादपि संस्पर्शादपराधं विनापि च

তেতিয়া সেই কুটিল আৰু দুষ্টসকলে সদায় লোকক গিলি পেলাইছিল; কেৱল বহুত্ব আৰু মাত্ৰ স্পৰ্শতেই, মানুহৰ কোনো অপৰাধ নথাকিলেও।

Verse 9

ततः प्रजा इमाः सर्वा ब्रह्माणं शरणं गताः । पीडिताः स्म सुरश्रेष्ठ सर्पेभ्यो रक्ष सत्वरम्

সেয়ে এই সকলো প্ৰজাই ব্ৰহ্মাৰ শৰণ ল’লে আৰু ক’লে: “হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! আমি পীড়িত; সৰ্পসকলৰ পৰা আমাক শীঘ্ৰ ৰক্ষা কৰা।”

Verse 10

यावन्न शून्यतां याति सकलं वसुधातलम् । व्याप्तं सर्वैस्ततः सर्पैर्विषाढ्यैरतिभीषणैः

সমগ্ৰ ভূ-পৃষ্ঠ মানুহশূন্য হোৱাৰ আগতেই—কাৰণ সৰ্বদিশে বিষভৰা অতি ভয়ংকৰ সৰ্পেৰে ই ভৰি পৰিছে—

Verse 11

अथ तानब्रवीद्ब्रह्मा शेषाद्यान्नवनायकान् । स्वसंततेः प्ररक्षध्वं भक्ष्यमाणा इमाः प्रजाः

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই শেষ আদি নৱনায়কক ক’লে: “নিজ বংশধৰক সংযত কৰি ৰক্ষা কৰা; এই প্ৰজাসকলক ত’ গিলি খোৱা হৈছে!”

Verse 13

अथ तेषां बहुत्वाच्च नैव रक्षा प्रजायते । वारिता अपि ते यस्मात्प्रकुर्वंति प्रजाक्षयम्

কিন্তু তেওঁলোকৰ বহুত্বৰ বাবে প্ৰকৃত ৰক্ষা সম্ভৱ নহ’ল; কিয়নো বাধা দিয়া সত্ত্বেও তেওঁলোকে প্ৰজাৰ ক্ষয় সাধন কৰি থাকিল।

Verse 14

ततः कोपपरीतात्मा तानाहूय कुलाधिपान् । तानुवाच स्वयं ब्रह्मा सर्वदेवसमागमे

তেতিয়া ধৰ্মসম্মত ক্ৰোধে আচ্ছন্নচিত্ত ব্ৰহ্মাই সেই কুলাধিপতিসকলক আহ্বান কৰিলে; আৰু সকলো দেৱতাৰ মহাসমাৱেশত ব্ৰহ্মাই নিজে তেওঁলোকক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 15

भक्षयंति यतः सर्पा अपराधं विना प्रजाः । वारिता अपि ते तस्मात्तान्निगृह्णामि सांप्रतम्

“যিহেতু সাপসকলে কোনো অপৰাধ নথকাৰ সত্ত্বেও প্ৰজাসকলক ভক্ষণ কৰে, আৰু বাধা দিয়া সত্ত্বেও নিবৃত্ত নহয়; সেয়েহে মই এতিয়া তেওঁলোকক দণ্ড দি সংযত কৰিম।”

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वेपमानास्ते सर्पाणां नवनायकाः । प्रोचुः प्रांजलयः सद्यः प्रणिपत्य पितामहम्

সেয়া শুনি সৰ্পসকলৰ নৱনায়ক কঁপিবলৈ ধৰিলে; হাত জোৰ কৰি তৎক্ষণাৎ পিতামহ ব্ৰহ্মাৰ চৰণত প্ৰণিপাত কৰি তেওঁলোকে ক’লে।

Verse 19

भगवन्कुटिला ज्ञातिरस्माकं भवता कृता । तत्कस्मात्कुरुषे कोपं जातिधर्मानुवर्तिनाम्

“হে ভগৱান! আমাৰ বাবে কুটিল (বাঁকা) আত্মীয়-ধাৰা আপুনি নিজেই গঢ়ি দিলে; তেন্তে জাতিধৰ্ম অনুসৰণ কৰা লোকসকলৰ ওপৰত আপুনি কিয় ক্ৰোধ কৰে?”

Verse 20

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा यूयं दिष्ट्या विषोल्बणाः । अपराधं विना कस्माद्भक्षयध्व इमाः प्रजाः

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “যদি সঁচাকৈ মই তোমালোকক সৃষ্টি কৰিছোঁ, আৰু দিষ্টিৰ বশে তোমালোক বিষে তীব্ৰ—তেনে হ’লে কোনো অপৰাধ নথকাৰ সত্ত্বেও এই প্ৰজাসকলক কিয় ভক্ষণ কৰা?”

Verse 21

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश अस्माकं मानवैः सह । अथवा संप्रयच्छस्व स्थानं मानुषवर्जितम्

নাগসকলে ক’লে: “হে দেৱেশ্বৰ, মানুহৰ সৈতে আমাৰ বাবে উপযুক্ত সীমা-মৰ্যাদা স্থিৰ কৰা; নতুবা মানুহ-শূন্য এক বাসস্থান আমাক দান কৰা।”

Verse 22

पारिक्षितमखे तस्मिन्सर्पाणां चित्रभानुना । समंताद्दह्यमानानां रक्षोपायं प्रचिंतय

“পৰীক্ষিতৰ সেই যজ্ঞত, চিত্ৰভানুৱে চাৰিওফালে সৰ্পসকলক দহি থাকোঁতে, ৰক্ষাৰ উপায় চিন্তা কৰা।”

Verse 23

यथा न संततिच्छेदो जायते प्रपितामह । अस्माकं सर्वलोकेषु तथा त्वं कर्तुमर्हसि

“হে প্ৰপিতামহ, তুমি তেনে ব্যৱস্থা কৰা যেন সকলো লোকত আমাৰ বংশধাৰা কেতিয়াও ছিন্ন নহয়।”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविष्यति क्वचिद्द्विजः । स संतानकृते भार्यां भूमावन्वेषयिष्यति

ব্ৰহ্মাই ক’লে: “কেতিয়াবা এজন দ্বিজ জন্মিব, যি ‘জরতকাৰু’ নামে খ্যাত হ’ব। সন্তানৰ কাৰণে সি পৃথিৱীত পত্নী বিচাৰিব।”

Verse 25

भाविनी च भवद्वंशे जरत्कन्या सुशोभना । सा देया चादरात्तस्मै पुत्रार्थं वरवर्णिनी

“আৰু তোমালোকৰ বংশত ‘জৰতকন্যা’ নামে এক দীপ্তিময়ী সুন্দৰী কন্যা হ’ব। পুত্ৰলাভৰ নিমিত্তে, উৎকৃষ্ট বৰ্ণৰ সেই কন্যাক সন্মানেৰে তাক দিয়া উচিত।”

Verse 26

ताभ्यां यो भविता पुत्रः स शेषान्रक्षयिष्यति । सर्पाञ्छुद्धसमाचारान्मर्यादासु व्यवस्थितान्

সেই দুজনৰ পৰা যি পুত্ৰ জন্মিব, সি অৱশিষ্ট নাগসকলক ৰক্ষা কৰিব—শুদ্ধ আচৰণেৰে, মৰ্যাদাৰ সীমাৰ ভিতৰত স্থিত।

Verse 27

सुतलं नितलं चैव तथैव वितलं च यत् । तस्याधस्ताच्चतुर्थे च वसतिर्वो धरातले

সুতল, নিতল আৰু তদ্ৰূপ বিতলৰ তলত—সিহঁতৰো তলৰ চতুৰ্থ স্তৰত—ধৰাতলৰ অধোভাগত তোমালোকৰ বাস স্থাপিত হ’ব।

Verse 28

मया दत्तेऽतिरम्ये च सर्वभोगसमन्विते । तस्माद्व्रजत तत्रैव परित्यज्य महीतलम्

মোৰ দ্বাৰা দান কৰা সেই অতি মনোৰম স্থান, সকলো ভোগ-সুখেৰে পৰিপূৰ্ণ। সেয়ে পৃথিৱীতল ত্যাগ কৰি তাতেই গমন কৰা।

Verse 29

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

মোৰ আদেশ মানি শীঘ্ৰে তাত গমন কৰি, পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ উত্তম ভোগ-সুখ ভোগ কৰা—যি আশীৰ্বাদ ত্ৰিদশ দেবতাসকলৰো দুৰ্লভ।

Verse 30

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

নাগাসকলে ক’লে: “হে পদ্মজ! তাত ভোগ ভোগ কৰিলেও আমি পৃথিৱীত বাস কৰিব নোৱাৰোঁ। সেয়ে আমাক উপযুক্ত স্থান দেখুৱাও, য’ত মৰ্যাদাৰে থাকি আমি মানুহৰ সৈতে একেলগে বাস কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एषा तिथिर्मया दत्ता युष्माकं धरणीतले । पंचमी शेषकालस्तु नेयस्तत्रं रसातले

ব্ৰহ্মাই ক’লে: এই তিথি মই তোমালোকক পৃথিৱীত দান কৰিলোঁ। পঞ্চমীত অৱশিষ্ট সময় ৰসাতলতেই কটাব লাগিব।

Verse 32

तत्रागतैर्न हंतव्या मानवा दोषवर्जिताः । मंत्रसंरक्षितांगाश्च तथौषधिकृतादराः

তাত আহি পোৱা, দোষবর্জিত মানুহক হত্যা কৰিব নালাগে; কিয়নো তেওঁলোকৰ অংগ মন্ত্রে ৰক্ষিত, আৰু ঔষধিৰে যথোচিত যত্ন লোৱা হয়।

Verse 33

चमत्कारपुरे क्षेत्रे मया दत्ता स्थितिः सदा । पृथिव्यां कुलमुख्यानां नागानां नागसत्तमाः

চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মই পৃথিৱীত সদায়ৰ বাবে বাসস্থান দান কৰিলোঁ—কুলৰ মুখ্য, নাগসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ নাগসত্তমসকলক, হে নাগশ্ৰেষ্ঠ।

Verse 34

सूत उवाच । एवमुक्ताश्च ते नागा ब्रह्मणा सत्वरं ययुः । पातालं कुलमुख्याश्च तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः

সূতে ক’লে: ব্ৰহ্মাই এইদৰে কোৱাত সেই নাগসকল তৎক্ষণাৎ পাতাললৈ গ’ল; আৰু কুলৰ মুখ্যসকল সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত স্থিত হ’ল।

Verse 35

तत्र श्रावणपंचम्यां यस्तान्पूजयते नरः । स प्राप्नोति नरोऽभीष्टं तेषामेव प्रसादतः

তাত, শ্ৰাৱণ পঞ্চমীত যি মানুহে সেই নাগসকলক পূজা কৰে, তেওঁ তেওঁলোকৰেই কৃপাৰে নিজৰ ইষ্ট সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 36

तस्य वंशेऽपि सर्पाणां न भयं स्यान्न किल्बिषम् । न रोगो नोपसर्गश्च न च भूतभयं क्वचित्

সেই ভক্তৰ বংশধাৰাতো সাপৰ ভয় নাথাকে, পাপো নালাগে; ৰোগ নাই, উপসৰ্গ নাই, আৰু কেতিয়াও ভূত-প্ৰেতৰ ভয় নাহে।

Verse 37

अपुत्रस्तत्र यः श्राद्धं करोति सुतवांछया । पुत्रं विशिष्टमासाद्य पितॄणामनृणो हि सः

সেই পবিত্ৰ তীৰ্থত যি নিঃসন্তান ব্যক্তি পুত্ৰলাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি এক উৎকৃষ্ট পুত্ৰ লাভ কৰে আৰু পিতৃঋণৰ পৰা সত্যই মুক্ত হয়।

Verse 38

तथा वंध्या च या नारी पंचम्यां भास्करोदये । श्रावणे कुरुते स्नानं कृष्णपक्षे विशेषतः । सा सद्यो लभते पुत्रं स्ववंशोद्धरणक्षमम्

তদ্ৰূপে, যি বন্ধ্যা নাৰী পঞ্চমীত ভাস্কৰৰ উদয়ত—বিশেষকৈ শ্ৰাৱণ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত—সেই তীৰ্থত স্নান কৰে, সি তৎক্ষণাৎ পুত্ৰ লাভ কৰে, যি নিজ বংশ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম।

Verse 39

सर्वरोगविनिर्मुक्तं सुरूपं विनयान्वितम् । भ्रष्टराज्यो नरो यो वा तत्र स्नानं समाचरेत्

যি কোনো ব্যক্তি তাত স্নান কৰে, সি সকলো ৰোগৰ পৰা মুক্ত হয়, সুন্দৰ ৰূপ আৰু বিনয় লাভ কৰে; আনকি যি নৰ ৰাজ্যভাগৰ পৰা পতিত, সিও তাত স্নান কৰি পুনৰ সৌভাগ্য লাভ কৰে।

Verse 40

ततः पूजयते नागाञ्छ्रावणे पंचमीदिने । स हत्वाऽरिगणा न्सर्वान्भूयोराज्यमवाप्नुयात्

তাৰ পিছত শ্ৰাৱণ মাহৰ পঞ্চমী দিনা নাগসকলৰ পূজা কৰা উচিত। সি সকলো শত্রুদল বিনাশ কৰি পুনৰ ৰাজ্য লাভ কৰে।

Verse 41

येषां मृत्युर्मनुष्याणां जायते सर्पभक्षणात् । न तेषां जायते मुक्तिः प्रेतभावात्कथंचन

যিসকল মানুহৰ মৃত্যু সাপৰ দংশনত ঘটে, তেওঁলোকৰ কোনোপধ্যেই মুক্তি জন্মে নাহে; কিয়নো তেওঁলোকে প্ৰেত-ভাব (অশান্ত মৃতাত্মাৰ অৱস্থা) লাভ কৰে।

Verse 42

यावन्न क्रियते श्राद्धं तस्मिंस्तीर्थे द्विजोत्तमाः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मृतस्याहिप्रदंक्षणात् । श्राद्धं कार्यं प्रयत्नेन तस्मिंस्तीर्थेऽहिसंभवे

হে দ্বিজোত্তমসকল! যেতিয়ালৈকে সেই তীৰ্থত শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন নহয়, তেতিয়ালৈকে (মুক্তি) লাভ নহয়। সেয়ে সাপৰ দংশনত মৃত ব্যক্তিৰ বাবে, সেই অহি-সম্ভৱ পবিত্ৰ তীৰ্থত সকলো প্ৰচেষ্টাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰাটো উচিত।

Verse 43

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तां कथां शुभाम् । इन्द्रसेनस्य राजर्षेः सर्वपातकनाशिनीम्

এতিয়া মই তোমালোকক প্ৰাচীন কালৰ এক শুভ কাহিনী কীৰ্তন কৰিম—ৰাজর্ষি ইন্দ্ৰসেনৰ কাহিনী—যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 44

इन्द्रसेनो महीपालः पुरासीद्रिपुदर्पहा । अश्वमेधसहस्रेण इष्टं तेन महात्मना

ইন্দ্ৰসেন প্ৰাচীন কালত পৃথিৱীৰ পালক ৰজা আছিল, শত্ৰুৰ দৰ্প চূর্ণকাৰী। সেই মহাত্মাই যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছিল—হাজাৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ।

Verse 45

ततः स दैवयोगेन प्रसुप्तः शयने शुभे । दष्टः सर्पेण मुक्तश्च इन्द्रसेनो महीपतिः । वियुक्तश्चैव सहसा जीवितव्येन तत्क्षणात्

তাৰ পাছত দেৱযোগবশত, যেতিয়া ইন্দ্ৰসেন ৰজা শুভ শয্যাত নিদ্ৰামগ্ন আছিল, তেতিয়া সাপে দংশন কৰিলে আৰু তেওঁ জীৱন ত্যাগ কৰিলে; সেই ক্ষণতেই হঠাতে তেওঁৰ আয়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হ’ল।

Verse 46

ततस्तस्य सुतोऽभीष्टस्तस्योद्देशेन कृत्स्नशः । चकार प्रेतकार्याणि स्मृत्युक्तानि च भक्तितः

তাৰ পাছত তেওঁৰ প্ৰিয় পুত্ৰে পিতৃৰ উদ্দেশে সকলো আৰ্হি সমৰ্পণ কৰি, স্মৃতিত যিদৰে বিধান আছে তেনেদৰে ভক্তিসহ সম্পূৰ্ণ প্ৰেতকাৰ্যসমূহ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 47

गंगायामस्थिपातं च कृत्वा श्राद्धानि षोडश । गयां गत्वा ततश्चक्रे श्राद्धं श्रद्धासमन्वितः

গংগাত অস্থি বিসৰ্জন কৰি তেওঁ ষোড়শ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে; তাৰ পাছত গয়া গৈ, শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ, তাতো শ্ৰাদ্ধ কৰিলে।

Verse 48

अथ स्वप्नांतरे प्राप्तः पिता तस्य स भूपतिः । प्रोवाच दुःखितः पुत्रं बाष्पव्याकुललोचनम्

তাৰ পাছত সপোনৰ মাজত তেওঁৰ পিতা—সেই ভূপতি—উপস্থিত হৈ, দুখেৰে পুত্ৰক ক’লে; পুত্ৰৰ চকু অশ্ৰুৰে ব্যাকুল আছিল।

Verse 49

सर्पमृत्योः सकाशान्मे प्रेतत्वं पुत्र संस्थितम् । तेन मे भवता दत्तं न किञ्चिदुपतिष्ठते

‘হে পুত্ৰ, সাপৰ মৃত্যুৰ কাৰণে মই প্ৰেতত্বত পৰিলোঁ; সেয়েহে তোমাৰ দ্বাৰা দিয়া একোৱেই মোৰ ওচৰলৈ নাহে।’

Verse 50

चमत्कारपुरं क्षेत्रं तस्मात्त्वं गच्छ सत्वरम् । तत्र तीर्थे कुरु श्राद्धं सर्पाणां मत्कृते सुत

‘সেয়েহে তুমি সোনকালে চমৎকাৰপুৰৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যোৱা। তাত থকা তীৰ্থত, মোৰ কাৰণে, সৰ্পসকলৰ উদ্দেশে শ্ৰাদ্ধ কৰা, হে পুত্ৰ।’

Verse 51

येन संजायते मोक्षः प्रेतत्वा द्दारुणान्मम । स ततः प्रातरुत्थाय तत्स्मृत्वा नृपतेर्वचः

এই (বিধি আৰু তীৰ্থ) দ্বাৰা মোৰ এই ভয়ংকৰ প্ৰেত-অৱস্থাৰ পৰা মোক্ষ লাভ হয়। তাৰ পাছত তেওঁ প্ৰভাতে উঠি ৰজাৰ বাক্য স্মৰণ কৰিলে।

Verse 52

प्रेतरूपस्य दुःखार्तस्तत्तीर्थं सत्वरं गतः । चकार च ततः श्राद्धं श्रावणे पंच मीदिने

পিতৃৰ প্ৰেত-ৰূপৰ দুখত ব্যাকুল হৈ তেওঁ সোনকালে সেই তীৰ্থলৈ গ’ল। তাৰ পাছত শ্ৰাৱণ মাহৰ পঞ্চম দিনা তেওঁ শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 53

स्नात्वा श्रद्धासमोपेतः संनिवेश्य पुरोधसम् । ततः स दर्शनं प्राप्तो भूयोऽपि च यथा पुरा

স্নান কৰি শ্ৰদ্ধাৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ তেওঁ নিজৰ পুৰোহিতক আসনত বহুৱালে। তাৰ পাছত আগৰ দৰে পুনৰ তেওঁ দৰ্শন লাভ কৰিলে।

Verse 55

फलं श्राद्धस्य चात्र त्वं कारणं शृणु पुत्रक । श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्चात्र चमत्कारपुरोद्भवाः

‘এতিয়া, প্ৰিয় পুত্ৰ, শুনা—ইয়াত শ্ৰাদ্ধ কিয় ফলদায়ক: ইয়াৰ ব্ৰাহ্মণসকল, চমৎকাৰপুৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা, শ্ৰাদ্ধ গ্ৰহণৰ যোগ্য পাত্ৰ।’

Verse 56

क्षेत्रेऽपि गर्हिताः श्राद्धे येऽन्यत्र व्यंगकादयः । अत्र यत्क्रियते किञ्चिद्दानं वा व्रतमेव च

‘অন্য ঠাইত শ্ৰাদ্ধৰ ক্ষেত্ৰত যিসকল নিন্দিত—যেনে বিকলাঙ্গ আদি—তেওঁলোকো এই ক্ষেত্ৰত; ইয়াত যি কিছুমান কৰা হয়, দান হওক বা ব্ৰত, সকলো অৰ্থৱন্ত আৰু ফলদায়ক হয়।’

Verse 57

तथान्यदपि विप्रार्हं कर्म यज्ञसमुद्भवम् । तत्तेषां वचनात्सर्वं पूर्णं स्यादपि खंडितम् । परोक्षे वापि संपूर्णं वृथा संजायते स्फुटम्

এইদৰে ব্ৰাহ্মণসকলৰ যোগ্য, যজ্ঞধৰ্মৰ পৰা উদ্ভূত আন যিকোনো কৰ্মো—তেওঁলোকৰ বাক্য-মাত্ৰতে সকলো সম্পূৰ্ণ হয়, খণ্ডিত হলেও। কিন্তু তেওঁলোক পৰোক্ষ থাকিলে, সম্পূৰ্ণ যেন লাগিলেও সেয়া স্পষ্টকৈ নিষ্ফল হৈ পৰে।

Verse 58

तस्मादस्मात्पुराद्विप्रान्समानीय ततः परम् । मम नाम्ना कुरु श्राद्धं येन मुक्तिः प्रजायते

সেয়ে হেতু এই নগৰৰ পৰা বিদ্বান ব্ৰাহ্মণসকলক একত্ৰ কৰ; তাৰ পাছত মোৰ নামত শ্রাদ্ধ কৰ, যাৰ দ্বাৰা মুক্তি জন্মে।

Verse 59

अथासौ प्रातरुत्थाय स्मरमाणः पितुर्वचः । दुःखेन महताविष्टः प्रविवेश पुरोत्तमे

তাৰ পাছত সি প্ৰভাতে উঠি পিতৃৰ বাক্য স্মৰণ কৰি; মহা দুখে আচ্ছন্ন হৈ উত্তম নগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 60

ततश्चान्वेषयामास श्राद्धार्हान्ब्राह्मणान्नृपः । यत्नतोऽपि न लेभे स धनाढ्या ब्राह्मणा यतः

তাৰ পাছত ৰজাই শ্রাদ্ধ গ্ৰহণৰ যোগ্য ব্ৰাহ্মণসকলক বিচাৰিলে; কিন্তু যত্ন কৰিলেও নাপালে, কিয়নো তাত থকা ব্ৰাহ্মণসকল ধনৱান আছিল।

Verse 61

न तत्र दुःखितः कश्चिद्दरिद्रोऽपि न दुःखितः । नाकर्मनिरतो वापि पाखण्डनिरतोऽथवा

তাত কোনোজন দুখী নাছিল—দৰিদ্ৰও দুখী নাছিল; কোনোজন অকর্মত ৰত নাছিল, নাছিল পাখণ্ড বা কুমত-দম্ভত লীন।

Verse 62

स्थानेस्थाने महानादा उत्सवाश्च गृहेगृहे । वेदविद्याविनोदाश्च स्मृति वादास्तथैव च

প্ৰত্যেক ঠাইতে উৎসৱৰ মহা-নাদ উঠিছিল, আৰু প্ৰত্যেক ঘৰত উৎসৱ চলিছিল। বেদবিদ্যাৰ আনন্দ আছিল, আৰু স্মৃতি-আধাৰিত তৰ্ক-বিতৰ্কো তেনেদৰে হৈছিল।

Verse 63

श्रूयंते याज्ञिकानां च यज्ञकर्मसमुद्भवाः । न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्नाकालमरणं नृणाम् । न मृत्युः कस्यचित्तत्र पुरे ब्राह्मण सेविते

যাজ্ঞিকসকলৰ যজ্ঞকৰ্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ধ্বনি শুনা গৈছিল। নাছিল দুৰ্ভিক্ষ, নাছিল ব্যাধি, নাছিল মানুহৰ অকালমৃত্যু; ব্ৰাহ্মণসেৱিত সেই নগৰত কাকো মৃত্যু নাপাইছিল।

Verse 64

यथर्तुवर्षी पर्जन्यः सस्यानि गुणवन्ति च । भूरिक्षीरस्रवा गावः क्षीराण्याजाविकानि च

ঋতুমতে বৰষুণ পৰিছিল আৰু শস্যসমূহ উৎকৃষ্ট গুণে ভৰপূৰ আছিল। গাইবোৰে প্ৰচুৰ ক্ষীৰ দিছিল, আৰু ছাগলী-ভেড়াৰ ক্ষীৰো তেনেদৰে অধিক আছিল।

Verse 65

यंयं प्रार्थयते विप्रं स श्राद्धार्थं महीपतिः । स स तं भर्त्सयामास दुरुक्तैः कोपसंयुतः

শ্ৰাদ্ধকাৰ্যৰ বাবে ৰজাই যিজন যিজন ব্ৰাহ্মণক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল, সেই ব্ৰাহ্মণেই ক্ৰোধেৰে ভৰি দুঃকথাৰে তেওঁক ধমক দিছিল।

Verse 66

धिग्धिक्पापसमाचार क्षत्रियापसदात्मक । किं कश्चिद्ब्राह्मणोऽश्नाति प्रेतश्राद्धे विशेषतः

“ধিক্ ধিক্! পাপাচাৰী, হে ক্ষত্ৰিয়ৰ অধম! প্ৰেত-শ্ৰাদ্ধত বিশেষকৈ, কোনো ব্ৰাহ্মণে তোমাৰ অন্ন গ্ৰহণ কৰিব নে?”

Verse 67

तस्माद्गच्छ द्रुतं यावन्न कश्चिच्छपते द्विजः । निहन्ति वा प्रकोपेन स्वर्गमार्गनिरोधकम्

সেয়ে তই সোনকালে গুচি যা—যেন কোনো দ্বিজ ব্ৰাহ্মণে তোকে শাপ নেদিয়ে; নতুবা ক্ৰোধত আঘাত কৰি তোকে নিধন কৰি স্বৰ্গলৈ যোৱা পথ ৰোধ নকৰে।

Verse 68

सूत उवाच । ततः स दुःखितो राजा निश्चक्राम भयार्दितः । चमत्कारपुरात्तस्माद्वैलक्ष्यं परमं गतः

সূত ক’লে: তেতিয়া দুখে জৰ্জৰিত সেই ৰজা, ভয়ত ব্যাকুল হৈ, চমৎকাৰপুৰ নামৰ নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল আৰু পৰম বিভ্ৰান্তি আৰু অস্থিৰতালৈ পতিত হ’ল।

Verse 69

चिन्तयामास राजेंद्र स्मृत्वावस्थां पितुश्च ताम् । किं करोमि क्व गच्छामि कथं मे स्यात्पितुर्गतिः

পিতৃৰ সেই অৱস্থা স্মৰণ কৰি, ৰাজেন্দ্ৰে চিন্তা কৰিলে: “মই কি কৰিম? ক’লৈ যাম? মোৰ পিতৃৰ কেনেকৈ সত্য আৰু মঙ্গলময় পৰলোকগতি হ’ব?”

Verse 70

ततः स सचिवान्सर्वान्प्रेषयित्वा गृहं प्रति । एकाकी भिक्षुरूपेण स्थितस्तत्रैव सत्पुरे

তাৰ পাছত তেওঁ সকলো সচিবক ঘৰলৈ পঠাই দিলে; আৰু নিজে একাকী, ভিক্ষুকৰ ৰূপ ধৰি, সেই সৎপুৰতেই অৱস্থান কৰিলে।

Verse 71

स ज्ञात्वा नगरे तत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । सर्वेषां ब्राह्मणेंद्राणां मध्ये दाक्षिण्यभाजनम्

তাত তেওঁ নগৰত এজন ব্ৰাহ্মণৰ কথা জানিলে, যি শংসিত ব্ৰতত প্ৰসিদ্ধ—সকলো ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠৰ মাজত দাক্ষিণ্য আৰু সন্মানৰ যোগ্য পাত্ৰ।

Verse 72

देवशर्माभिधानं तु शरणागतवत्सलम् । आहिताग्निं चतुर्वेदं स्मृतिमार्गानुयायिनम्

তেওঁৰ নাম দেৱশৰ্মা—শৰণাগতজনৰ প্ৰতি স্নেহশীল; আহিতাগ্নি, চাৰিও বেদত পাৰদৰ্শী আৰু স্মৃতি-মাৰ্গ অনুসৰণকাৰী।

Verse 73

ततस्तु प्रातरुत्थाय कृत्वांत्यजमयं वपुः । शोधयामास कृच्छ्रेण मलोत्सर्गनिकेतनम्

তাৰ পাছত পুৱাতে উঠি, অন্ত্যজ সদৃশ দেহ ধাৰণ কৰি, কষ্টসহে মল-উৎসৰ্গৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত স্থানটো পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 74

अथ यः कुरुते कर्म तत्र विष्ठाप्रशोधनम् । सोऽभ्येत्य तमुवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः

তেতিয়া তাত বিষ্ঠা পৰিষ্কাৰ কৰাটো যাৰ কৰ্তব্য আছিল, সি তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি ক্ৰোধে ৰঙা হোৱা চকুৰে এই কথা ক’লে।

Verse 75

कुतस्त्वमिह संप्राप्तो मद्वृत्तेरुपघातकृत् । तस्माद्गच्छ द्रुतं नो चेन्नयिष्ये यमसादनम्

“তই ক’ৰ পৰা ইয়ালৈ আহিলি, মোৰ জীৱিকাত আঘাত কৰা? সেয়ে সোনকালে গুচি যা—নচেৎ মই তোক যমৰ সদনলৈ পঠাম!”

Verse 76

तस्यैवं वदतोऽप्याशु बलात्स पृथिवीपतिः । शोधयामास तत्स्थानं देवशर्मसमुद्भवम्

সি এনেদৰে ক’বলৈ ধৰোঁতেই, পৃথিৱীপতি জনে অতি শীঘ্ৰে—নিজ সংকল্পবলত—দেৱশৰ্মাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সেই স্থান পৰিষ্কাৰ কৰিয়েই থাকিল।

Verse 77

ततः संवत्सरस्यांते चंडालेन द्विजोत्तमाः । स प्रोक्त उचिते काले प्रणिपत्य च दूरतः

তাৰ পিছত বছৰৰ অন্তত, হে দ্বিজোত্তমসকল, চণ্ডালে উপযুক্ত সময়ত কথা ক’লে; আৰু সি দূৰৰ পৰা প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।

Verse 78

स्वामिंस्तव कुलेप्येवं गूथाशोधनकर्मकृत् । तदस्माकं न चान्यस्य तत्किमन्यः प्रवेशितः

সি ক’লে— “হে স্বামী, আপোনাৰ কুলতো এনে এজন আছে যি মল-মূত্র শোধনৰ কৰ্ম কৰে। সেই কৰ্ম আমাৰ, আন কাৰো নহয়—তেন্তে আনজনক কিয় আনি তাত প্ৰৱেশ কৰোৱা হ’ল?”

Verse 79

अथ श्रुत्वा च तद्वाक्यं स प्राह द्विजसत्तमः । न मया कश्चिदन्योऽत्र निर्दिष्टो गोप्यकर्मणि । अधिकारस्त्वयात्मीयस्तथा कार्यो यथा पुरा

সেই বাক্য শুনি দ্বিজসত্তমে ক’লে— “ইয়াত এই গোপন কৰ্মত মই আন কাকো নিযুক্ত কৰা নাই। অধিকাৰ তোমাৰেই; আগৰ দৰে যিদৰে কৰিছিলা, তেনেদৰেই কৰা।”

Verse 80

तदान्यदिवसे प्राप्ते सोंऽत्यजः कोपसंयुतः । शस्त्रमादाय संप्राप्तो वधार्थं तस्य भूपतेः

আন এদিন আহিলে, সেই অন্ত্যজ ক্ৰোধেৰে ভৰপূৰ হৈ অস্ত্ৰ লৈ, সেই ৰজাক বধ কৰিবলৈ উদ্দেশ্য কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 81

शस्त्रोद्यतकरं दृष्ट्वा प्रहारेकृतनिश्चयम् । ततस्तं लीलया भूयो मुष्टिना मूर्ध्न्यताडयत्

অস্ত্ৰ উচাই ধৰি আঘাত কৰিবলৈ দৃঢ় সংকল্প কৰা দেখি, তেতিয়া তেওঁ লীলাভাৱে পুনৰ মুষ্টিৰে তাৰ মূৰত আঘাত কৰিলে।

Verse 82

ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः

তেতিয়াই তাৰ চকু দুটা সেই ক্ষণতে ওলাই আহিল, হে দ্বিজসকল; তাৰ পাছত ৰক্ত ধাৰা বৈ উঠিল আৰু অলপ পাছতে সি প্ৰাণহীন হৈ পৰি গ’ল।

Verse 83

तं श्रुत्वा निहतं तेन चंडालं निजकिंकरम् । देवशर्मातिकोपेन तद्वधार्थमुपागतः

সি শুনি যে তাৰ নিজৰ দাস—এজন চণ্ডাল—তাৰ দ্বাৰাই নিহত হৈছে, দেৱশৰ্মা তীব্ৰ ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হৈ তাক বধ কৰিবলৈ উদ্দেশ্য কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 84

ततः पुत्रैश्च पौत्रैश्च सहितोऽन्यैश्च बन्धुभिः । लोष्टैस्तं ताडयामास भर्त्समानो मुहुर्मुहुः

তাৰ পাছত পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু আন আন আত্মীয়-স্বজনসহ সি মাটিৰ ঢেলা লৈ তাক প্ৰহাৰ কৰিবলৈ ধৰিলে, আৰু বাৰে বাৰে গালি-গালাজ কৰি তিৰস্কাৰ কৰিলে।

Verse 85

सोऽपि संताड्यमानस्तु प्रहारैर्जर्जरीकृतः । वेदोच्चारं ततश्चक्रे दर्शयित्वोपवीतकम्

সি প্ৰহাৰে প্ৰহাৰে জৰ্জৰিত হৈও, তেতিয়া উপবীত দেখুৱাই বেদোচ্চাৰণ আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 86

अथ ते विस्मिताः सर्वे देवशर्मपुरःसराः । ब्राह्मणास्तं समुद्वीक्ष्य वेदोच्चारपरायणम्

তেতিয়া দেৱশৰ্মাৰ নেতৃত্বত সকলেই বিস্মিত হ’ল; ব্ৰাহ্মণসকলে তাক চায়ে দেখিলে—সি সম্পূৰ্ণৰূপে বেদোচ্চাৰণত নিমগ্ন।

Verse 87

पृष्टश्च किमिदं कर्म तवांत्यजजनोचितम् । एषा वेदात्मिका वाणी स्पष्टाक्षरकलस्वना । तत्किं शापपरिभ्रष्टस्त्वं कश्चिद्ब्राह्मणोत्तमः

তেতিয়াই সিহঁত সুধিলে—“অন্ত্যজৰ যোগ্য এই কৰ্ম তুমি কিয় কৰিছা? তোমাৰ এই বাণী ত বেদময়—স্পষ্ট অক্ষৰ আৰু মধুৰ স্বৰে ভৰা। তেন্তে কি তুমি কোনো শাপত অৱস্থা-ভ্ৰষ্ট হোৱা উত্তম ব্ৰাহ্মণ নেকি?”

Verse 88

येनैवं कुरुषे कर्म गर्हितं चांत्यजैरपि । ततः स प्रहसन्नाह क्षत्रियोऽहं महीपतिः । विष्णुसेन इति ख्यातो हैहयान्वयसंभवः

“অন্ত্যজেও নিন্দা কৰা এই গৰ্হিত কৰ্ম তুমি কিয় কৰিছা?”—এই কথা শুনি সি হাঁহি ক’লে: “মই ক্ষত্ৰিয়, এক মহীপতি। মোৰ নাম বিষ্ণুসেন; মই হৈহয় বংশত জন্মা।”

Verse 89

सोहमाराधनार्थाय त्वस्मिन्स्थान उपागतः । अद्य संवत्सरो जातः कर्मण्यस्मिन्रतस्य च

“আৰাধনা আৰু প্ৰসন্নতাৰ বাবে মই এই স্থানলৈ আহিছোঁ। আজিৰ দিনা এই ব্ৰত-কর্মত ৰত হৈ পূৰ্ণ এক বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’ল।”

Verse 90

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स विप्रः कृपयान्वितः । कृतांजलिपुटो भूत्वा तमुवाच महीपतिम्

সূত ক’লে: তাৰ বাক্য শুনি সেই বিপ্ৰ দয়াৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। কৃতাঞ্জলি হৈ সি সেই মহীপতিক ক’লে।

Verse 92

नास्ति मे किञ्चिदप्राप्तं तथाऽसाध्यं महीपते । तस्मात्तव करिष्यामि कृत्यं यद्यपि दुर्लभम्

“হে মহীপতি, মোৰ বাবে একোৱেই অপ্রাপ্ত নহয়, একোৱেই অসাধ্য নহয়। সেয়ে তোমাৰ প্ৰয়োজনীয় কৃত্য মই সম্পন্ন কৰিম, যদিও সেয়া দুষ্প্ৰাপ্য।”

Verse 93

राजोवाच । पिता ममाहिना दष्टः प्रेतत्वं समुपागतः । सोऽत्र नागह्रदे श्राद्धे कृते मुक्तिमवाप्नुयात्

ৰাজাই ক’লে: মোৰ পিতাক সাপে দংশন কৰিলে, সি প্ৰেত-অৱস্থালৈ গ’ল। ইয়াত নাগহ্ৰদত যদি শ্ৰাদ্ধ কৰা হয়, তেন্তে তেওঁ মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 94

तस्मात्तत्तारणार्थाय विप्रकृत्यं समाचर । एतदर्थं मयैतत्ते कृतं कर्म विगर्हितम्

সেয়ে তেওঁৰ তৰণৰ বাবে ব্ৰাহ্মণ-উচিত বিধি পালন কৰা। এই উদ্দেশ্যতেই মই তোমাৰ প্ৰতি এই নিন্দনীয় কৰ্ম কৰিলোঁ।

Verse 95

देवशर्मोवाच । एवं कुरु नृपश्रेष्ठ श्राद्धेऽहं ते पितुः स्वयम् । ब्राह्मणः संभविष्यामि तस्माच्छ्राद्धं समाचर

দেৱশৰ্মাই ক’লে: তেনেকৈ কৰা, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ। তোমাৰ পিতাৰ শ্ৰাদ্ধত মই নিজেই ব্ৰাহ্মণ ৰূপে (গ্ৰহণকাৰী/কৰ্তা) থাকিম; সেয়ে শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন কৰা।

Verse 96

सूत उवाच । अथ ते सुहृदस्तस्य पुत्राः पौत्राश्च बांधवाः । प्रोचुर्नैतत्प्रयुक्तं ते श्राद्धं भोक्तुं विगर्हितम्

সূতে ক’লে: তেতিয়া তেওঁৰ বন্ধু, তেওঁলোকৰ পুত্ৰ-পৌত্ৰ আৰু আত্মীয়সকলে ক’লে—“তোমাৰ দ্বাৰা আয়োজন কৰা এই শ্ৰাদ্ধ ভোজন কৰা অনুচিত আৰু নিন্দনীয়।”

Verse 97

तस्माद्यदि भवानस्य श्राद्धे भोक्ता ततः स्वयम् । सर्वे भवन्तं त्यक्षामस्तथान्येऽपि द्विजोत्तमाः

“সেয়ে যদি আপুনি নিজেই তেওঁৰ শ্ৰাদ্ধত ভোক্তা হন, তেন্তে আমি সকলোৱে আপোনাক ত্যাগ কৰিম—আন আন দ্বিজোত্তম ব্ৰাহ্মণসকলেও।”

Verse 98

देवशर्मोवाच । कामं त्यजत मां सर्वे यूयमन्येऽपि ये द्विजाः । मयैवास्य प्रतिज्ञातं भोक्तुं श्राद्धे महीपतेः

দেৱশৰ্মাই ক’লে— “তোমালোক সকলোৱে মোক ত্যাগ কৰিব পাৰা; আন আন দ্বিজ ব্ৰাহ্মণসকলেও ইচ্ছা কৰিলে। কিন্তু মই নিজেই মহীপতি ৰজাৰ শ্ৰাদ্ধত ভোজন কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছোঁ।”

Verse 99

एवमुक्त्वा स विप्रेंद्रस्तेनैव सहितस्तदा । नागह्रदं समासाद्य श्राद्धे वै भुक्तवानथ

এইদৰে কৈ সেই বিপ্ৰেন্দ্ৰ তেতিয়া তেওঁৰ সৈতে একেলগে নাগহ্ৰদলৈ গৈ উপস্থিত হ’ল; আৰু তাত শ্ৰাদ্ধ-ক্ৰিয়াত ভোজন কৰিলে।

Verse 100

भुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी । नादयंती जगत्सर्वं हर्षयंती महीपतिम्

ভোজন মাত্ৰ শেষ হোৱাতেই তেতিয়া এক অশৰীৰী বাণী উচ্চাৰিত হ’ল, যি সমগ্ৰ জগতত প্ৰতিধ্বনিত হৈ ৰজাক হর্ষেৰে পূৰ্ণ কৰিলে।

Verse 101

प्रेतभावाद्विनिर्मुक्तः पुत्राहं त्वत्प्रभावतः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि सांप्रतं त्रिदिवालयम्

“তোমাৰ প্ৰভাৱত মই প্ৰেত-ভাবৰ পৰা মুক্ত হ’লোঁ; মই তোমাৰ পুত্ৰে তোমাক আশীৰ্বাদ দিছোঁ। তোমাৰ মঙ্গল হওক; এতিয়া মই ত্ৰিদিৱৰ আলয়লৈ গমন কৰিম।”

Verse 102

तत्कृत्वा नृपतिर्हृष्टस्तं प्रणम्य द्विजोत्तमम् । प्रोवाच कुरु मे वाक्यं यद्ब्रवीमि द्विजोत्तम

এইদৰে হোৱাৰ পাছত নৃপতি আনন্দিত হ’ল; তেওঁ সেই দ্বিজোত্তমক প্ৰণাম কৰি ক’লে— “হে দ্বিজোত্তম, মই যি ক’বলৈ যাওঁ, সেই কথা মোৰ বাবে সম্পন্ন কৰা।”

Verse 103

अस्ति माहिष्मतीनाम नगरी नर्मदातटे । सा चास्माकं राजधानी पितृपर्यागता विभो

নর্মদাৰ তীৰত মাহিষ্মতী নামে এখন নগৰ আছে। হে বিভো, সেইয়েই মোৰ ৰাজধানী, পিতৃ-পৰম্পৰাৰ পৰা প্ৰাপ্ত।

Verse 104

अहं यच्छामि ते ब्रह्मन्समस्तविषयान्विताम् । मया भृत्येन तत्रस्थः कुरु राज्यमकंटकम्

হে ব্ৰাহ্মণ, মই তোমাক সেই ৰাজধানী সকলো বিষয়-প্ৰদেশসহ দান কৰোঁ। মই তোমাৰ দাস হৈ তাতেই থাকিম; তুমি বাধাহীনভাৱে ৰাজ্য শাসন কৰা।

Verse 106

सूत उवाच । एवं विसर्जितस्तेन जगाम स महापतिः । स्वं देशं हर्षसंयुक्तः कृतकृत्यो द्विजोत्तमाः

সূতে ক’লে: এইদৰে তেওঁৰ দ্বাৰা বিদায় দিয়া হ’লত সেই মহাপতি আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ নিজ দেশলৈ গ’ল—হে দ্বিজোত্তমসকল, কৃতকাৰ্য হৈ।

Verse 107

सोऽपि सर्वैः परित्यक्तो ब्राह्मणैः पुरवासिभिः । देवशर्मा समुद्दिश्य दोषं श्राद्धसमुद्भवम्

দেৱশৰ্মাও সকলোৰে দ্বাৰা পৰিত্যক্ত হ’ল—ব্ৰাহ্মণ আৰু নগৰবাসীৰ দ্বাৰা—শ্ৰাদ্ধৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা দোষ তেওঁৰ ওপৰত আৰোপ কৰি।

Verse 108

ततो नागह्रदे तस्मिन्स कृत्वा निजमन्दिरम् । निवासमकरोत्तत्र स्वाध्यायनिरतः शुचिः

তাৰ পাছত সেই নাগহ্ৰদত তেওঁ নিজৰ বাবে এটা আশ্ৰয়-গৃহ নিৰ্মাণ কৰিলে আৰু তাতেই বাস কৰিলে—শুচি, স্বাধ্যায়ত নিমগ্ন।

Verse 109

तत्रस्थस्य निरस्तस्य ये पुत्राः स्युर्द्विजोत्तमाः । तेषां संततयो ऽद्यापि ते प्रोक्ता बाह्यवासिनः

হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ! তাত নিৰ্বাসিত অৱস্থাত যিসকল পুত্ৰ তেওঁৰ জন্মিল, তেওঁলোকৰ সন্ততি আজিও ‘বাহ্যবাসী’—বাহিৰত বাস কৰা—বুলি পৰিচিত।

Verse 110

एतद्वः सर्वमाख्यातं नागतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

হে ব্ৰাহ্মণশ্ৰেষ্ঠসকল! নাগতীৰ্থৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই মহিমা মই তোমালোকক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ; ই এক পবিত্ৰ মাহাত্ম্য, যি সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 111

यश्चैतत्पठते भक्त्या संप्राप्ते पंचमीदिने । शृणुयाद्वा न वंशेऽपि तस्य स्यात्सार्पजं भयम्

যি কোনো ব্যক্তি পঞ্চমী তিথি আহিলে ভক্তিভাৱে এই পাঠ কৰে—অথবা কেৱল শুনে—তেওঁৰ বংশতো সাৰ্পজ ভয় নাথাকে।

Verse 112

तथा विमुच्यते पापाद्भक्षजातान्न संशयः । कृतादज्ञानतो विप्राः सत्यमेतन्मयोदितम्

তদ্ৰূপে অশুদ্ধ আহাৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে বিপ্ৰসকল, অজ্ঞানতাবশত কৰা হ’লেও, মই কোৱা কথা সত্য।

Verse 113

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नागतीर्थमनुत्तमम् । माहात्म्यं पठनीयं वा श्रोतव्यं वा समाहितैः

সেয়েহে, সকলো প্ৰয়াসে অনুত্তম নাগতীৰ্থক সন্মান কৰা উচিত; একাগ্ৰচিত্ত লোকসকলে ইয়াৰ মাহাত্ম্য পাঠ কৰিব লাগে—অথবা অন্ততঃ শ্ৰৱণ কৰিব লাগে।

Verse 114

श्राद्धकाले तु संप्राप्ते यश्चैतत्पठते द्विजः । स प्राप्नोति फलं कृत्स्नं गयाश्राद्धसमुद्भवम्

শ্ৰাদ্ধৰ সময় উপস্থিত হ’লে, যি দ্বিজে এই পাঠ কৰে, সি গয়াত শ্ৰাদ্ধ কৰাত যি সম্পূৰ্ণ ফল কোৱা হৈছে, সেই সমগ্ৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 115

तथा ये कीर्तिता दोषाः श्राद्धे द्रव्यसमुद्भवाः । व्रतवैक्लव्यजाश्चापि तथा ब्राह्मणसंभवाः

তদ্ৰূপে শ্ৰাদ্ধ-সম্পৰ্কে যি দোষসমূহ কীৰ্তিত হৈছে—দ্ৰব্যৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা, ব্ৰতৰ অপূৰ্ণতাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা, আৰু ব্ৰাহ্মণৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা—

Verse 116

ते सर्वे नाशमायांति कीर्त्यमाने समाहितैः । नागह्रदस्य माहात्म्ये श्राद्धकाल उपस्थिते

শ্ৰাদ্ধৰ সময় উপস্থিত থাকোঁতে, একাগ্ৰ আৰু সংযতচিত্ত লোকসকলে নাগহ্ৰদৰ মাহাত্ম্য কীৰ্তন কৰিলে, সেই সকলো দোষ বিনাশলৈ যায়।

Verse 117

तथा विनिहता गोभिर्ब्राह्मणैः श्वापदैरपि । एतस्मिन्पठिते श्राद्धे गच्छंति परमां गतिम्

তদ্ৰূপে গাইৰ দ্বাৰা, ব্ৰাহ্মণৰ দ্বাৰা, বা বনৰীয়া পশুৰ দ্বাৰা নিহত লোকসকলেও—শ্ৰাদ্ধৰ সময়ত এই পাঠ কীৰ্তিত হ’লে—পৰম গতি লাভ কৰে।